Từ cam kết VEFTA đến cơ hội thực chất cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chứng kiến Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cùng đại diện các nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) ký kết Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA)

Sáng 18/10/2026, tại Hà Nội, dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cùng đại diện các nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) gồm Thụy Sỹ, Liechtenstein, Iceland và Na Uy đã chính thức ký kết Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA). 

Chia sẻ với Tạp chí Công Thương về sự kiện này, TS. Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng, ý nghĩa lớn nhất của Hiệp định không chỉ nằm ở việc mở thêm bốn thị trường xuất khẩu mà quan trọng hơn là mở rộng không gian hợp tác với những nền kinh tế có trình độ phát triển cao, năng lực công nghệ mạnh và hệ thống quản trị tiên tiến.

Sau 14 năm đàm phán, việc ký kết Hiệp định còn khẳng định tính chủ động của Việt Nam trong đa dạng hóa thị trường, đa dạng hóa đối tác và củng cố quan hệ thương mại dựa trên các luật lệ của Việt Nam và quốc tế.

“Đây là yếu tố rất quan trọng trong bối cảnh môi trường thương mại quốc tế ngày càng khó dự báo”, TS. Tô Hoài Nam nhận định.

TS. Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam

Động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và hoàn thiện chất lượng sản phẩm

Từ góc độ phát triển kinh tế, đại diện VINASME kỳ vọng VEFTA có thể thúc đẩy hai chuyển dịch mang ý nghĩa lâu dài đối với nền kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Trước hết là chuyển từ mở rộng xuất khẩu sang nâng cao giá trị xuất khẩu.

Theo TS. Tô Hoài Nam, các nước EFTA không phải những thị trường lớn nhất xét về quy mô dân số, nhưng có sức mua cao và đặt ra yêu cầu khắt khe về chất lượng sản phẩm, môi trường cũng như truy xuất nguồn gốc.

Việc tiếp cận những thị trường có tiêu chuẩn cao như vậy trước hết mở thêm cơ hội cho hàng hóa Việt Nam, nhưng tác động quan trọng hơn là tạo sức ép và động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và hoàn thiện chất lượng sản phẩm.

“Điều này vừa tạo cơ hội cho hàng hóa Việt Nam, vừa thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, chuyển từ cạnh tranh bằng giá thành sang cạnh tranh bằng chất lượng và uy tín”, TS. Tô Hoài Nam nhấn mạnh.

Theo đó, tác động của Hiệp định không chỉ được nhìn nhận ở lượng hàng hóa có thể xuất khẩu thêm, mà còn ở khả năng thúc đẩy doanh nghiệp thay đổi phương thức cạnh tranh, từng bước tạo ra những sản phẩm có hàm lượng giá trị cao hơn.

Từ thu hút vốn sang thu hút năng lực phát triển

Chuyển dịch thứ hai được TS. Tô Hoài Nam đặc biệt lưu ý là chuyển từ mục tiêu thu hút vốn đầu tư đơn thuần sang thu hút năng lực phát triển.

Theo ông, thế mạnh của các nước EFTA trong những lĩnh vực như tài chính, công nghệ, công nghiệp chính xác, kinh tế biển và năng lượng xanh có mức độ phù hợp cao với nhu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng của Việt Nam.

Vì vậy, điều đáng kỳ vọng từ VEFTA không chỉ là số lượng dự án hay lượng vốn đầu tư tăng thêm.

Quan trọng hơn là thông qua các dự án và quan hệ hợp tác hình thành sau Hiệp định, doanh nghiệp trong nước có thể tiếp nhận công nghệ, phương thức quản trị và tham gia sâu hơn vào những công đoạn tạo ra giá trị gia tăng cao.

Theo TS. Tô Hoài Nam, đây mới là một trong những giá trị dài hạn cần hướng tới trong quá trình khai thác Hiệp định.

Hiệp định VEFTA được kỳ vọng sẽ mở ra những cơ hội hợp tác mới, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững, qua đó mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và cộng đồng doanh nghiệp của Việt Nam và các quốc gia thành viên EFTA

Đưa cơ hội từ Hiệp định đến doanh nghiệp nhỏ và vừa

Một nội dung được Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký VINASME đặc biệt đánh giá cao là VEFTA dành một nội dung riêng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Với vai trò là tổ chức đại diện cấp quốc gia của cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, TS. Tô Hoài Nam cho biết VINASME đánh giá cao nỗ lực của các cơ quan tham gia quá trình đàm phán, ký kết Hiệp định, trong đó có việc dành sự quan tâm cụ thể đến khu vực doanh nghiệp này.

Tuy nhiên, theo ông, lợi ích sẽ không tự động đến với doanh nghiệp ngay khi Hiệp định được ký kết.

“Vấn đề quyết định là phải chuyển được các cam kết quốc tế thành cơ hội kinh doanh mà doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp siêu nhỏ thực sự có thể tiếp cận”, TS. Tô Hoài Nam cho biết.

Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng bởi doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm phần lớn số lượng doanh nghiệp trong nền kinh tế nhưng khả năng tiếp cận thông tin thị trường, nguồn lực và các tiêu chuẩn quốc tế còn khác nhau.

Để doanh nghiệp thực sự tận dụng được VEFTA, theo đại diện VINASME, cần tăng cường những hỗ trợ thiết thực về thông tin thị trường, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, kết nối đối tác, đồng thời giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Trong quá trình này, TS. Tô Hoài Nam đánh giá vai trò của Bộ Công Thương là rất lớn, đặc biệt trong việc đưa thông tin về Hiệp định và yêu cầu của thị trường đến gần hơn với hoạt động kinh doanh thực tế của doanh nghiệp.

Việc hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA cũng cần đi xa hơn phổ biến các cam kết về thuế quan, hướng tới cung cấp những thông tin và kết nối trực tiếp phục vụ quá trình thâm nhập thị trường, từ nhu cầu khách hàng, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn đến kết nối người mua và đối tác. 

Thước đo không chỉ là kim ngạch và vốn đầu tư

Theo TS. Tô Hoài Nam, thành công của VEFTA không nên chỉ được đo bằng kim ngạch thương mại hay số vốn đầu tư tăng thêm.

Một thước đo quan trọng khác là có bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam thực sự tham gia được vào những thị trường này; năng lực công nghệ của doanh nghiệp được nâng lên như thế nào; và nền kinh tế có thể giữ lại bao nhiêu giá trị gia tăng từ quá trình sản xuất, thương mại và đầu tư.

“Bởi suy cho cùng, Hiệp định mở ra cơ hội, nhưng năng lực của doanh nghiệp và chất lượng thực thi mới quyết định giá trị thực sự của cơ hội đó”, đại diện VINASME nhấn mạnh.

Theo TS. Tô Hoài Nam, giá trị của Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và EFTA vì vậy không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp Việt Nam bán được nhiều hàng hóa hơn.

Điều quan trọng hơn là Hiệp định có thể tạo ra điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, làm ra những sản phẩm có giá trị cao hơn, nâng năng lực công nghệ và từng bước thay đổi vị trí của mình trong chuỗi giá trị toàn cầu.

“Đây cũng là điểm mà Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng cần tập trung nhất trong quá trình tổ chức triển khai Hiệp định”, TS. Tô Hoài Nam khẳng định.