Từ 'Huế có biển' đến 'Huế hướng biển': Mở một không gian phát triển mới

Biển đang tạo ra lợi thế cho nhiều địa phương, trong đó có Huế. 

Bởi Huế còn có một “mặt tiền” rộng lớn hướng ra Biển Đông, với hơn 120km bờ biển; có hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai rộng lớn; có cửa biển Thuận An; có cảng nước sâu Chân Mây; có Lăng Cô, Cảnh Dương, Bạch Mã, Hải Vân; phía nam kết nối trực tiếp với Đà Nẵng và phía tây nằm trên không gian kết nối của Hành lang kinh tế Đông - Tây.

Đặt trong bối cảnh ấy, Kế hoạch số 95-KH/TU ngày 14/9/2026 của Ban Thường vụ Thành ủy Huế thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh không đơn thuần là một kế hoạch triển khai nghị quyết Trung ương. Điều đáng chú ý hơn là văn bản này đặt ra yêu cầu thay đổi tư duy phát triển: xác lập biển là “không gian phát triển chiến lược, động lực tăng trưởng mới” của thành phố.

Đó có thể là khởi đầu cho một sự chuyển dịch quan trọng: từ tư duy “Huế có biển” sang tư duy “Huế hướng biển”.

Một nửa nền kinh tế nhìn về phía biển

Đến năm 2030, Huế đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 10-11%/năm, GRDP bình quân đầu người đạt 5.800-6.000 USD; đáng chú ý, kinh tế vùng biển và đầm phá đóng góp khoảng 45-50% GRDP. Cùng với đó là mục tiêu số hóa 100% dữ liệu về tài nguyên, môi trường, hạ tầng và hoạt động kinh tế biển; phát triển đồng bộ đô thị hiện đại ven biển và đầm phá Tam Giang - Cầu Hai.

Con số 45-50% GRDP cho thấy biển không còn được nhìn nhận như một lĩnh vực bổ trợ. Nếu mục tiêu này được hiện thực hóa, gần một nửa quy mô nền kinh tế Huế sẽ có quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với không gian biển - đầm phá.

Cảng Chân Mây đang được đầu tư mở rộng.

Xa hơn, đến năm 2045, Kế hoạch định vị Huế là thành phố “văn hóa, di sản, xanh, bản sắc Huế, thông minh, hướng biển, thích ứng và bền vững”; phát triển dịch vụ, logistics, du lịch biển, kinh tế hàng hải, đô thị ven biển - đầm phá, thủy sản, công nghiệp năng lượng và các ngành công nghiệp gắn với kinh tế biển.

Huế trong tương lai không chỉ phát triển trên trục truyền thống của đô thị di sản và sông Hương, mà có thể hình thành cấu trúc đa cực: đô thị di sản - đô thị sân bay - đô thị đầm phá - đô thị biển - khu kinh tế và cảng nước sâu. Trong cấu trúc ấy, mỗi không gian đảm nhận một chức năng khác nhau nhưng liên kết thành một hệ sinh thái kinh tế thống nhất.

Điều đáng giá hơn là trên một không gian tương đối tập trung, Huế sở hữu đồng thời biển, đầm phá, cửa biển, cảng nước sâu, khu kinh tế, sân bay quốc tế, đường sắt Bắc - Nam, cao tốc, quốc lộ và hệ thống di sản đặc biệt. Không gian ấy lại nằm giữa miền Trung, liền kề Đà Nẵng và có khả năng kết nối về phía tây với Lào, Thái Lan và tiểu vùng Mekong.

Kế hoạch 95 đã nhận diện khá rõ lợi thế này khi yêu cầu rà soát không gian biển, từng bước hình thành mô hình phát triển đa ngành, liên kết vùng; đồng thời xác định những động lực mới gồm đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô, trung tâm logistics vùng, khu thương mại tự do gắn với cảng nước sâu Chân Mây và kinh tế tri thức.

Một cảng nước sâu đứng riêng sẽ chỉ là hạ tầng cảng. Một vịnh đẹp đứng riêng chủ yếu tạo giá trị du lịch. Một khu kinh tế thiếu logistics khó tạo sức bật. Nhưng khi cảng Chân Mây, Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô, Lăng Cô - Cảnh Dương, Bạch Mã, sân bay Phú Bài, cao tốc và Đà Nẵng được đặt trong cùng một hệ thống, giá trị tổng hợp sẽ lớn hơn rất nhiều giá trị của từng bộ phận cộng lại.

Chân Mây - Lăng Cô: cực tăng trưởng mới ở phía nam

Trong toàn bộ không gian kinh tế biển của Huế, Chân Mây - Lăng Cô có lẽ là nơi hội tụ rõ nhất những điều kiện để hình thành một cực tăng trưởng mới.

