Từ 'Phụ nữ' đến 'Chính nữ'

Nhưng năm 2026, Việt Nam lần đầu tiên có một nữ thẩm phán tại cơ quan tài phán quốc tế này. Ngày 18/6/2026, PGS.TS Nguyễn Thị Lan Anh, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao, được bầu làm Thẩm phán Tòa án Quốc tế về Luật Biển (ITLOS) nhiệm kỳ 2026-2035, với số phiếu cao nhất trong nhóm ứng viên khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Không có câu trả lời nào đúng hay sai khi chúng ta hình dung về một nghề nghiệp. Nhưng phản xạ đầu tiên đôi khi cho thấy một điều sâu hơn: Những khuôn mẫu về phụ nữ đã được chúng ta tiếp nhận từ lâu, đến mức nhiều khi không nhận ra. Đó chính là cách định kiến vô thức vận hành.

Một câu nói có thể trở thành một "chiếc khuôn", kiểu: Con gái thì phải dịu dàng Phụ nữ học nhiều làm gì?; Phụ nữ hơn nhau ở tấm chồng; Đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm; Phụ nữ là phái yếu; Con gái mà mạnh mẽ quá thì khó lấy chồng…

Những câu nói ấy không phải lúc nào cũng được nói với ác ý. Nhiều câu thậm chí được nói bằng tình yêu thương. Một người mẹ dặn con gái phải biết nhường nhịn. Một người bà nói cháu gái nên dịu dàng. Một người đồng nghiệp nam khẳng định phụ nữ không hợp với những công việc quá áp lực. Một người cha khuyên con gái chọn nghề "ổn định" hơn… Những lời nói tưởng như rất nhỏ ấy, khi được lặp đi lặp lại qua nhiều năm, có thể trở thành những "đường ray" vô hình định hướng cách chúng ta nghĩ về phụ nữ. Và đáng nói hơn, đôi khi chính phụ nữ cũng bước lên những đường ray ấy mà không nhận ra.

Khi "phụ" trở thành một phản xạ

Từ "phụ nữ" trong tiếng Việt vốn không phải một lời định danh mang nghĩa phụ thuộc. Nhưng trong đời sống, chữ "phụ" đôi khi lại bị kéo theo những liên tưởng về vai phụ, phần phụ, trách nhiệm phụ, lựa chọn phụ…

Phụ nữ thường được hỏi khi nào lấy chồng. Sau khi kết hôn, được hỏi khi nào sinh con. Sinh con rồi được hỏi khi nào sinh thêm. Có con, câu hỏi về sự nghiệp đôi khi nhường chỗ cho câu hỏi: "Ai chăm con?".

Một người đàn ông thành công thường được hỏi về năng lực, chiến lược, thành tựu. Một người phụ nữ thành công đôi khi vẫn được hỏi thêm: "Gia đình có ủng hộ không?". Bạn thấy không, định kiến không nhất thiết phải nói rằng phụ nữ không thể. Đôi khi nó chỉ cần khiến chúng ta nghĩ rằng phụ nữ không nên, có thể trở thành một giới hạn rất khó nhìn thấy.

Nếu định kiến được viết nên bằng ngôn ngữ, hãy viết lại bằng ngôn ngữ

Định kiến được hình thành từ những điều lặp đi lặp lại. Vậy thì chúng ta cũng có thể bắt đầu thay đổi nó từ những điều lặp đi lặp lại.

Chính Nữ 2026 lựa chọn bắt đầu bằng một hành động rất giản dị: viết lại những câu nói quen thuộc. Phụ nữ hơn nhau ở tấm chồng - Chính Nữ tự định giá trị mình; Phụ nữ học nhiều làm gì? - Chính Nữ học để làm chủ cuộc đời mình; Phụ nữ là phái yếu - Chính Nữ là bất cứ điều gì cô ấy muốn; Đàn bà thì phải biết hy sinh - Chính Nữ được quyền lựa chọn điều mình muốn trao đi và điều mình cần giữ lại…

Mỗi lần viết lại, chúng ta không chỉ thay một vài chữ. Chúng ta đang thử thay đổi điểm nhìn. Từ "phụ nữ phải…" sang "phụ nữ có quyền…". Từ "phụ nữ nên…" sang "phụ nữ lựa chọn…". Từ việc hỏi một người phụ nữ có đáp ứng được hình mẫu hay không, sang việc lắng nghe xem cô ấy muốn trở thành ai.

Chính Nữ không phải một hình mẫu mới

Điều quan trọng nhất của "Chính Nữ" là không biến nó thành một "chiếc khuôn" mới. Chính Nữ không nhất thiết phải là người phụ nữ có sự nghiệp thành đạt. Không nhất thiết phải độc lập về tài chính. Không nhất thiết phải mạnh mẽ trước mọi nghịch cảnh. Không nhất thiết phải lựa chọn sự nghiệp thay vì gia đình. Cũng không nhất thiết phải lựa chọn gia đình thay vì sự nghiệp.

Một Chính Nữ có thể là người mẹ toàn thời gian. Có thể là một nữ doanh nhân. Một công nhân. Một nhà khoa học. Một giáo viên. Một người phụ nữ đang khởi nghiệp ở tuổi 50. Một cô gái đang học cách tự đứng trên đôi chân mình. Hay đơn giản là một người phụ nữ hôm nay lần đầu tiên dám nói: Đây là điều tôi muốn!

Chính Nữ không phải danh hiệu dành cho những người đặc biệt. Chính Nữ là tinh thần mà bất kỳ người phụ nữ nào cũng có thể lựa chọn cho cuộc đời mình.

Quyền tự định nghĩa giá trị bản thân

Nhìn quanh chúng ta, nhiều định kiến đang được viết lại bằng chính cuộc đời của phụ nữ. Có người bước vào những lĩnh vực từng được mặc định là "của đàn ông". Có người học tập suốt đời, không để có một tấm bằng để làm đẹp hồ sơ, mà vì muốn mở rộng giới hạn của chính mình. Có người bắt đầu lại ở tuổi mà xã hội cho rằng "đã quá muộn". Có người sống với một cơ thể không hoàn hảo nhưng không để khiếm khuyết trở thành lời định nghĩa cuối cùng về mình. Có người lựa chọn làm mẹ. Có người lựa chọn không làm mẹ. Có người thành công rất sớm. Có người cần nhiều năm để tìm thấy con đường của mình… Điểm chung giữa họ là quyền tự định nghĩa giá trị của bản thân.

Và có lẽ, đó mới là ý nghĩa sâu xa của "Chính Nữ", là đổi cách chúng ta nhìn về phụ nữ từ "phụ" sang "chính", từ người được định nghĩa sang người tự định nghĩa, từ người đáp ứng kỳ vọng sang người có quyền lựa chọn, từ một hình mẫu duy nhất sang vô số cách khác nhau để sống một cuộc đời có ý nghĩa.

Và biết đâu, ngay lúc này, trong mỗi chúng ta vẫn còn một câu nói quen thuộc cần được viết lại. Kiểu một câu từng khiến một cô bé nghĩ mình không đủ giỏi; một câu khiến một người phụ nữ tin rằng đã đến lúc mình phải hy sinh; một câu khiến ai đó từ bỏ một ước mơ vì nghĩ "phụ nữ thì không thể"… Không phải để phủ nhận những gì đã từng có mà để mở thêm một khả năng cho những người phụ nữ đang sống hôm nay và những thế hệ phụ nữ sẽ sống ngày mai.

Chính Nữ 2026 - Vì bạn xứng đáng!