Từ Nghị quyết 30 tới trải nghiệm có 1-0-2 của xiếc Việt Nam

Trong tư duy chiến lược phát triển quốc gia, văn hóa không chỉ đóng vai trò là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là mục tiêu, động lực nội sinh quan trọng thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển bền vững. Tinh thần "văn hóa soi đường cho quốc dân đi" ngày càng được cụ thể hóa bằng các đường lối, chính sách mang tính đột phá.

Sự ra đời của Nghị quyết số 30/NQ-CP của Chính phủ - Ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đánh dấu một bước tiến quan trọng. Nghị quyết không chỉ định hình tầm nhìn dài hạn mà còn mở ra hành lang hành động quyết liệt, trong đó chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa được xác định là hai mũi nhọn đột phá để đưa văn hóa Việt Nam vươn tầm trong kỷ nguyên mới.

Thời điểm vàng bứt phá

Công nghiệp văn hóa tại Việt Nam đang đứng trước "thời điểm vàng" để bứt phá. Sự bùng nổ của công nghệ thông tin và làn sóng chuyển đổi số đã làm thay đổi toàn diện phương thức sản xuất, lưu giữ, phân phối và thụ hưởng các sản phẩm văn hóa. Đặc biệt, trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn - nơi vốn gắn liền với sân khấu truyền thống - chuyển đổi số đang tạo ra những bước ngoặt bất ngờ. Minh chứng sinh động nhất cho làn sóng này chính là bước chuyển mình của Liên đoàn Xiếc Việt Nam.

Sân khấu tròn của Liên đoàn Xiếc Việt Nam chưa bao giờ lung linh đến thế. 

Nếu như trước đây, xiếc thường chỉ tập trung vào kỹ thuật vận động và đạo cụ cơ học, thì gần đây, Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ số, âm thanh, ánh sáng 3D và màn hình LED tương tác vào các tác phẩm nghệ thuật. Đội ngũ nghệ sĩ đã cho ra mắt những tác phẩm dàn dựng công phu, tiêu biểu là câu chuyện truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh được chuyển thể thành vở xiếc Sơn thần thủy quái.

Nhờ sự hỗ trợ của công nghệ hiệu ứng hình ảnh số, không gian tác phẩm trở nên vô cùng kỳ ảo với những trận cuồng phong, sóng dâng cuồn cuộn hay cảnh núi cao sừng sững ngay trên sân khấu tròn, kết hợp hiệu ứng nước phun từ dưới lên và đổ từ trên xuống. Mỗi chuyển động của nghệ sĩ khiến nước bắn vào mặt, rơi nhẹ vào khán giả khiến họ có trải nghiệm có 1-0-2 khi xem xiếc mà không hề bày tỏ sự tức giận.

Thực tế chứng minh, công nghệ số không làm mất đi tính chân thực và mạo hiểm đặc trưng của kỹ thuật xiếc. Ngược lại, công nghệ đóng vai trò đẩy cảm xúc, giúp khán giả - đặc biệt là thế hệ trẻ - dễ dàng tiếp cận và hào hứng hơn với các đề tài văn hóa, lịch sử dân tộc. Thành công này khẳng định một quy luật, khi nghệ thuật truyền thống chủ động "bắt tay" với công nghệ số, sản phẩm văn hóa sẽ đạt được cả hai giá trị: bảo tồn chiều sâu bản sắc và gia tăng sức hút thương mại.

Những động tác nhào lộn của nghệ sĩ kết hợp với hỗ trợ của công nghệ trình chiếu đã tăng tính nghệ thuật cũng như trải nghiệm đa dạng cho khán giả. 

Chia sẻ về định hướng này với phóng viên VietNamNet, NSND Tống Toàn Thắng -  Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam - cho biết, mục tiêu của đơn vị không chỉ là tạo ra một chương trình ấn tượng mà còn xây dựng sản phẩm đủ sức thu hút nhiều nhóm khán giả. Vì vậy, công nghệ không được đưa vào theo hướng phô diễn cảm tính.  

Tuy nhiên, quá trình đưa công nghệ vào không gian nghệ thuật truyền thống cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đằng sau những hình ảnh kỳ ảo. Việc ứng dụng công nghệ đòi hỏi quá trình điều chỉnh phức tạp trong tổ chức và vận hành sân khấu. Việc đưa công nghệ vào rạp xiếc đặt ra yêu cầu kiểm soát ánh sáng nghiêm ngặt: không gian phải đủ tối để hình ảnh trình chiếu nổi bật nhưng vẫn phải bảo đảm điều kiện để nghệ sĩ thực hiện chính xác các động tác kỹ thuật và giữ an toàn tuyệt đối khi biểu diễn.