Kế hoạch đặt vấn đề nghiên cứu xây dựng Trung tâm “Năng lượng - Công nghiệp - Thương mại” tầm quốc gia và quốc tế theo mô hình tích hợp công nghiệp - năng lượng - logistics - thương mại, gắn Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô, cảng hàng không quốc tế Phú Bài và khu thương mại tự do. Đồng thời, cảng nước sâu Chân Mây được định hướng gắn với Phú Bài để trở thành trung tâm dịch vụ logistics của vùng.

Nếu đô thị trung tâm Huế mạnh về văn hóa, di sản, giáo dục, y tế, dịch vụ và công nghiệp văn hóa thì Chân Mây - Lăng Cô có thể đảm nhận những chức năng mà khu vực lõi di sản khó có thể đảm nhận: cảng biển nước sâu, logistics quy mô lớn, công nghiệp, năng lượng, thương mại quốc tế và đô thị biển hiện đại.

Quan trọng hơn, Chân Mây không nên được nhìn đơn thuần như “một cảng của Huế”. Giá trị chiến lược của cảng nằm ở khả năng trở thành cửa ngõ của một không gian kinh tế rộng hơn địa giới thành phố.

Nếu kết nối giao thông, logistics, hải quan và dịch vụ cảng đủ sức cạnh tranh, dòng hàng hóa từ Lào, Đông Bắc Thái Lan và tiểu vùng Mekong có thêm khả năng tiếp cận Biển Đông qua hệ thống cảng miền Trung, trong đó Chân Mây có thể tham gia sâu hơn. Khi ấy, Huế chuyển từ vị thế “nằm trên hành lang” sang “khai thác hành lang”; từ nơi hàng hóa đi qua trở thành nơi cung cấp dịch vụ, trung chuyển, chế biến, logistics và tạo giá trị gia tăng.

 Vận chuyển hàng hóa qua cảng biển, tạo nên vùng kinh tế sôi động.

Huế - Đà Nẵng: từ láng giềng đến cộng hưởng phát triển

Nếu chỉ nhìn theo địa giới hành chính, hai địa phương có thể xuất hiện những lĩnh vực tương đồng, thậm chí cạnh tranh: cảng biển, logistics, du lịch, nghỉ dưỡng, khu kinh tế, thu hút đầu tư. Nhưng nếu đặt trong tư duy vùng, chính sự gần nhau lại tạo nên lợi thế mà nhiều địa phương khác không có.

Kế hoạch 95 đã nhấn mạnh tăng cường phối hợp các địa phương trong vùng để phát triển cụm ngành kinh tế biển, phát triển du lịch biển gắn với duyên hải miền Trung và hình thành các chuỗi liên kết.

Đà Nẵng có thế mạnh của trung tâm kinh tế, dịch vụ, hàng không, cảng biển, du lịch và nguồn nhân lực lớn. Huế có cảng nước sâu Chân Mây, Lăng Cô, Bạch Mã, hệ đầm phá, di sản đặc sắc cùng những không gian còn nhiều dư địa phát triển.

Hải Vân vì thế không nên là ranh giới của hai không gian phát triển mà có thể trở thành điểm nối của một vùng đô thị - du lịch - dịch vụ - logistics ven biển đặc biệt của miền Trung.

Lăng Cô là một tài sản đặc biệt, nhưng giá trị của Lăng Cô không chỉ nằm ở bãi biển đẹp. Đó là một chỉnh thể cảnh quan gồm biển Lăng Cô - đầm Lập An - dãy Bạch Mã - Hải Vân - Cảnh Dương, cộng hưởng với văn hóa bản địa, làng chài, ẩm thực và vị trí nằm giữa hai đô thị Huế - Đà Nẵng.

Kế hoạch 95 xác định phát triển du lịch biển thành ngành kinh tế mũi nhọn, ưu tiên nghỉ dưỡng, sinh thái, cộng đồng, trải nghiệm, chăm sóc sức khỏe; đồng thời đầu tư khu du lịch Lăng Cô - Cảnh Dương kết hợp Bạch Mã thành khu du lịch trọng điểm quốc gia.

Nếu lựa chọn con đường thứ hai, điều quyết định không phải là xây dựng thật nhiều mà là giữ được những gì khó nơi nào có thể sao chép: cảnh quan, mặt nước, núi, rừng, văn hóa và mật độ phát triển hài hòa.

Nói cách khác, giá trị kinh tế lâu dài của Lăng Cô nằm trong chính khả năng không đánh đổi cảnh quan lấy tăng trưởng ngắn hạn.

Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của Kế hoạch khi yêu cầu phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học, kinh tế tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu.

Kế hoạch dành riêng một nhóm nhiệm vụ về xây dựng văn hóa biển; bảo tồn lễ hội Cầu ngư, đua thuyền, di sản văn hóa dân gian; xây dựng không gian văn hóa cộng đồng và coi người dân, đặc biệt cộng đồng ngư dân, là chủ thể của quá trình phát triển.

