Tự học hiệu quả trong kỷ nguyên số
Trong thời đại chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ như hiện nay, công nghệ có thể tìm kiếm, tổng hợp, trả lời kết quả chỉ trong một vài giây. Do đó, người học dễ đối diện bị phụ thuộc vào AI và AI học thay người học. Vấn đề cốt lõi là người học phải phát huy được tư duy độc lập và năng lực tự học.
Tiến sĩ Ngô Đức Thành, Trưởng khoa Khoa học máy tính, Trường đại học Công nghệ thông tin và Tiến sĩ Bùi Thu Hằng, Giám đốc Trung tâm Thông tin, Thư viện và Bảo tàng, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn trao đổi tại talkshow.
Những nội dung này đang được giới trẻ quan tâm, hiện diện trong hầu hết các trường học, từ phổ thông đến đại học… đã được thảo luận sôi nổi tại Talkshow chủ đề Chuyển đổi số và AI: Thúc đẩy năng lực tự học của sinh viên trong kỷ nguyên số. Talkshow nằm trong khuôn khổ Ngày hội Thư viện đồng hành cùng sinh viên lần thứ XI - năm 2026 do Hệ thống Thư viện Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh vừa tổ chức.
Sử dụng AI để tư duy
Tại talkshow, sinh viên quan tâm nhiều chủ đề như: AI và tư duy độc lập trong tự học; phương pháp tự học, kỹ năng số và quản lý việc học; để AI tìm kiếm thông tin trong quá trình tự học; văn hóa đọc trong kỷ nguyên số; đạo đức và liêm chính học thuật trong sử dụng AI; định hướng nghề nghiệp trong tương lai trong bối cảnh chuyển đổi số… Điều đó chứng tỏ sinh viên quan tâm đến việc sử dụng AI cho việc học tập và nghiên cứu; đồng thời chú trọng tìm một phương pháp học hiệu quả để không bị đánh mất tư duy độc lập và khả năng tự học.
Sinh viên tham dự chương trình.
Diễn giả của chương trình, Tiến sĩ Ngô Đức Thành, Trưởng khoa Khoa học máy tính, Trường đại học Công nghệ thông tin, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Người dùng AI cần phân biệt “sử dụng AI để tư duy” và “để AI tư duy thay mình”. Nếu chỉ đưa câu lệnh (Prompt) đơn thuần rồi AI cho kết quả, mà không có sự phản biện, không có sự đào sâu, phân tích, không chuyển hóa kết quả của AI thành tri thức của mình, thì về cơ bản là không có tư duy. Cho nên, mỗi lần đưa câu lệnh, người dùng cần xác định đã chuyển hóa thành tri thức của bản thân chưa, mình có phải là người đang học không, hay chỉ đơn thuần lấy lại kết quả mà AI đưa cho.
Theo Tiến sĩ Ngô Đức Thành, mỗi lần đọc tài liệu là một lần người học tiếp thu, hấp thụ kiến thức và xác định được kiến thức này sẽ bồi đắp cho chỗ mình đang thiếu. Chính việc lắp đúng mảng kiến thức đang thiếu sẽ mang lại giá trị nhiều nhất cho bản thân người học. Đồng thời, khi yêu cầu AI tóm tắt tài liệu, người dùng cũng cần có kiến thức kiểm chứng kết quả đó và chuyển hóa thành kiến thức của mình.
Tiến sĩ Bùi Thu Hằng, Giám đốc Trung tâm Thông tin, Thư viện và Bảo tàng, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Khi sử dụng AI, người học cần hiểu nội dung, kết quả AI đưa ra, từ đó nghiền ngẫm, biến thành tri thức của mình để vận dụng được.
Tự xây dựng phương pháp học tập hiệu quả
Có thực trạng hiện nay là một bộ phận người học quen dùng AI, thậm chí không tự học được, bị “lệ thuộc” vào AI. Do đó, mỗi người cần phải xác định phương pháp tự học cho bản thân trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay.
Theo Tiến sĩ Ngô Đức Thành, việc đầu tiên cần xác định mục đích của việc học, việc sử dụng AI là gì, từ đó sẽ ảnh hưởng đến kết quả của quá trình học và cách sử dụng AI. Người học cần xác định học để tích lũy kiến thức, kỹ năng, giá trị cho bản thân để sau khi tốt nghiệp có cơ hội làm việc tốt trong thị trường lao động.
“Hy vọng các em không chỉ là người sử dụng các kiến thức mà còn là người kiến tạo kiến thức. AI sẽ sử dụng các kiến thức do các em kiến tạo ra để phục vụ chung cho người dân. Kết nối trí thức không chỉ có tri thức về khoa học - công nghệ, về lĩnh vực chuyên môn mà còn kết nối con người, từ đó vận dụng kiến thức, sáng tạo, kiến tạo tương lai”.
PGS.TS VŨ ĐỨC LUNG, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Công nghệ thông tin, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
Nhấn mạnh AI là công cụ cực kỳ hiệu quả giúp truy xuất, tiếp cận thông tin nhanh hơn rất nhiều so với các phương thức trước đây, Tiến sĩ Ngô Đức Thành khuyến khích sử dụng AI một cách hiệu quả, có đạo đức, có trách nhiệm; đồng thời lưu ý: Phương pháp học tập, sử dụng AI của mỗi người mỗi khác nhau, khó có một khuôn mẫu để mọi người rập khuôn làm theo. Do đó, mỗi người nên tự rèn luyện, tìm cho mình một phương pháp học phù hợp với bản thân.
Tiến sĩ Bùi Thu Hằng cho biết: Cách đánh giá của giảng viên ngày nay đã khác, chẳng hạn ngoài bài luận còn có vấn đáp, phỏng vấn để xem người học hiểu, nắm được lượng kiến thức đến đâu. Do đó, người học phải tự xây dựng phương pháp học tập; cũng như cách sử dụng AI cho riêng mình, chứ không hoàn toàn dựa vào AI. Khi dùng câu lệnh để AI cho kết quả, bản thân người học phải đào sâu tìm hiểu kết quả, nếu chưa hiểu thì phải tìm tài liệu nghiên cứu, đối sánh, đọc tiếp cho đến khi hiểu cặn kẽ vấn đề. Những hiểu biết đó sẽ thành tri thức của mỗi người.