Tu-160 thời Liên Xô: 'Thiên Nga Trắng' chưa kịp chiến đấu đã gặp bước ngoặt lịch sử

Oanh tạc cơ Tu-160 bắt đầu được triển khai vào biên chế từ năm 1987, khi Liên Xô vẫn tồn tại.

Những chiếc đầu tiên được đưa vào Trung đoàn Không quân ném bom hạng nặng 184 đóng tại căn cứ Priluki.

Đến cuối năm 1991, toàn bộ 19 Tu-160 được triển khai tại đây nằm trong lãnh thổ Ukraine.

Đây là một bước ngoặt đặc biệt. Tu-160 được thiết kế cho lực lượng hàng không tầm xa chiến lược của Liên Xô, nhưng sau khi quốc gia này giải thể, những máy bay vốn thuộc một hệ thống chỉ huy thống nhất lại nằm dưới quyền quản lý của Ukraine.

Kiev không có nhu cầu duy trì một lực lượng oanh tạc cơ chiến lược lớn và đồng thời phải đối mặt với chi phí vận hành, bảo dưỡng rất cao.

Vấn đề còn phức tạp bởi Tu-160 khi đó gắn với hệ thống vũ khí hạt nhân chiến lược của Liên Xô.

Trong quá trình thực hiện các cam kết giải trừ vũ khí sau Chiến tranh Lạnh, Ukraine loại bỏ vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ và tiến tới tháo dỡ các máy bay ném bom chiến lược.

Theo FAS, từ năm 1998 Ukraine bắt đầu phá hủy 19 Tu-160 và các máy bay ném bom chiến lược khác theo các yêu cầu liên quan đến START I.

Tuy nhiên, Nga tìm cách đưa một phần số máy bay này trở lại lực lượng hàng không tầm xa.

Năm 1999, Moscow và Kiev đạt thỏa thuận để Ukraine chuyển giao 8 Tu-160 cùng 3 Tu-95MS cho Nga, đổi lại một phần khoản nợ khí đốt.

Tổng cộng 11 máy bay và khoảng 600 tên lửa phóng từ trên không được chuyển giao. Những chiếc Tu-160 được đưa về căn cứ Engels, nơi trở thành một trong những căn cứ quan trọng của lực lượng máy bay ném bom chiến lược Nga.

Phần còn lại của đội Tu-160 tại Ukraine không có kết thúc như vậy. Các máy bay không được chuyển giao cho Nga lần lượt bị tháo dỡ.

Air Force Magazine ghi nhận trong số 19 chiếc ban đầu tại Priluki, Nga mua lại 8 chiếc năm 1999, khôi phục chúng để đưa vào sử dụng, trong khi những chiếc còn lại bị loại bỏ, chỉ một chiếc được giữ lại làm vật trưng bày.

Câu chuyện Priluki vì thế trở thành một trong những chương quan trọng nhất trong lịch sử Tu-160.

Nga không chỉ mất môi trường công nghiệp và tài chính thuận lợi để duy trì chương trình sau khi Liên Xô tan rã, mà còn chứng kiến một phần đáng kể lực lượng Tu-160 nằm ngoài lãnh thổ.

Việc nhận lại 8 máy bay từ Ukraine giúp Moscow duy trì được một bộ phận lực lượng này trong giai đoạn khó khăn nhất sau Chiến tranh Lạnh.

Đó cũng là lý do câu chuyện Tu-160 sau năm 1991 không chỉ là câu chuyện về một oanh tạc cơ.

Nó còn phản ánh những hệ quả trực tiếp của sự tan rã Liên Xô đối với lực lượng vũ khí chiến lược và lý giải vì sao Nga sau này phải tìm cách khôi phục cả đội máy bay lẫn năng lực sản xuất Tu-160.