Từ người nông dân đến người kiến tạo giá trị nông nghiệp

Sự phát triển của khoa học công nghệ đã và đang làm thay đổi mạnh mẽ cách con người canh tác. Những khái niệm như: Nông nghiệp thông minh, nông nghiệp số hay nông dân thế hệ mới ngày càng trở nên quen thuộc.

Tuy nhiên, nếu nhìn ra thế giới, có lẽ sự thay đổi lớn nhất của nông nghiệp hiện nay không nằm ở công nghệ mà nằm ở chính vai trò của người nông dân.

“Máy kéo bánh xích” của tác giả Phan Tấn Bện.

Cùng với sự phát triển của kinh tế nông nghiệp, vai trò của người nông dân đang được mở rộng vượt ra ngoài phạm vi của hoạt động sản xuất truyền thống.

Họ không chỉ là người sản xuất ra nông sản. Họ tham gia xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường, quản trị dữ liệu, đổi mới mô hình kinh doanh và tạo ra những giá trị mới từ hệ sinh thái nông nghiệp mình đang sở hữu.

Đó là một trong những chuyển dịch đáng chú ý nhất của nông nghiệp toàn cầu trong những năm gần đây.

KHI SẢN LƯỢNG KHÔNG CÒN LÀ CÂU CHUYỆN DUY NHẤT

Trong phần lớn lịch sử phát triển của ngành Nông nghiệp, thành công thường được đo bằng năng suất và sản lượng.

Làm ra nhiều hơn đồng nghĩa với phát triển hơn. Nhưng trong bối cảnh biến đổi khí hậu, áp lực cạnh tranh toàn cầu và sự cạnh tranh ngày càng cao của thị trường, cách tiếp cận đó đang dần thay đổi.

Ngày nay, nhiều trang trại hiện đại trên thế giới không chỉ tạo ra nông sản. Họ còn phát triển du lịch trải nghiệm, xây dựng thương hiệu riêng, kết nối trực tiếp với người tiêu dùng và tham gia vào nhiều chuỗi giá trị khác nhau.

Một trang trại tại Hà Lan có thể theo dõi độ ẩm đất theo thời gian thực, sử dụng drone để quản lý cây trồng và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để dự báo năng suất. Tuy nhiên, công nghệ có lẽ chỉ là phần dễ nhìn thấy nhất của sự thay đổi.

Điều đang diễn ra sâu sắc hơn là việc người nông dân ngày càng tham gia nhiều hơn vào những hoạt động từng được xem là nằm ngoài cánh đồng, từ một người sản xuất, họ đang trở thành những người tạo ra giá trị.

NHỮNG CHUYỂN ĐỘNG MỚI CỦA NÔNG NGHIỆP TOÀN CẦU

Một trong những xu hướng nổi bật hiện nay là Circular Agriculture - nông nghiệp tuần hoàn. Tại Hà Lan, nông nghiệp tuần hoàn đã trở thành một định hướng phát triển quan trọng trong nhiều năm qua. Triết lý cốt lõi của mô hình này là xem phụ phẩm nông nghiệp như một nguồn tài nguyên cho chu kỳ sản xuất tiếp theo thay vì một loại chất thải.

Song song đó là sự phát triển mạnh mẽ của Regenerative Agriculture - nông nghiệp tái tạo. Nếu nông nghiệp bền vững hướng đến việc không làm môi trường xấu đi, thì nông nghiệp tái tạo hướng đến việc làm cho đất đai, hệ sinh thái và đa dạng sinh học tốt hơn sau mỗi mùa vụ.

Bên cạnh đó, Bioeconomy - kinh tế sinh học - cũng đang được nhiều quốc gia xem là nền tảng cho nông nghiệp tương lai. Trong cách tiếp cận này, giá trị không chỉ nằm ở nông sản được thu hoạch, mà còn ở toàn bộ tài nguyên sinh học có thể tạo ra thực phẩm, vật liệu, mỹ phẩm, năng lượng và nhiều sản phẩm giá trị gia tăng khác.

Điểm chung của các xu hướng này là người nông dân không còn đứng ở cuối chuỗi giá trị. Họ ngày càng trở thành những chủ thể tham gia tạo ra và mở rộng chuỗi giá trị.

MỘT HÌNH ẢNH MỚI CỦA NGƯỜI NÔNG DÂN

Trên nhiều diễn đàn quốc tế, ngày càng xuất hiện hình ảnh của một thế hệ người làm nông mới. Họ không chỉ quan tâm đến việc sản xuất ra bao nhiêu nông sản, mà còn tìm cách tạo ra nhiều giá trị hơn từ nông nghiệp.

Để mô tả sự chuyển dịch này, người ta bắt đầu sử dụng những khái niệm như Agricultural Innovator (nhà đổi mới sáng tạo nông nghiệp) hay Agri-Entrepreneur (doanh nhân nông nghiệp).

Đây là những người không chỉ làm nông, mà còn chủ động tìm kiếm các cơ hội mới từ công nghệ, thị trường, thương hiệu và các nguồn lực xung quanh hoạt động sản xuất.

Trong cách tiếp cận đó, vai trò của người nông dân được mở rộng vượt ra ngoài cánh đồng. Họ ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển sản phẩm, kết nối thị trường, ứng dụng công nghệ và mở rộng chuỗi giá trị.

Điều tạo nên khác biệt không còn nằm chủ yếu ở diện tích canh tác hay sản lượng thu hoạch, mà ở khả năng đổi mới, kết nối và khai thác hiệu quả những lợi thế sẵn có của địa phương.

KHI GIÁ TRỊ ĐƯỢC MỞ RỘNG TỪ NÔNG NGHIỆP

Trong những năm gần đây, Đồng Tháp đã chuyển dần từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, lấy chuỗi giá trị, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững làm nền tảng.

Nhìn từ những chuyển động đang diễn ra trên thế giới, có thể thấy đây không chỉ là sự thay đổi về mô hình phát triển, mà còn là sự thay đổi về vai trò của người nông dân.

Từ những ngành hàng chủ lực như: Lúa gạo, xoài, sen, cá tra đến nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc trưng khác, tương lai của nông nghiệp Đồng Tháp có thể không chỉ được tạo nên từ sản lượng thu hoạch, mà còn từ những giá trị mới được hình thành trong suốt hành trình của sản phẩm.

Chế biến sâu, du lịch nông nghiệp, kinh tế tuần hoàn, kinh tế sinh học hay các mô hình đổi mới sáng tạo gắn với tài nguyên bản địa đang mở ra những không gian phát triển mới cho nông nghiệp địa phương.

Và trong những chuyển động ấy, người nông dân ngày càng hiện diện với một vai trò rộng hơn. Không chỉ là người làm ra nông sản, mà còn là những người tham gia tạo dựng tương lai cho chính hệ sinh thái nông nghiệp mà mình đang sở hữu.

NGUYỄN TRI PHƯƠNG

Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nhân Đồng Tháp tại TP. Hồ Chí Minh