Từ những lớp học tạm bợ đến nền tảng mới cho giáo dục vùng biên

Từ những điểm trường phân tán, phòng học còn thiếu thốn, điều kiện nội trú, bán trú nhiều hạn chế, việc đưa Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Sơn Vĩ, xã Sơn Vĩ vào hoạt động đã tạo ra một bước chuyển căn bản về điều kiện giáo dục tại địa bàn vùng biên thuộc tỉnh Tuyên Quang.

Nhưng giá trị của công trình hơn 211 tỷ đồng không chỉ nằm ở những khối nhà mới, mà quan trọng hơn là khả năng tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài, tạo nền tảng để đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục và mở rộng cơ hội phát triển cho học sinh.

Từ những "điểm nghẽn" kéo dài

Để thấy hết ý nghĩa của ngôi trường mới, cần nhìn lại điều kiện giáo dục mà Sơn Vĩ từng phải đối mặt trong nhiều năm.

Do đặc thù địa hình chia cắt, các điểm trường trước đây phân tán theo những cụm dân cư. Nhiều phòng học được dựng bằng tranh tre, vách nứa hoặc gỗ tạp. Trong mùa đông, việc giữ ấm cho học sinh là một thử thách; vào mùa mưa, đường sá trơn trượt, có thời điểm bị chia cắt, khiến việc duy trì sĩ số và tỷ lệ chuyên cần luôn là nỗi lo thường trực của giáo viên.

Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Sơn Vĩ, xã Sơn Vĩ nhìn từ trên cao

Với những thầy cô bám bản, công việc vì thế không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức. Sau mỗi kỳ nghỉ dài, một nhiệm vụ không kém phần quan trọng là vận động học sinh trở lại lớp, duy trì việc học đều đặn trong điều kiện khoảng cách địa lý và đời sống gia đình còn nhiều khó khăn.

Theo thầy Trần Văn Trung, hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Sơn Vĩ, trước khi được đầu tư cơ sở mới, khó khăn lớn của giáo dục trên địa bàn nằm ở cả điều kiện dạy học lẫn sinh hoạt của học sinh.

Hệ thống phòng học bộ môn còn thiếu, gần như chưa có đầy đủ không gian riêng để phục vụ các môn học chuyên biệt. Điều kiện tổ chức nội trú, bán trú cũng nhiều hạn chế; một số khu vực lưu trú còn chật chội, bếp ăn, nhà ăn chưa đạt chuẩn, khu vui chơi chưa được đầu tư tương xứng.

Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Sơn Vĩ, xã Sơn Vĩ ngày Khánh thành và Khai giảng năm học mới (5/9) nhìn từ trên cao

"Quy mô và cơ sở vật chất vẫn còn hạn chế. Điều kiện bếp ăn, nhà ăn của các em cũng chưa đạt chuẩn, các khu vui chơi chưa được đầu tư nhiều, cho nên khả năng để học sinh được phát triển toàn diện vẫn còn rất hạn chế", thầy Trần Văn Trung cho biết.

Những hạn chế ấy không chỉ tác động tới điều kiện ăn, ở, học tập của học sinh mà còn thu hẹp không gian tổ chức giáo dục. Theo thầy Trung, do điều kiện cơ sở vật chất còn khó khăn, giáo viên chưa thể triển khai được nhiều hoạt động để hỗ trợ học sinh phát triển toàn diện như mong muốn.

Lễ khai giảng năm học 2026 - 2027 và Khánh thành Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Sơn Vĩ, xã Sơn Vĩ

Trong hoàn cảnh đó, nhà trường đã phải chủ động tìm cách khắc phục. Các nguồn lực xã hội hóa được huy động để bổ sung cơ sở vật chất, trước hết nhằm đáp ứng những nhu cầu thiết yếu cho học sinh nội trú, bán trú. Cán bộ, giáo viên cũng cùng góp sức, linh hoạt tổ chức các hoạt động tập thể, vui chơi, ngoại khóa trong điều kiện thực tế cho phép.

