Từ nếp nhà Hà Nội đến hành trình vun đắp hạnh phúc cho mỗi người dân

Giữ nếp nhà giữa nhịp sống mới

Từ lâu, khi nhắc đến Hà Nội, người ta không chỉ nhắc đến những di sản, phố phường hay cảnh quan đô thị, mà còn nhắc đến nếp sống thanh lịch, văn minh được gìn giữ trong mỗi gia đình. Chính những nếp nhà ấy đã tạo nên nền tảng văn hóa của Thủ đô suốt hàng nghìn năm lịch sử.

Gia đình không đơn thuần là nơi chung sống của những người có quan hệ huyết thống. Đó còn là môi trường đầu tiên hình thành nhân cách, dạy con người cách ứng xử với người thân, với cộng đồng và với xã hội. Những giá trị như hiếu thảo với ông bà, kính trọng cha mẹ, yêu thương anh em hay tinh thần trách nhiệm với cộng đồng đều được vun đắp từ mái ấm gia đình.

Gia đình - điểm tựa yêu thương. Ảnh minh họa

Bởi vậy, trong dòng chảy phát triển của Thủ đô, gia đình luôn được xem là nền móng của văn hóa và là "tế bào" tạo nên sức sống của xã hội.

Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hóa và hội nhập, gia đình Hà Nội đang đứng trước nhiều thay đổi. Áp lực công việc ngày càng lớn, nhịp sống nhanh hơn, khoảng cách thế hệ rộng hơn và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đang làm thay đổi cách các thành viên kết nối với nhau.

Nhiều gia đình trẻ không còn điều kiện sống trong mô hình nhiều thế hệ như trước. Không ít người dành phần lớn thời gian cho công việc, học tập và những guồng quay của cuộc sống đô thị. Điều đó đôi khi tạo ra cảm giác rằng các giá trị gia đình đang dần phai nhạt.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Bùi Thị An, nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, điều cần thay đổi trước hết là cách nhìn nhận về sự gắn kết trong gia đình hiện đại.

Bà cho rằng mỗi thời đại đều có những đặc điểm riêng về điều kiện sống, tư duy và phương thức giao tiếp. Sự thay đổi là tất yếu, nhưng những giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam không vì thế mà mất đi.

"Dù hiện đại đến đâu, gia đình vẫn phải là nơi mọi người hiểu nhau, động viên nhau và cùng hướng tới những điều tốt đẹp. Sự đầm ấm không nhất thiết được đo bằng việc lúc nào cũng quây quần bên nhau, mà được thể hiện qua sự quan tâm và trách nhiệm giữa các thành viên", PGS.TS Bùi Thị An chia sẻ.

Theo bà, trong bối cảnh hiện nay, sự quan tâm có thể được thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau. Một cuộc điện thoại hỏi thăm cha mẹ, sự sẻ chia khi người thân gặp khó khăn hay nỗ lực lao động để chăm lo cho gia đình cũng là những biểu hiện của tình yêu thương và trách nhiệm.

Điều quan trọng nhất là gia phong, nền nếp và tinh thần hiếu nghĩa vẫn được gìn giữ. Đó chính là những giá trị giúp gia đình Hà Nội thích ứng với cuộc sống hiện đại mà không đánh mất bản sắc của mình.

Có thể nói, nếu văn hóa là nguồn lực nội sinh của Thủ đô thì gia đình chính là nơi nuôi dưỡng nguồn lực ấy từ gốc rễ. Một xã hội văn minh không thể tách rời những gia đình văn minh; một Thủ đô giàu bản sắc không thể thiếu những nếp nhà gìn giữ được truyền thống trong quá trình đổi mới và phát triển.

Để mỗi mái ấm thêm vững bền

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa và Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển Thủ đô Hà Nội đều đặt con người vào vị trí trung tâm của mọi chủ trương, chính sách. Không chỉ hướng tới tăng trưởng kinh tế hay phát triển hạ tầng, các nghị quyết đều nhấn mạnh mục tiêu nâng cao chất lượng sống, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và bồi đắp hạnh phúc cho người dân.

