Từ 'Đoàn tàu không số' đến lữ đoàn hiện đại, chính quy

22/10/2026 Gốc

Lữ đoàn 125 (Vùng 2 Hải quân) tiền thân là Đoàn 759 vận tải thủy, được thành lập ngày 23-10-1961. Trải qua chặng đường 65 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn đã vượt qua muôn vàn khó khăn, gian khổ, hy sinh, viết nên truyền thống đơn vị 2 lần được phong tặng Danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân. Tiếp nối truyền thống vẻ vang ấy, cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn 125 hôm nay không ngừng phấn đấu, nỗ lực thi đua hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ, tô thắm truyền thống “Đoàn tàu không số” anh hùng.

Năm 1959, mặc dù tuyến đường bộ trên dãy Trường Sơn (Đoàn 559) mở thông và hoạt động có hiệu quả nhưng chưa vươn tới các địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng. Tổng Quân ủy tiếp tục chỉ đạo Bộ Tổng Tham mưu khẩn trương nghiên cứu đề án mới về xây dựng và tổ chức lực lượng vận tải biển chi viện cho chiến trường Nam Bộ và Khu V. Từ giữa năm 1961 đến giữa năm 1962, những lãnh đạo của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam ở các tỉnh Bến Tre, Trà Vinh (nay là Tỉnh Vĩnh Long), Bà Rịa (nay là TP Hồ Chí Minh) và Cà Mau, đã cử 5 con thuyền gỗ từ miền Nam ra miền Bắc để báo cáo tình hình, xin tiếp tế vũ khí và sau đó trực tiếp vận chuyển vũ khí cũng như dẫn đường cho các tàu tiếp tế giả dạng tàu đánh cá từ Bắc vào Nam.

Bến K15 – Đồ Sơn (Hải Phòng), nơi xuất phát chuyến tàu “Không số” đầu tiên và nhiều chuyến khác của Đoàn 125 vận chuyển vũ khí chi viện cách mạng miền Nam.

Những chuyến thuyền từ Nam Bộ vượt biển ra Bắc thành công là một trong những cơ sở quan trọng để xúc tiến việc thành lập đoàn vận tải thủy tiếp tế vũ khí cho miền Nam. Ngày 23-10-1961, Bộ Tổng Tư lệnh quyết định thành lập Đoàn 759 vận tải thủy, có nhiệm vụ mua sắm phương tiện, vận chuyển tiếp tế cho chiến trường miền Nam bằng đường biển.

Quyết định thành lập Đoàn 759 thể hiện tầm nhìn chiến lược và sáng tạo của Bộ Chính trị mà trực tiếp là Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng Tư lệnh. Sự ra đời của Đoàn 759 đánh dấu mốc lịch sử quan trọng, mở ra bước phát triển mới của tuyến đường vận tải chiến lược trên biển. Ngày 23-10 trở thành Ngày truyền thống của Đoàn 759 trước đây, Lữ đoàn 125 ngày nay, đồng thời là Ngày mở đường Hồ Chí Minh trên biển.

Cán bộ, chiến sĩ Đoàn 125 đón nhận lẵng hoa của Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng gửi tặng nhân dịp Xuân mới.

Ảnh trái: Đồng chí Nguyễn Thị Định, Phó tư lệnh Quân giải phóng miền Nam đến thăm đơn vị, năm 1969. Ảnh phải: Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến thăm và nói chuyện thân mật với cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 1, Đoàn 125 tại bến Bích Động (Thủy Nguyên, Hải Phòng), năm 1970.

Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương, sau khi rút kinh nghiệm các chuyến vận chuyển đường biển từ Bắc vào Nam chưa thành công, Đoàn 759 quyết định để thuyền “Bạc Liêu” đi chuyến trinh sát, mở đường từ Bắc vào Nam. Đêm ngày 10-4-1962, thuyền rời cửa Nhật Lệ (Quảng Bình cũ, nay thuộc tỉnh Quảng Trị) đi về hướng Nam; đến 10 giờ đêm 18-4-1962 cập vào Vàm Lũng (Cà Mau). Sau thời gian nghiên cứu, khảo sát bến, thuyền "Bạc Liêu" tiếp tục quay trở ra miền Bắc. Chuyến đi trinh sát, mở đường từ Bắc vào Nam đã thành công.

