Từ Nghị quyết đến hành động: Giáo dục Việt Nam và hành trình tiến ra biển lớn

Thí sinh dự thi Tốt nghiệp trung học phổ thông. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Năm 2026 đánh sẽ là năm đánh dấu bước chuyển mình rất lớn của giáo dục Việt Nam khi các mục tiêu đầy tham vọng và quyết sách chưa từng có trong Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục đã được Quốc hội thể chế hóa và chính thức có hiệu lực thi hành. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định định hướng xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, ngang tầm khu vực và thế giới.

“Trong thời gian tới, triển khai Nghị quyết Đại hội XIV và Nghị quyết số 71-NQ/TW sẽ có rất nhiều việc phải làm. Ngành giáo dục đang triển khai với một tinh thần, quyết tâm mới và ý chí rất cao,” Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn nói.

Khát vọng vươn tầm quốc tế

Nghị quyết 71 đặt mục tiêu đưa giáo dục Việt Nam vươn tầm quốc, ngang với chất lượng giáo dục của các quốc gia phát triển hàng đầu thế giới.

Cụ thể, với giáo dục phổ thông, Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030, chất lượng giáo dục mầm non và phổ thông đạt trình độ tiên tiến trong khu vực châu Á; đến năm 2045, Việt Nam có hệ thống giáo dục quốc dân hiện đại, công bằng và chất lượng, đứng vào nhóm 20 quốc gia hàng đầu thế giới. Nghị quyết yêu cầu từng bước đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, đưa trí tuệ nhân tạo, giáo dục STEM vào chương trình giáo dục.

Với giáo dục đại học, đến năm 2030, Việt Nam có ít nhất 8 cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm 200 đại học hàng đầu châu Á; năm 2045, có ít nhất 5 cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm 100 đại học hàng đầu thế giới trong một số lĩnh vực theo các bảng xếp hạng quốc tế uy tín.

Giáo sư Nguyễn Đình Đức (Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định đây là các mục tiêu rất cao so với xuất phát điểm của giáo dục Việt Nam hiện nay, thể hiện khát vọng lớn lao, tầm nhìn chiến lược của Đảng.

Cụ thể hóa khát vọng này, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 249/2025/QH15 phê duyệt chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia phát triển giáo dục đào tạo giai đoạn 2026-2030.

Nghị quyết 71-NQ/TW khẳng định “giáo dục là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Nghị quyết 249 đặt mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam hoàn thành phổ cập giáo dục từ 3 tuổi đến hết trung hoc cơ sở, kiên cố hóa 100% phòng học, 30% cơ sở giáo dục đủ điều kiện dạy một số môn học bằng tiếng Anh; ít nhất 20 ngành nghề đào tạo trình độ cao đẳng có năng lực cạnh tranh trong khu vực ASEAN; ít nhất 30 cơ sở giáo dục đại học được đầu tư hiện đại tương đương các nước phát triển ở châu Á, 8 cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm 200 đại học hàng đầu châu Á và 1 cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm 100 đại học hàng đầu thế giới trong một số ngành, lĩnh vực.

Đến năm 2035, 100% cơ sở giáo dục có thiết bị để dạy và học một số môn bằng tiếng Anh; 60 trường cao đẳng tiếp cận trình độ các nước ASEAN - 4 và 6 trường tiếp cận trình độ các nước phát triển trong nhóm G20, 15 đến 20 ngành nghề đào tạo cao đẳng có năng lực cạnh tranh vượt trội trong khu vực ASEAN và thế giới. Với giáo dục đại học, có ít nhất có 12 cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm 200 đại học hàng đầu châu Á và 2 cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm 100 đại học hàng đầu thế giới trong một số ngành, lĩnh vực theo các bảng xếp hạng quốc tế uy tín.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Quốc hội đã phê duyệt tổng nguồn lực huy động dự kiến khoảng 580.133 tỷ đồng, trong đó nguồn vốn thực hiện giai đoạn 2026-2030 là 174.673 tỷ đồng.