Ẩm thực biển và đầm phá, văn hóa làng chài, lễ hội Cầu ngư, trải nghiệm nghề biển, Tam Giang - Cầu Hai, Thuận An, Cảnh Dương, Lăng Cô... hoàn toàn có thể kết nối với di sản Cố đô, Festival, ẩm thực, làng nghề và hệ sinh thái văn hóa Huế.

Khi đó, di sản và biển không còn là hai câu chuyện riêng. Chúng tạo nên một chuỗi sản phẩm “di sản - đầm phá - biển - sinh thái - ẩm thực - cộng đồng” rất riêng của Huế.

Khách du lịch theo tàu dừng chân ở cảng biển để khám phá Huế, Đà Nẵng. 

Từ kế hoạch đến những “đòn bẩy” đủ mạnh

Kế hoạch 95 có phạm vi rất rộng, từ cảng biển, công nghiệp, logistics, du lịch, thủy sản, năng lượng tái tạo đến chuyển đổi số, văn hóa, môi trường, quốc phòng - an ninh. Thách thức tiếp theo là tránh dàn trải nguồn lực.

Đó có thể là hoàn thiện năng lực cảng nước sâu Chân Mây và trung tâm logistics; nghiên cứu khu thương mại tự do; hoàn chỉnh tuyến giao thông ven biển và hệ thống kết nối đầm phá; định hình Chân Mây - Lăng Cô thành cực tăng trưởng phía nam; tổ chức lại không gian Thuận An - Tam Giang - Cầu Hai; và quan trọng không kém là thiết lập cơ chế liên kết thực chất giữa Huế với Đà Nẵng và các địa phương trên trục Hành lang kinh tế Đông - Tây.

Đặc biệt, mục tiêu kinh tế vùng biển và đầm phá đóng góp 45-50% GRDP vào năm 2030 cần được cụ thể hóa thành một lộ trình có thể đo lường: hiện nay tỷ trọng là bao nhiêu, từng ngành đóng góp thế nào, tăng thêm bao nhiêu mỗi năm và dự án nào tạo ra phần tăng trưởng ấy. Chỉ khi mỗi mục tiêu có thể chuyển thành dự án, nguồn lực, thời hạn và trách nhiệm thì chiến lược mới thực sự trở thành năng lực phát triển.

Kế hoạch cũng yêu cầu đầu tư đồng bộ đường ven biển, cầu qua phá Tam Giang, đường Tây phá Tam Giang - Cầu Hai, hệ thống chống sạt lở và các khu bến Chân Mây, Thuận An, Phong Điền. Đây chính là hệ thống “mạch máu” để biến những không gian còn tương đối tách rời thành một chỉnh thể kinh tế.

Giá trị lớn nhất của Kế hoạch 95 có lẽ không nằm ở việc Huế sẽ có thêm bao nhiêu khu công nghiệp, bến cảng hay khu nghỉ dưỡng. Điều quan trọng hơn là nó gợi mở một cách nhìn mới về chính cấu trúc phát triển của thành phố.

Huế vẫn phải là Huế của di sản, văn hóa và bản sắc. Nhưng bảo tồn bản sắc không có nghĩa là tự giới hạn không gian phát triển.

Phía đông của thành phố là Biển Đông. Phía sau bờ biển là Tam Giang - Cầu Hai. Phía nam là Chân Mây - Lăng Cô - Hải Vân và Đà Nẵng. Phía tây mở ra Hành lang kinh tế Đông - Tây. Những không gian ấy nếu được kết nối bằng hạ tầng, logistics, công nghiệp, du lịch và những chuỗi giá trị mới sẽ tạo nên một cấu trúc phát triển rộng lớn hơn rất nhiều so với hình dung truyền thống về Huế.

Khi ấy, biển không còn là vùng ngoại vi mà trở thành mặt tiền phát triển mới; Chân Mây không chỉ là một cảng mà trở thành cửa ngõ kinh tế; Lăng Cô không chỉ là một bãi biển đẹp mà trở thành một thương hiệu quốc tế; Tam Giang - Cầu Hai không chỉ là tài nguyên thiên nhiên mà trở thành không gian kinh tế - sinh thái đặc hữu; còn liên kết Huế - Đà Nẵng và Hành lang kinh tế Đông - Tây sẽ đưa Huế từ một điểm nằm trên các tuyến kết nối trở thành một mắt xích chủ động tạo ra giá trị trong mạng lưới kinh tế khu vực.

Đó là cơ hội mà Kế hoạch 95 đang mở ra. Và cũng là bài toán lớn của Huế trong chặng đường tới: giữ thật sâu căn cốt của một đô thị di sản, nhưng đồng thời đủ mạnh dạn mở một mặt tiền phát triển mới về phía biển.