Trung tuần tháng 8-1962, Quân ủy Trung ương thông qua Nghị quyết mở đường vận chuyển chiến lược trên biển. Bắt đầu từ đây, Đoàn 759 bước vào một giai đoạn vận chuyển mới. Tháng 8-1962, Đoàn 759 nhận bàn giao 4 tàu gỗ từ Xưởng đóng tàu I (Hải Phòng) và tiếp nhận bổ sung cán bộ. Đêm ngày 11-10-1962, chiếc tàu gỗ đầu tiên chở 30 tấn vũ khí đã rời bến K15 (Đồ Sơn, Hải Phòng) lên đường đi Cà Mau và đến ngày 16-10, tàu vào bến Vàm Lũng an toàn.

Từ trái sang phải: Cán bộ, chiến sĩ Ban Tham mưu, Đoàn 759 thời kỳ đầu thành lập. * Tập thể cán bộ, chiến sĩ Ban Chính trị, Đoàn 759 thời kỳ đầu thành lập. * Tập thể cán bộ, chiến sĩ Ban Hậu cần, Đoàn 759 thời kỳ đầu thành lập.

Tập thể cán bộ, chiến sĩ Tàu Phương Đông 1 do Thuyền trưởng Lê Văn Một và Chính trị viên Bông Văn Dĩa chỉ huy đã chở 30 tấn vũ khí đầu tiên xuất phát từ bến K15 (Đồ Sơn, Hải Phòng) sau 5 ngày cập bến Vàm Lũng, Cà Mau thành công, ngày 16-10-1962.

Phát huy kết quả của tàu thứ nhất, lần lượt tàu thứ hai, thứ ba và tàu thứ tư tiếp tục vượt biển vào bến Cà Mau. Để đảm bảo bí mật cho tuyến đường vận tải đặc biệt, những chiếc tàu của Đoàn 759 phải cải hoán thành tàu đánh cá, không có số hiệu cố định, xen kẽ, trà trộn vào những đoàn tàu đánh cá của ngư dân địa phương trên biển, tên gọi “Đoàn tàu không số” được ra đời. Bốn chuyến trong hai tháng đã vận chuyển 111 tấn vũ khí cho Khu IX an toàn. Đây là một thắng lợi lớn, hình thành tuyến đường vận tải biển huyền thoại, góp phần củng cố niềm tin và quyết tâm của quân dân miền Nam trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

Từ đây, hàng loạt chuyến tàu vận chuyển người, vũ khí, hàng hóa từ miền Bắc lần lượt được đưa vào miền Nam bí mật, an toàn. Các tàu vỏ sắt ra đời đã nâng cao hiệu quả vận chuyển. Nhiều địa phương đã mở bến đón tàu, tiếp nhận vũ khí, hàng hóa quân sự, tạo khí thế và sức mạnh cho quân và dân ta giành thắng lợi trong nhiều chiến dịch trên khắp chiến trường miền Nam.

Ngày 29-1-1964, Bộ Quốc phòng quyết định đổi phiên hiệu Đoàn 759 thành Đoàn 125 trực thuộc Bộ tư lệnh Hải quân.

Bia Di tích “Đường Hồ Chí Minh trên biển” tại bến K15, Hải Phòng. * Bia Di tích “Đường Hồ Chí Minh trên biển” tại bến Vàm Lũng, Cà Mau. * Bia Di tích “Đường Hồ Chí Minh trên biển” tại bến Cồn Tàu, Trà Vinh (nay là tỉnh Vĩnh Long). * Hội truyền thống Đường Hồ Chí Minh trên biển khu vực TP Hồ Chí Minh thăm Lữ đoàn 125 và thắp hương tại tượng đài Tàu không số của đơn vị.

Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 của quân và dân ta diễn ra đồng loạt trên khắp miền Nam. Để đáp ứng yêu cầu vũ khí cho chiến trường và phân tán sự đối phó của địch, từ ngày 23 đến ngày 27-2-1968, Bộ Tư lệnh Hải quân quyết định sử dụng 4 tàu: 165, 56, 54 và 235 lên đường làm nhiệm vụ vận chuyển đặc biệt chi viện cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy trên chiến trường miền Nam.