NSND Tống Toàn Thắng thẳng thắn chia sẻ nghệ sĩ vốn quen biểu diễn trong điều kiện ánh sáng phù hợp với các tiết mục xiếc truyền thống nay phải thích nghi với môi trường mới. Nếu cường độ ánh sáng quá cao, hiệu ứng hình ảnh sẽ bị ảnh hưởng; ngược lại, ánh sáng không đủ có thể khiến nghệ sĩ gặp nguy hiểm khi thực hiện các động tác khó. Để giải quyết bài toán này, các bộ phận đã phải phối hợp chặt chẽ trong suốt quá trình tập luyện và dàn dựng.

Cùng với xiếc và công nghệ, các yếu tố âm nhạc và ẩm thực đã hoàn thiện tinh thần một bữa tiệc nghệ thuật, kết nối nhiều trải nghiệm trong cùng một không gian.

Tiếp nối đà đổi mới đó, chương trình Kỳ Yến - Bữa tiệc diệu kỳ ra mắt 20/10 lấy chữ "kỳ" làm điểm nhấn, khơi gợi sức hấp dẫn của nghệ thuật xiếc và những trải nghiệm mới từ công nghệ hiện đại. Sự diệu kỳ trước hết đến từ bản thân người nghệ sĩ qua những động tác đòi hỏi kỹ năng điêu luyện, sự chính xác, khéo léo và quá trình khổ luyện bền bỉ.

Trên nền tảng đó, ánh sáng, âm nhạc và công nghệ trình chiếu 3D Mapping góp phần biến đổi không gian sân khấu, mở rộng chiều sâu thị giác và tăng khả năng kể chuyện bằng hình ảnh. Cùng với xiếc và công nghệ, các yếu tố âm nhạc và ẩm thực đã hoàn thiện tinh thần một bữa tiệc nghệ thuật, kết nối nhiều trải nghiệm trong cùng một không gian. Qua đó, chương trình hướng tới một phương thức tổ chức biểu diễn mới, đáp ứng nhu cầu thưởng thức đa dạng của công chúng.

Dù công nghệ mang lại những bước tiến vượt bậc, quan điểm nhất quán của những người làm nghệ thuật vẫn là không để công nghệ thay thế vai trò trung tâm của con người. NSND Tống Toàn Thắng nhấn mạnh giá trị cốt lõi của nghệ thuật vẫn nằm ở nghệ sĩ, còn công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ, tăng trải nghiệm, tôn vinh tài năng nghệ sĩ, làm nổi bật khả năng biểu diễn và mở rộng giới hạn sáng tạo. 

Hướng đi mang tính chiến lược về cơ chế phát triển

Bên cạnh câu chuyện chuyên môn, sức hút từ các tác phẩm đổi mới như Sơn thần thủy quái còn gợi mở một hướng đi mang tính chiến lược về cơ chế phát triển. Theo NSND Tống Toàn Thắng, sự đồng hành của đơn vị tư nhân là bước khởi đầu cho mối quan hệ đầu tư dài hạn, giúp Liên đoàn Xiếc Việt Nam có thêm điều kiện đổi mới sản phẩm thay vì thụ động chờ đợi các nguồn lực đầu tư truyền thống.

Hai tác phẩm gần đây của Liên đoàn Xiếc Việt Nam chính là một ví dụ điển hình về mô hình hợp tác giữa khu vực nhà nước và tư nhân trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật. Khi đơn vị nghệ thuật sở hữu đội ngũ biểu diễn cùng kinh nghiệm dàn dựng, kết hợp với đối tác công nghệ có năng lực xây dựng không gian trải nghiệm hiện đại, sự cộng hưởng này sẽ tạo ra những sản phẩm vượt trội mà mỗi bên khó có thể thực hiện hiệu quả nếu hoạt động riêng lẻ.

Nghị quyết 30/NQ-CP đã và đang khơi thông thể chế cũng như động lực đầu tư, thúc đẩy cơ chế hợp tác công - tư.

Thành công bước đầu này cho thấy Nghị quyết 30/NQ-CP đã và đang khơi thông thể chế cũng như động lực đầu tư, thúc đẩy cơ chế hợp tác công - tư (PPP) nhằm xây dựng chính sách đột phá. Điều này giúp thu hút nguồn lực xã hội hóa, khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ và quỹ đầu tư tư nhân đồng hành cùng các đơn vị nghệ thuật và nghệ sĩ.

Thực tiễn đổi mới từ Liên đoàn Xiếc Việt Nam chứng minh rằng, việc triển khai hiệu quả Nghị quyết 30/NQ-CP chính là chìa khóa để đánh thức tiềm năng văn hóa dân tộc. Chuyển đổi số không dừng lại ở công cụ kỹ thuật đơn thuần mà đã trở thành phương thức tư duy mới giúp công nghiệp văn hóa bứt phá, từng bước trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn.

Phát triển công nghiệp văn hóa trên nền tảng số không chỉ đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP (mục tiêu của Nghị quyết số 30/NQ-CP hướng tới công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP) và tạo việc làm chất lượng cao mà còn nâng cao đáng kể sức mạnh mềm của quốc gia. 

Trích đoạn biểu diễn trong vở "Sơn thần thuỷ quái"

Ảnh: Liên đoàn Xiếc Việt Nam

Video: T.Lê