"Mặc dù không gian có thể hạn chế, nhà trường vẫn linh hoạt tổ chức các hoạt động vui chơi, hoạt động tập thể, hoạt động ngoại khóa để tăng cường rèn luyện kỹ năng sống cho các em trong môi trường nội trú, bán trú tốt nhất có thể".

Thầy giáo Trần Văn Trung Hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Sơn Vĩ

Những nỗ lực ấy phần nào bù đắp thiếu hụt, nhưng không thể thay thế một hệ thống cơ sở giáo dục được đầu tư đồng bộ. Bởi với một địa bàn vùng biên, khi khoảng cách, địa hình và điều kiện kinh tế - xã hội cùng tác động tới việc học, cơ sở vật chất không chỉ là điều kiện phục vụ giảng dạy, mà còn trực tiếp quyết định khả năng duy trì học tập ổn định của học sinh.

Bước chuyển mới về điều kiện giáo dục

Bước ngoặt lớn đến khi chủ trương đầu tư hạ tầng giáo dục tại các xã biên giới được triển khai, trong đó Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Sơn Vĩ được đầu tư theo Thông báo số 81-TB/TW của Bộ Chính trị về chủ trương xây dựng trường học cho các xã biên giới.

Với tổng mức đầu tư hơn 211 tỷ đồng, công trình được xây dựng trên diện tích 3,62 ha, tổng diện tích sàn hơn 22.000 m². Quy mô gồm 10 khối nhà ba tầng, 3 công trình 1 tầng cùng hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ. Ngôi trường có 30 lớp học, đáp ứng nhu cầu học tập, ăn ở và sinh hoạt nội trú tập trung cho 1.085 học sinh.

GIÁO DỤC VÙNG BIÊN

TRƯỜNG PHỔ THÔNG NỘI TRÚ LIÊN CẤP TIỂU HỌC VÀ THCS SƠN VĨ

Được đầu tư xây dựng theo Thông báo số 81-TB/TW của Bộ Chính trị về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới

₫

TỔNG MỨC ĐẦU TƯ

HƠN

211

TỶ ĐỒNG

TRÊN DIỆN TÍCH

3,62

HA

QUY MÔ

30

LỚP HỌC

ĐÁP ỨNG NHU CẦU
HỌC TẬP VÀ SINH HOẠT CỦA

1.085

HỌC SINH

Nguồn: Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Sơn Vĩ Thiết kế: Huy Thông

Những con số ấy cho thấy quy mô đầu tư, nhưng ý nghĩa lớn hơn nằm ở việc nhiều điểm nghẽn từng tồn tại trong hoạt động giáo dục được tháo gỡ cùng lúc.

Không còn chỉ là câu chuyện đủ phòng học. Một cơ sở giáo dục nội trú liên cấp được tổ chức tương đối đồng bộ cho phép việc học tập, ăn ở, sinh hoạt, quản lý học sinh và tổ chức các hoạt động giáo dục được đặt trong cùng một không gian.

Đối với một xã vùng biên có nhiều bản xa, điều này đặc biệt quan trọng. Khi học sinh có thể ăn ở tập trung trong môi trường an toàn, ổn định, áp lực đi lại hằng ngày giảm xuống, nguy cơ việc học bị gián đoạn do thời tiết hay khoảng cách cũng được hạn chế.

Lễ khai giảng năm học 2026 - 2027 và Khánh thành Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Sơn Vĩ, xã Sơn Vĩ

Dưới góc độ quản lý địa phương, ông Trần Việt Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Vĩ cho rằng đầu tư cho ngôi trường mới gắn trực tiếp với mục tiêu phát triển lâu dài của địa bàn:

"Xác định giáo dục là nền tảng để phát triển kinh tế - xã hội, địa phương đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan để đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện dự án. Ngôi trường nội trú liên cấp trên diện tích 3,62 ha không chỉ giải quyết nhu cầu học tập cho con em đồng bào, chấm dứt tình trạng học nhờ, học tạm, mà còn là công trình trọng điểm góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực và củng cố quốc phòng, an ninh tại khu vực biên giới".