Thủ tướng Phạm Văn Đồng đến thăm và chụp ảnh lưu niệm với cán bộ, chiến sĩ Đoàn 125, năm 1972.

Từ trái sang phải: Cán bộ, chiến sĩ Tàu 41, đơn vị lập thành tích xuất sắc trong chiến dịch vận chuyển VT-5. * Tàu 41 - Đơn vị Anh hùng LLVTND. * Tàu 235 do Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh chỉ huy trên đường vận chuyển vũ khí vào vùng biển Hòn Hèo, Khánh Hòa, ngày 28-2-1968.

Trước thất bại bằng không quân ở miền Bắc và tổn thất nặng nề trên chiến trường miền Nam, ngày 31-3-1968, Mỹ tuyên bố ngừng ném bom miền Bắc từ vĩ tuyến 20 trở ra. Tuy nhiên, Mỹ vẫn tăng cường máy bay trinh sát các mục tiêu ở miền Bắc và tập trung không quân, hải quân đánh phá quyết liệt hệ thống giao thông trên địa bàn Quân khu 4. Theo chỉ thị của Tư lệnh Hải quân, Đoàn 125 tham gia Chiến dịch vận chuyển VT-5 (vận chuyển hàng hóa, vũ khí từ Hải Phòng vào Sông Gianh - Quảng Bình, nay là tỉnh Quảng Trị), từ đây hàng hóa, vũ khí sẽ được các lực lượng vận chuyển vào chiến trường miền Nam bằng đường bộ.

Với phương châm chỉ đạo: “Chuẩn bị chu đáo, tranh thủ thời cơ, làm nhanh, gọn, liên tục, an toàn, đi gần bờ, dựa vào dân”, Đoàn 125 đã hoàn thành vượt chỉ tiêu, góp phần chi viện cho chiến trường, đặc biệt là chiến trường Thừa Thiên - Huế và Mặt trận Khu V.

Từ trái sang phải: Vịnh Hòn Hèo, Khánh Hòa, nơi xảy ra trận chiến đấu của Tàu 235, Đoàn 125 với tàu và máy bay địch ngày 1-3-1968. * Anh hùng LLVT nhân dân, liệt sĩ Nguyễn Phan Vinh, Thuyền trưởng Tàu 235. * Chuyển hàng xuống tàu tham gia chiến dịch VT-5 vận chuyển vũ khí chi viện chiến trường miền Nam, năm 1968.

Ảnh trái: Bia Di tích “Đường Hồ Chí Minh trên biển” tại bến Vũng Rô, Phú Yên (nay là tỉnh Đắk Lắk). Ảnh phải: Di tích “Đường Hồ Chí Minh trên biển” tại bến Cồn Tàu, Trà Vinh (nay là tỉnh Vĩnh Long).

Ảnh trái: Di tích “Đường Hồ Chí Minh trên biển” tại bến Thạnh Phong, Bến Tre (nay là tỉnh Vĩnh Long). Ảnh phải: Bia Di tích “Đường Hồ Chí Minh trên biển” tại bến Lộc An, Bà Rịa – Vũng Tàu (nay là TP Hồ Chí Minh).

Giai đoạn 1965 - 1972, cán bộ, chiến sĩ Đoàn 125 phải đối mặt với những thử thách gay go, ác liệt. Trong đội ngũ trung kiên của Đoàn, đã có nhiều tấm gương hy sinh anh dũng, nhiều con tàu ra đi không trở lại, nhiều đồng chí, đồng đội đã vĩnh viễn yên nghỉ nơi biển cả mênh mông. Con đường vận chuyển trên biển trở thành một kỳ tích, huyền thoại, góp phần cùng quân và dân miền Nam đánh thắng chiến lược “Chiến tranh cục bộ” và “Việt Nam hóa chiến tranh” của đế quốc Mỹ.

Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới, Đoàn 125 tiếp tục củng cố tổ chức, xây dựng lực lượng, thành lập thêm tiểu đoàn, tiếp nhận tàu mới, tăng cường huấn luyện nâng cao trình độ mọi mặt và rèn luyện ý chí chiến đấu cho cán bộ, chiến sĩ, sẵn sàng lên đường khi có lệnh. Trong năm 1973 và 1974, Đoàn 125 đã tổ chức hàng trăm chuyến tàu vận chuyển hàng chục nghìn tấn hàng cùng nhiều xe-máy và hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ từ hậu phương ra tiền tuyến và từ đất liền ra các đảo thực hiện nhiệm vụ.

Cuối năm 1974, tình hình chiến trường miền Nam chuyển biến mau lẹ có lợi cho ta, Bộ Tổng Tham mưu chỉ thị cho Đoàn 125 vận chuyển vũ khí và bộ đội vào sâu hơn nữa, sát hơn nữa nơi ta mở chiến dịch. Đoàn 125 đã huy động toàn bộ lực lượng thực hiện đợt vận chuyển binh lực đột kích chủ yếu vào chiến trường (mật danh T5) và vận chuyển phục vụ Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử với tinh thần “Thần tốc, táo bạo chở người và vũ khí vào mặt trận”. Trong tháng 3 và 4-1975, Đoàn đã vận chuyển hơn 17.000 cán bộ, chiến sĩ các đơn vị chủ lực vào chiến trường; 40 xe tăng và 7.786 tấn vũ khí, nhiên liệu... góp phần giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Từ trái sang phải: Tàu C54 cải dạng tàu vận tải nước ngoài trên đường vận chuyển vũ khí chi viện chiến trường miền Nam, tháng 10-1969. * Tàu 42 cải dạng tàu đánh cá trên đường vận chuyển vũ khí chi viện chiến trường miền Nam. * Tàu của Đoàn 125 nhận hàng từ bến Đá Bạc, Hải Phòng chuyển vào sông Gianh, Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) trong chiến dịch VT-5, năm 1969.

Ngày 4-4-1975, Bộ Tổng Tham mưu chỉ thị cho Quân chủng Hải quân khẩn trương chuẩn bị lực lượng để giải phóng các đảo thuộc quần đảo Trường Sa do ngụy quân Sài Gòn đóng giữ. Đoàn 125 nhanh chóng thành lập một biên đội gồm 3 tàu: 673, 674, 675 hành quân từ Hải Phòng vào Đà Nẵng chở cán bộ, chiến sĩ Đoàn 126 Đặc công Hải quân và một bộ phận của Tiểu đoàn 471 Đặc công Quân khu V ra giải phóng đảo. Từ ngày 14 đến ngày 29-4-1975, các lực lượng của ta đã nhanh chóng giải phóng và tiếp quản các đảo Song Tử Tây, Sơn Ca, Nam Yết, Sinh Tồn và Trường Sa. Tiếp đó, Đoàn 125 tham gia giải phóng một số đảo ở miền Trung và vùng biển Tây Nam.

Đường Hồ Chí Minh trên biển đã hoàn thành trọn vẹn và đặc biệt xuất sắc nhiệm vụ chi viện chiến lược cho chiến trường miền Nam. Từ năm 1961 đến năm 1975, cán bộ, chiến sĩ trên tuyến vận tải biển đã vượt qua muôn vàn gian khổ, khắc phục khó khăn, mưu trí, dũng cảm, táo bạo; vượt qua sự phong tỏa ác liệt, vây ráp gắt gao của kẻ thù. Hàng nghìn lượt tàu đã ra khơi, hàng trăm nghìn tấn vũ khí, trang bị kỹ thuật, hàng hóa, thuốc chữa bệnh và hàng chục nghìn lượt người đã từ hậu phương lớn vào chiến trường miền Nam, trực tiếp góp phần cùng toàn dân đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đến thắng lợi hoàn toàn.