Những hoạt động gắn kết gia đình. Ảnh: TL

Từ góc độ đó, gia đình không chỉ là một thiết chế xã hội truyền thống mà còn là nơi trực tiếp hiện thực hóa các mục tiêu phát triển con người. Mỗi gia đình ổn định, hạnh phúc sẽ góp phần tạo nên một cộng đồng bền vững; ngược lại, những áp lực về kinh tế, tâm lý hay các đứt gãy trong quan hệ gia đình đều có thể tác động đến chất lượng nguồn nhân lực và đời sống xã hội.

PGS.TS Bùi Thị An cho rằng, để tinh thần "lấy con người làm trung tâm" đi vào thực tiễn, việc triển khai các chính sách tại các địa phương ở Hà Nội cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của từng gia đình, từng cộng đồng dân cư. Theo bà, điều quan trọng không phải là những giải pháp chung chung mà là sự thấu hiểu những khó khăn cụ thể mà người dân đang đối mặt. "Gia đình thiếu gì thì hỗ trợ cái đó. Thiếu điều kiện kinh tế thì hỗ trợ sinh kế, thiếu kiến thức thì cung cấp kiến thức, thiếu các dịch vụ thiết yếu thì phải tạo điều kiện để người dân tiếp cận", bà nhấn mạnh.

Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được triển khai, đây cũng là cơ hội để các xã, phường phát huy vai trò gần dân, sát dân hơn. Là cấp chính quyền trực tiếp nắm bắt đời sống của người dân trên địa bàn, xã, phường có điều kiện nhận diện rõ những nhóm gia đình cần được hỗ trợ, từ đó xây dựng các giải pháp phù hợp với thực tiễn.

Liên hoan Tiếng hát gia đình tại phường Từ Liêm. Ảnh: TL

Theo PGS.TS Bùi Thị An, việc đầu tiên cần làm là rà soát, đánh giá đầy đủ thực trạng đời sống gia đình trên địa bàn. Gia đình có hoàn cảnh khó khăn cần hỗ trợ an sinh; gia đình có người cao tuổi, người bệnh cần được quan tâm về y tế; gia đình trẻ cần thêm kiến thức nuôi dạy con; những trường hợp phát sinh mâu thuẫn hoặc áp lực tâm lý cần được kết nối với các dịch vụ tư vấn phù hợp.

Từ việc nắm chắc thực tiễn, chính quyền cơ sở có thể phát huy hiệu quả các thiết chế văn hóa, xã hội tại địa phương. Những nhà văn hóa, trung tâm sinh hoạt cộng đồng, tổ dân phố hay các tổ chức đoàn thể không chỉ là nơi tổ chức phong trào mà còn có thể trở thành không gian kết nối các gia đình, lan tỏa kỹ năng sống, kiến thức làm cha mẹ, chăm sóc sức khỏe và xây dựng nếp sống văn minh.

Đặc biệt, trong bối cảnh phụ nữ vẫn đang đảm nhận nhiều trách nhiệm giữa gia đình và công việc, việc phát triển các dịch vụ xã hội, giáo dục, y tế, chăm sóc trẻ em và người cao tuổi sẽ góp phần giảm áp lực cho các gia đình, tạo điều kiện để mỗi thành viên phát triển toàn diện.

Tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW và Nghị quyết 02-NQ/TW không chỉ dừng lại ở những định hướng lớn mà cần được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực trong từng khu dân cư, từng tổ dân phố và từng mái nhà. Khi chính sách thực sự chạm tới nhu cầu của người dân, gia đình sẽ có thêm điều kiện để gìn giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp, đồng thời thích ứng với những yêu cầu của đời sống hiện đại. Đó cũng là nền tảng để xây dựng một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, nơi hạnh phúc của người dân được bắt đầu từ chính mỗi nếp nhà.