Ông Trần Việt Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Vĩ trả lời phỏng vấn báo Thể thao và Văn hóa

Nhìn từ góc độ ấy, đầu tư một trường học vùng biên không đơn thuần là xây dựng thêm một công trình dân sinh. Đó còn là đầu tư vào khả năng tiếp cận giáo dục, vào sự ổn định của đời sống dân cư và vào nguồn nhân lực cho chính địa bàn trong tương lai.

Từ "có trường mới" đến "có chất lượng mới"

Cơ sở vật chất là điều kiện cần, nhưng không tự động tạo ra chất lượng giáo dục.

Thách thức tiếp theo đối với Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Sơn Vĩ vì vậy là sử dụng hiệu quả những điều kiện vừa được đầu tư, biến lợi thế về hạ tầng thành thay đổi trong cách tổ chức dạy và học.

Đây cũng là điểm được thầy giáo Trần Văn Trung đặc biệt nhấn mạnh.

Theo hiệu trưởng nhà trường, trong quá trình triển khai Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, một trong những yêu cầu quan trọng là tiếp tục bảo đảm đội ngũ giáo viên cả về số lượng lẫn chất lượng.

Nhà trường đã đề nghị các cấp quan tâm bổ sung nhân lực phục vụ công tác giảng dạy, đồng thời chú trọng chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ trong dạy học và tăng cường tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên.

Trong đó, đổi mới phương pháp dạy học được xác định là một nhiệm vụ cốt lõi.

"Các thầy cô được tăng cường tập huấn về chuyên môn, nâng cao nghiệp vụ và đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy học để phù hợp với yêu cầu ngày càng thay đổi, lấy học sinh làm trung tâm của các hoạt động dạy học, qua đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục thực chất trong nhà trường".

Thầy giáo Trần Văn Trung Hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Sơn Vĩ

Điều kiện mới cũng mở rộng đáng kể không gian tổ chức các hoạt động giáo dục.

Nếu trước đây nhà trường phải xoay xở trong những khu vực học tập, lưu trú còn chật hẹp, thì nay hệ thống lớp học, phòng chức năng, khu nội trú, nhà ăn và không gian vui chơi được tổ chức đồng bộ hơn.

"Sau khi có cơ ngơi khang trang như thế này, các thầy cô cũng như toàn thể học sinh đều rất háo hức và vui mừng. Tất cả thầy trò đều háo hức khi được đến một môi trường mới với đầy đủ trang thiết bị, khang trang, an toàn và thuận lợi cho công tác giáo dục", thầy Trung nói.

Thầy giáo Trần Văn Trung, hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Sơn Vĩ trả lời phỏng vấn báo Thể thao và Văn hóa

Theo hiệu trưởng nhà trường, những điều kiện đó cho phép giáo viên tổ chức thêm các hoạt động tập thể, trải nghiệm, rèn luyện kỹ năng, qua đó hỗ trợ học sinh phát triển toàn diện hơn thay vì chỉ tập trung vào kiến thức trên lớp.

Đó cũng chính là yêu cầu quan trọng nhất đặt ra sau một khoản đầu tư lớn: trường học phải thực sự trở thành môi trường giáo dục toàn diện, chứ không chỉ là nơi có những phòng học mới.

Khi sự thay đổi được nhìn thấy từ người học

Giá trị của một công trình giáo dục cuối cùng phải được đo bằng những thay đổi mà giáo viên, học sinh và gia đình cảm nhận được trong đời sống hằng ngày.

Với cô giáo Vi Thị Hân, người đã có nhiều năm công tác tại Sơn Vĩ, sự khác biệt trước hết đến từ một môi trường làm việc ổn định hơn.