Gấp rút triển khai

Theo Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn, trước mục tiêu phấn đấu đến năm 2045, Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập trung bình cao, nền giáo dục Việt Nam thuộc nhóm 20 quốc gia có hệ thống giáo dục phát triển hàng đầu thế giới, yêu cầu phát triển giáo dục-đào tạo phải đặt ra với một cường độ, tốc độ, quy mô, tính chất ở tầm mức mới, cao hơn so với giai đoạn trước.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã bắt đầu triển khai ngay từ cuối năm 2025 và đang tiếp tục nỗ lực thực hiện với tinh thần, quyết tâm mới và ý chí rất cao.

Tháng 12/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức họp Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045. Ban chỉ đạo đã thảo luận về lộ trình, dự thảo hướng dẫn triển khai đề án, việc triển khai khảo sát, đề xuất khung năng lực giáo viên, kinh phí thực hiện…

Học sinh Hà Nội tham dự cuộc thi tiếng Anh. (Ảnh: PV/Vietnam+).

Theo Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là nhiệm vụ nhiều thách thức, song với quyết tâm cao, sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ và sự vào cuộc đồng bộ của các địa phương, ngành giáo dục tin tưởng sẽ từng bước thực hiện hiệu quả, hướng tới hoàn thành các mục tiêu đặt ra đối với giáo dục phổ thông trong thời gian tới.

Cũng trong tháng 12/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Khung nội dung thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông văn bản Hướng dẫn triển khai thí điểm nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo trong giáo dục phổ thông.

Theo đó, khung nội dung giáo dục AI cho học sinh được phát triển dựa trên 4 mạch kiến thức chính, tương ứng với 4 miền năng lực: tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, các kỹ thuật và ứng dụng AI, thiết kế hệ thống AI. Khung nội dung được thiết kế tương ứng với hai giai đoạn giáo dục: giai đoạn giáo dục cơ bản (bao gồm cấp tiểu học và cấp trung học cơ sở) và giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp (cấp trung học phổ thông).

Căn cứ vào Khung nội dung thí điểm giáo dục AI, điều kiện thực tiễn về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, nhu cầu và năng lực của học sinh, các cơ sở giáo dục chủ động lựa chọn một hoặc kết hợp ba hình thức tổ chức: thực hiện lồng ghép trong các môn học, hoạt động giáo dục trong chương trình; thực hiện theo chuyên đề học tập lựa chọn hoặc chủ đề độc lập; tổ chức dạy học tăng cường, câu lạc bộ, ngoại khóa.

Trong đó, ưu tiên hình thức lồng ghép trong các môn học, hoạt động giáo dục được nhằm đảm bảo tính phổ cập, không gây quá tải chương trình; bảo đảm sự trung thực, chuẩn mực khoa học trong quá trình khai thác, sử dụng AI.

Với giáo dục đại học, thực hiện yêu cầu của Nghị quyết 71 về triển khai sắp xếp, tái cấu trúc các cơ sở giáo dục đại học đảm bảo tinh gọn, hiệu quả, cuối tháng 12/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành công văn 8562/BGDĐT-TCCB về việc định hướng sắp xếp, tổ chức lại cơ sở giáo dục đại học công lập và cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập. Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định nguyên tắc, tiêu chí sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục đại học.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đề nghị các các bộ, cơ quan ngang bộ, ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương xây dựng phương án sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở thuộc thẩm quyền và gửi báo cáo về Bộ trước ngày 31/1.

Với giáo dục nghề nghiệp, ngày 27/1, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức họp ban soạn thảo, tổ biên tập xây dựng Đề án trường chất lượng cao. Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ xúc tiến xây dựng trường cao đẳng chất lượng cao và trường cao đẳng đạt chuẩn quốc tế. Theo Nghị quyết 249 của Quốc hội, đến năm 2030, sẽ có 18 trường cao đẳng được đầu tư trọng điểm./.