Từ cánh đồng lớn đến vùng sản xuất xanh

Hiệu quả từ những cánh đồng lớn

Trên cánh đồng của Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Thượng Hòa ở xã Vĩnh Linh, những thửa ruộng nhỏ nằm xen kẽ, phân tán nay đã được thay bằng vùng sản xuất tập trung 30ha. Mặt bằng đồng ruộng được chỉnh trang, giao thông và thủy lợi nội đồng được quy hoạch lại, tạo thuận lợi cho việc thống nhất giống, lịch thời vụ, cơ giới hóa các khâu sản xuất và liên kết với doanh nghiệp.

Trước năm 2023, khu vực này có 60 hộ dân tham gia sản xuất trên 185 thửa ruộng, bình quân mỗi hộ 3-4 thửa, có hộ tới 8-9 thửa. Sau khi HTX triển khai thực hiện “DĐĐT, tạo cánh đồng mẫu lớn, liên kết sản xuất chuỗi hữu cơ”, ở đây chỉ còn 82 thửa, mỗi hộ cơ bản 1-2 thửa. HTX không chỉ vận động người dân đổi ruộng mà còn tổ chức san ủi, cải tạo mặt bằng, quy hoạch lại kênh mương, đo đạc, cắm mốc và bố trí lại diện tích, ưu tiên ghép ruộng của các thành viên trong cùng gia đình để thuận lợi canh tác.

Theo Giám đốc HTX Nông nghiệp Thượng Hòa Trần Phước Hùng, hiệu quả của việc DĐĐT giúp HTX điều hành sản xuất thuận lợi hơn. Trên diện tích tập trung, HTX có thể bố trí đồng nhất một loại giống và lịch thời vụ; ruộng được san phẳng nên điều tiết nước tốt hơn, hạn chế thất thoát. Máy móc không phải chạy từ thửa này sang thửa khác, các khâu làm đất, gieo cấy, chăm sóc, thu hoạch đều thuận tiện. Nhờ đó, chi phí sản xuất giảm khoảng 1,5-2 triệu đồng/ha; năng suất lúa bình quân tăng từ khoảng 55 tạ/ha năm 2022 lên 62 tạ/ha năm 2024.

Xã Hiếu Giang nỗ lực triển khai những cánh đồng lớn - Ảnh: L.T

Không dừng lại ở việc tổ chức lại đồng ruộng, HTX từng bước chuyển sang liên kết sản xuất theo hướng hữu cơ và nâng cao giá trị sản phẩm. Năm 2025, HTX liên kết với Công ty CP Tổng Công ty Thương mại Quảng Trị (Sepon Group) sản xuất theo hướng hữu cơ 34,5ha giống lúa ST25; đồng thời, liên kết chuỗi giá trị với Tổng Công ty Sông Gianh sản xuất lúa HG12. Theo HTX, các chuỗi liên kết giúp giá trị sản phẩm tăng 15%-20% so với sản xuất thông thường.

Từ hiệu quả thực tế, HTX Nông nghiệp Thượng Hòa tiếp tục đề xuất DĐĐT thêm khoảng 50ha theo chính sách mới của tỉnh vào năm 2026 và hướng tới năm 2030 cơ bản hoàn tất diện tích còn lại trong tổng hơn 280ha canh tác trong 1 năm. Phó Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Vĩnh Linh Nguyễn Hữu Quyết cho biết, địa phương có hơn 1.680ha lúa 2 vụ.

Trong đó, các HTX Nông nghiệp Thượng Hòa, Dịch vụ nông nghiệp (DVNN) Sa Trung và DVNN Gia Lâm chiếm hơn 50% diện tích lúa toàn xã. Năm 2022 và 2023, 2 HTX Nông nghiệp Thượng Hòa và DVNN Sa Trung đã DĐĐT được hơn 50ha, bước đầu cho thấy hiệu quả.

“Địa phương đã trình Sở Nông nghiệp và Môi trường phương án hỗ trợ DĐĐT, xây dựng cánh đồng lớn sản xuất lúa hữu cơ, lúa theo hướng hữu cơ và lúa chất lượng cao gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm tại HTX Nông nghiệp Thượng Hòa, DVNN Sa Trung và DVNN Gia Lâm. Nếu được phê duyệt, chúng tôi sẽ triển khai trước vụ đông-xuân 2026-2027. Đây là điều kiện để tổ chức lại không gian sản xuất, mở rộng khả năng ứng dụng khoa học kỹ thuật và nâng cao giá trị sản phẩm”, ông Quyết cho biết.