"So với những năm tháng dạy học ở điểm trường vách nứa trước đây, điều kiện làm việc hiện tại đã thay đổi hoàn toàn. Thầy cô có không gian chuyên môn ổn định, học sinh được sinh hoạt trong khu nội trú an toàn, sạch sẽ. Những áp lực về thời tiết hay việc học sinh bỏ học giữa chừng vì đường xa nay đã được giảm bớt rất nhiều, giúp chúng tôi yên tâm bám lớp, gắn bó lâu dài", cô Hân chia sẻ.

Nhiều hạng mục khác của trường vẫn đang được thi công

Đối với các gia đình ở những bản xa, trường nội trú còn giải quyết một bài toán khác: khoảng cách từ nhà đến lớp.

Chị Triệu Thị Sìn, phụ huynh có con đang học tại trường, cho biết: "Trước kia nhà ở bản xa, đường sá đi lại khó khăn, mỗi khi mưa gió gia đình rất lo lắng. Nay Nhà nước xây dựng ngôi trường to đẹp, các cháu được ăn ở, học tập ngay tại trường đầy đủ, sạch sẽ, bố mẹ yên tâm lao động sản xuất, không phải thấp thỏm lo âu như trước nữa".

Chị Triệu Thị Sìn

Còn với học sinh, một môi trường mới trước hết tạo ra cảm giác háo hức và thêm động lực học tập.

Em Sùng Thị Sai, học sinh lớp 8, chia sẻ: "Em và các bạn rất vui khi được chuyển vào học tập trong ngôi trường mới khang trang. Trường có đầy đủ phòng học sáng sủa, khu nội trú rộng rãi và các thiết bị học tập hiện đại. Chúng em tự hứa sẽ cố gắng chăm ngoan, học tập thật tốt để đạt kết quả cao".

Học sinh Sùng Thị Sai

Những cảm nhận ấy cho thấy hiệu quả của đầu tư giáo dục vùng biên không phải là điều quá xa xôi. Nó hiện hữu từ một phòng học kín gió, một bữa ăn được tổ chức tốt hơn, một chỗ ở an toàn hơn, đến việc cha mẹ bớt nỗi lo con đi học trên đường xa mỗi khi thời tiết bất lợi.

Nhưng phía sau những thay đổi hữu hình ấy vẫn là một yêu cầu dài hạn: chất lượng giáo dục phải tiếp tục được nâng lên.

"Một ngôi trường khang trang có thể giải quyết những thiếu hụt về điều kiện học tập, nhưng để học sinh thực sự có thêm cơ hội phát triển, yếu tố quyết định vẫn là đội ngũ giáo viên, phương pháp dạy học, cách tổ chức đời sống nội trú và năng lực khai thác hiệu quả hệ thống cơ sở vật chất đã được đầu tư. Vì thế, giá trị của công trình hơn 211 tỷ đồng tại Sơn Vĩ có lẽ không nên chỉ được nhìn ở quy mô xây dựng hay số phòng học".

Giá trị lớn hơn nằm ở chỗ từ đây, một xã vùng biên có thêm điều kiện để thu hẹp khoảng cách giáo dục, tạo môi trường học tập ổn định cho hơn một nghìn học sinh và từng bước chuyển từ mục tiêu "được đến trường" sang yêu cầu cao hơn: được học tập, chăm sóc và phát triển trong một môi trường giáo dục ngày càng tốt hơn.

Đó cũng là cách để mỗi công trình trường học nơi biên giới thực sự trở thành một khoản đầu tư cho con người, cho tương lai của địa phương và cho sự phát triển bền vững của những vùng đất còn nhiều khó khăn.

Bài và ảnh: HUY THÔNG

Video: PHÚC HƯNG - MỘNG THÌN

Kỹ thuật dựng: VŨ LÊ

Trình bày: PHẠM HUY

BÁO THỂ THAO VÀ VĂN HÓA