Từ Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đến sức mạnh mềm giáo dục Việt Nam

Chuyển “điểm nghẽn” thành động lực phát triển

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra trong một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội đan xen thách thức, cả từ bên trong lẫn bối cảnh quốc tế nhiều biến động.

Trong tổng thể tầm nhìn chiến lược được xác lập tại Đại hội, giáo dục và đào tạo tiếp tục được đặt ở vị trí trung tâm, nhất quán với quan điểm xuyên suốt của Đảng: Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc, là nền tảng để phát triển con người, nguồn nhân lực và sức cạnh tranh quốc gia.

Điểm đáng chú ý của Nghị quyết Đại hội XIV không chỉ nằm ở việc khẳng định lại vai trò then chốt của giáo dục, mà ở sự đổi mới tư duy mang tầm chiến lược, hướng tới tạo đột phá thực chất trong phát triển giáo dục và đào tạo.

Vấn đề đặt ra không còn dừng ở câu hỏi “có coi trọng giáo dục hay không”, mà là làm thế nào để tinh thần của Nghị quyết không dừng lại ở các định hướng lớn, mà được chuyển hóa thành chương trình, chính sách và hành động cụ thể.

Trong bối cảnh thế giới chuyển dịch mạnh mẽ sang kinh tế tri thức, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực chủ yếu của tăng trưởng, vai trò của giáo dục và đào tạo càng được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với chiến lược phát triển đất nước.

Nghị quyết Đại hội XIV đã tiếp cận giáo dục không chỉ như một lĩnh vực xã hội, mà như một trụ cột phát triển, có tác động lan tỏa tới kinh tế, văn hóa, khoa học – công nghệ và đối ngoại.

Đặc biệt, giáo dục đại học được xác định là trụ cột quan trọng trong việc nâng tầm trí tuệ dân tộc, phát triển toàn diện văn hóa và con người Việt Nam, đồng thời kiến tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu hội nhập và cạnh tranh quốc tế.

Cách tiếp cận này cho thấy sự dịch chuyển rõ nét từ tư duy coi giáo dục chủ yếu là đào tạo nhân lực sang nhìn nhận giáo dục như một hệ sinh thái tri thức, nơi sản sinh tri thức mới, nuôi dưỡng năng lực sáng tạo và hình thành bản lĩnh con người Việt Nam trong kỷ nguyên toàn cầu hóa.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của các văn kiện Đại hội XIV là việc nhận diện rõ những hạn chế, bất cập mang tính hệ thống trong phát triển giáo dục và đào tạo, đặc biệt là các “điểm nghẽn” về thể chế. Nghị quyết thẳng thắn đặt vấn đề phải từng bước tháo gỡ các rào cản thể chế, chuyển từ “điểm nghẽn” thành động lực thúc đẩy phát triển.

"Khi tri thức, nhân lực chất lượng cao và giá trị văn hóa trở thành thước đo năng lực cạnh tranh, thách thức lớn nhất không nằm ở tầm nhìn, mà ở khả năng chuyển hóa tinh thần Nghị quyết thành cải cách thể chế, chính sách và hành động cụ thể trong giáo dục, nhất là giáo dục đại học".

Từ đường lối của Đảng đến chính sách, pháp luật của Nhà nước, cùng với việc hình thành hệ giá trị văn hóa mới, đang tạo dựng một môi trường thể chế thuận lợi hơn cho giáo dục và đào tạo phát triển bền vững. Đây là tiền đề quan trọng để các cơ sở giáo dục, đặc biệt là các trường đại học, có thêm không gian tự chủ, sáng tạo và chủ động thích ứng với yêu cầu phát triển mới.

Điểm nổi bật khác là định hướng rõ nét về nguồn lực cho giáo dục. Nghị quyết không chỉ nhấn mạnh vai trò đầu tư của Nhà nước, mà còn hướng tới việc khơi thông và phát huy mạnh mẽ nội lực của các cơ sở giáo dục, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội trong nước và quốc tế, bao gồm cả nhân lực, tài lực và vật lực.

Cách tiếp cận này phản ánh tư duy phát triển hiện đại, coi giáo dục là sự nghiệp của toàn xã hội, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt.

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực tinh hoa

Tinh thần nhân văn và tiến bộ của nền giáo dục định hướng xã hội chủ nghĩa tiếp tục được khẳng định thông qua các chính sách đột phá hướng tới người học và người dạy.

Những triết lý giáo dục xuyên suốt như “học đi đôi với hành”, “lý thuyết gắn liền với thực tiễn” không chỉ được nhắc lại, mà được đặt trong yêu cầu đổi mới căn bản phương thức tổ chức giáo dục.

Đối với người học, trọng tâm không chỉ là trang bị kiến thức, mà là phát triển năng lực toàn diện, khả năng thích ứng, tư duy độc lập và tinh thần học tập suốt đời. Đối với đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, Nghị quyết đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng, chuẩn hóa và tạo điều kiện để người dạy thực sự trở thành chủ thể sáng tạo trong quá trình giáo dục.

Những định hướng này mở ra con đường phát triển mới cho giáo dục Việt Nam, trong đó có giáo dục đại học, nhằm từng bước đưa nền giáo dục nước nhà tiệm cận các chuẩn mực tiên tiến của khu vực và thế giới nhưng vẫn giữ vững bản sắc và giá trị cốt lõi của con người Việt Nam.

Một yêu cầu xuyên suốt được đặt ra trong Nghị quyết Đại hội XIV là phải chuyển mạnh từ tư duy phát triển theo chiều rộng, chú trọng mở rộng quy mô, sang phát triển theo chiều sâu, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của hệ thống giáo dục. Đây được coi là bước chuyển mang tính chiến lược, phù hợp với giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Trọng tâm của quá trình này là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực tinh hoa và nhân tài cho các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, các công nghệ chiến lược, có khả năng dẫn dắt tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đồng thời, Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm phát triển nguồn nhân lực cho các ngành khoa học cơ bản – nền tảng rường cột cho sự phát triển bền vững lâu dài của đất nước.

Điều này đòi hỏi sự điều chỉnh đồng bộ từ quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục, chương trình đào tạo, phương thức giảng dạy, đến cơ chế sử dụng và đãi ngộ nhân lực sau đào tạo. Nếu không giải quyết được bài toán “đầu ra” của giáo dục, thì những định hướng lớn sẽ khó tạo ra chuyển biến thực chất.

Theo nhiều chuyên gia, Nghị quyết Đại hội XIV đã đặt ra những định hướng lớn, mang tính chiến lược cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới, trong đó giáo dục và đào tạo tiếp tục được xác định là quốc sách hàng đầu. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở khâu tổ chức thực hiện, đó là làm thế nào để tinh thần Nghị quyết được cụ thể hóa thành các chương trình, đề án, chính sách khả thi.

Việc xác định đúng các "nút thắt” cần ưu tiên tháo gỡ từ thể chế, nguồn lực, chất lượng đội ngũ đến mối liên kết giữa giáo dục và thị trường lao động sẽ quyết định mức độ thành công của quá trình đổi mới giáo dục trong giai đoạn tới.

Nghị quyết Đại hội XIV đã mở ra một giai đoạn phát triển mới với giáo dục và đào tạo. Với tầm nhìn chiến lược, tư duy đổi mới và quyết tâm chính trị được thể hiện rõ trong các văn kiện Đại hội, giáo dục Việt Nam có cơ sở để kỳ vọng vào những chuyển biến thực chất, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Phạm Thế Huy