Tạo nền tảng cho vùng sản xuất xanh

Thực tế cho thấy, khi ruộng đất được tập trung thành những cánh đồng lớn, chi phí sản xuất trên một đơn vị diện tích có xu hướng giảm khá rõ. Trước hết, ruộng đất tập trung thuận lợi cho cơ giới hóa từ khâu làm đất, gieo cấy, chăm sóc đến thu hoạch; giảm công lao động và hạn chế tình trạng máy móc phải di chuyển qua nhiều thửa ruộng nhỏ. Do đó, nhiều địa phương đang xác định tổ chức lại sản xuất, DĐĐT phải gắn với xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, thay đổi phương thức canh tác và liên kết thị trường.

Tại xã Vĩnh Định, việc phát huy vai trò của HTX trong vận động người dân, sắp xếp lại đồng ruộng và tổ chức sản xuất được xem là hướng đi quan trọng để khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai. Chủ tịch UBND xã Vĩnh Định Nguyễn Thế Hậu cho biết, yêu cầu đặt ra trong quá trình DĐĐT không chỉ là giảm số thửa ruộng trên mỗi hộ mà còn phải tổ chức lại hệ thống giao thông, thủy lợi nội đồng, tạo điều kiện đưa cơ giới hóa vào sản xuất.

Việc thực hiện cần bảo đảm công khai phương án DĐĐT, phát huy sự đồng thuận của người dân, đồng thời hướng đến tổ chức sản xuất tập trung, áp dụng thống nhất quy trình kỹ thuật, từng bước hình thành vùng lúa hàng hóa chất lượng cao.

Trên cánh đồng lớn ở xã Hiếu Giang, người dân sử dụng máy móc vào khâu thu hoạch nhằm giảm công lao động và chi phí - Ảnh: L.T

Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến cuối năm 2025, toàn tỉnh đã tích tụ, tập trung khoảng 27.187ha đất trồng trọt, trong đó, 27.149ha DĐĐT và 38ha thuê đất sản xuất. Hiện có 42/77 xã, phường thực hiện DĐĐT, giảm số thửa bình quân từ 5-7 xuống còn 1-2 thửa/hộ. Qua đó, từng bước hình thành các vùng sản xuất tập trung theo hướng cánh đồng lớn.

Toàn tỉnh hiện có 2.889,36ha sản xuất hữu cơ được chứng nhận và theo hướng hữu cơ chưa được chứng nhận. Trong số này, có khoảng trên 260ha sản xuất VietGAP và 128,6ha bảo đảm an toàn thực phẩm. Nhờ đó, hiệu quả kinh tế của sản xuất theo tiêu chuẩn cao hơn phương thức truyền thống khoảng 1,5-2 lần.

Tuy nhiên, diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn vẫn còn nhỏ lẻ, phân tán, việc tuân thủ quy trình, truy xuất nguồn gốc và liên kết thị trường chưa đồng bộ. Trong khi đó, số doanh nghiệp tham gia đầu tư, thu mua, chế biến còn hạn chế, khiến đầu ra một số sản phẩm thiếu ổn định. Điều đó cho thấy, muốn mở rộng nông nghiệp xanh, trước hết phải tạo được những vùng nguyên liệu đủ lớn, có sự quản lý thống nhất từ đồng ruộng đến sản phẩm.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hồng Phương, sản xuất xanh, hữu cơ đòi hỏi quản lý đồng bộ cả vùng, từ giống, đất, nước, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến quy trình canh tác và truy xuất nguồn gốc. Nếu ruộng đất quá manh mún, mỗi hộ làm một cách thì rất khó kiểm soát. Ngược lại, khi có vùng sản xuất đủ lớn sẽ thuận lợi cơ giới hóa, tiết kiệm nước và vật tư, kiểm soát dịch hại, xây dựng mã số vùng trồng, chứng nhận và truy xuất nguồn gốc.

Do đó, thời gian tới, cần đồng thời thực hiện 4 nhóm giải pháp, đó là tiếp tục DĐĐT gắn với quy hoạch vùng sản xuất và nhu cầu của doanh nghiệp; phát huy HTX làm đầu mối tổ chức nông dân và thống nhất quy trình; lựa chọn sản phẩm lợi thế để xây dựng vùng nguyên liệu xanh, hữu cơ; đặc biệt, phải đưa doanh nghiệp tham gia ngay từ khâu xây dựng vùng nguyên liệu, chuyển giao kỹ thuật đến thu mua, chế biến và tiêu thụ.