2 ảnh trên: Tàu của Đoàn 125 chở bộ đội tham gia Chiến dịch Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975. * Tàu của Đoàn 125 chở cán bộ dân, chính, Đảng đi tiếp quản vùng mới giải phóng, năm 1975. 2 ảnh dưới: Tàu của Đoàn 125 trên đường đi giải phóng Quần đảo Trường Sa trong Chiến dịch Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975. * Tàu vận tải Đoàn 125 chở các chiến sĩ cách mạng bị tù đày từ Côn Đảo về đất liền, tháng 5-1975.

Cùng với Đường Hồ Chí Minh trên dãy Trường Sơn, Đường Hồ Chí Minh trên biển là một nét độc đáo, đặc sắc, sáng tạo của đường lối chiến tranh nhân dân, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh; trở thành biểu tượng tự hào của cả dân tộc Việt Nam, hiện thân của ý chí khát vọng độc lập, tự do và thống nhất Tổ quốc; là trí tuệ, ý chí quyết chiến, quyết thắng của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Tiếp nối truyền thống “Đoàn tàu không số” anh hùng, trong chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nhiệm vụ bảo vệ biển, đảo, cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn 125 luôn thể hiện rõ bản lĩnh, ý chí, đoàn kết, đồng lòng hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ.

Đoàn 125 đón nhận danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân lần thứ 2, tháng 6-1976.

Lữ đoàn 125 duy trì nghiêm nền nếp chế độ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu.

Từ năm 2011 đến 2026, đơn vị đã tổ chức hàng trăm lần chuyến, chở hàng trăm nghìn tấn hàng hóa các loại; đưa, đón và phục vụ hơn 10.000 lượt người; tham gia nhiều chuyến trực chốt giữ, bảo vệ chủ quyền trên biển, bảo vệ hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí, vận tải hàng quân sự, xanh hóa Trường Sa…; kịp thời phát hiện sớm những vấn đề nảy sinh, chủ động đấu tranh ngăn chặn tàu thuyền nước ngoài vi phạm chủ quyền vùng biển của ta, thực hiện đúng đối sách, kiên quyết trong bảo vệ chủ quyền, giữ vững môi trường hòa bình.

Bên cạnh đó, các tàu của Lữ đoàn đã thực hiện tốt nhiệm vụ phòng, chống bão lụt, cứu hộ, cứu nạn trên biển, vận chuyển cung cấp nước ngọt phòng, chống hạn mặn cho nhân dân Đồng bằng sông Cửu Long; vận chuyển hàng trăm tấn nông sản hỗ trợ nhân dân trong phòng, chống đại dịch Covid-19. Trong gió bão, các tàu vận tải của Lữ đoàn đã nhanh chóng ra khơi kịp thời thông báo cho ngư dân những thông tin cần thiết; hướng dẫn, lai dắt, chuyển tải và nhường cơm, sẻ áo, cung cấp thuốc men, lương thực, thực phẩm, dầu, nước giúp đỡ hàng trăm tàu, thuyền của ngư dân trên biển.

Lữ đoàn thực hiện tốt nhiệm vụ phòng, chống bão lụt, cứu hộ, cứu nạn trên biển.

Công tác đền ơn đáp nghĩa, dân vận, tuyên truyền biển, đảo được Lữ đoàn 125 thực hiện hiệu quả.

Cán bộ, chiến sĩ của Lữ đoàn đã cùng cán bộ, chiến sĩ trong Vùng 2, Quân chủng Hải quân với tinh thần “Lá lành đùm lá rách” tiết kiệm ủng hộ đồng bào vùng lũ lụt, gia đình thương binh, liệt sĩ, quân nhân có hoàn cảnh khó khăn và gia đình chính sách hàng tỷ đồng…

Ngày nay, Lữ đoàn 125 được trang bị hiện đại, cơ sở vật chất khang trang, sạch đẹp, vững bước xây dựng nền nếp chính quy. Các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn nguyện tiếp tục phấn đấu, cống hiến, tô thắm thêm truyền thống đơn vị 2 lần Anh hùng LLVT nhân dân “Mưu trí dũng cảm; khắc phục khó khăn; vận tải đường biển, chi viện chiến trường; quyết chiến quyết thắng”, góp phần giữ vững và phát huy truyền thống tốt đẹp “Đoàn tàu không số”, làm sáng ngời phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ - Người chiến sĩ Hải quân”.