Từ rác thải đến văn hóa xanh: Khi thay đổi bắt đầu từ cộng đồng

Toàn cảnh Nhà máy điện rác Sóc Sơn.

Khi rác thải không còn là chuyện của riêng ngành môi trường

Sau mỗi bữa ăn hay lần mua sắm, những túi rác lại được đưa ra khỏi nhà. Nhưng phía sau đó là hành trình thu gom, vận chuyển và xử lý, đặt ra bài toán lớn đối với môi trường đô thị.

Theo số liệu được Đài Tiếng nói Việt Nam dẫn từ thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, cả nước phát sinh 72.341 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày. Khối lượng này tạo sức ép lên hệ thống quản lý chất thải và cho thấy yêu cầu cấp thiết phải giảm rác từ nguồn.

Khu tiếp nhận và công nghệ xử lý rác tại nhà máy.

Rác không chỉ là thứ cần loại bỏ. Một phần vật liệu có thể tái sử dụng hoặc tái chế nếu được phân loại phù hợp. Khi các loại rác bị trộn lẫn, cơ hội tận dụng tài nguyên giảm đi, còn chi phí xử lý có thể tăng. Vì vậy, lời giải không chỉ nằm ở công nghệ mà còn bắt đầu từ thói quen hằng ngày.

Sống xanh bắt đầu từ những lựa chọn gần gũi

Mang theo bình nước cá nhân, dùng túi nhiều lần, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, cân nhắc trước khi mua sắm và tránh lãng phí thực phẩm là những hành động mỗi người có thể thực hiện. Phân loại rác theo hướng dẫn tại địa phương cũng tạo điều kiện để chất thải được thu gom và xử lý phù hợp.

Những hành động ấy cần trở thành thói quen, thay vì chỉ xuất hiện trong các đợt vận động. Gia đình có thể cùng giảm rác; trường học hướng dẫn học sinh sử dụng tài nguyên tiết kiệm; doanh nghiệp rà soát bao bì; khu dân cư chung tay giữ gìn vệ sinh công cộng.

Tuy nhiên, tuyên truyền thôi là chưa đủ. Người dân cần hướng dẫn rõ ràng, việc thu gom phải phù hợp và hệ thống xử lý cần tiếp nhận được rác đã phân loại. Xây dựng văn hóa môi trường vì thế đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, đơn vị dịch vụ và cộng đồng.

Truyền thông kết nối nhận thức với hành động

Các hoạt động dọn vệ sinh, thu gom rác, chăm sóc không gian công cộng hay hạn chế đồ nhựa dùng một lần có thể đưa thông điệp môi trường đến gần đời sống. Giá trị không chỉ nằm ở lượng rác thu gom mà còn ở tinh thần cùng chăm sóc không gian chung.

Truyền thông kết nối thông tin, giải pháp và con người. Những câu chuyện gần gũi, mô hình có kết quả thực tế và sáng kiến dễ áp dụng giúp công chúng hiểu vì sao cần bảo vệ môi trường và có thể bắt đầu từ đâu. Bên cạnh cảnh báo ô nhiễm, nội dung truyền thông cần khuyến khích hành động và ghi nhận những chuyển biến có thể kiểm chứng.

Theo dõi, giám sát quy trình vận hành và xử lý rác.

Đó cũng là tinh thần của thông điệp “Môi trường xanh - Văn hóa xanh - Hành động xanh”: kết nối nhận thức về môi trường với văn hóa ứng xử và hành động cụ thể. Khi được truyền tải bằng những câu chuyện thiết thực, thông điệp có thêm cơ hội trở thành mối quan tâm chung.

Lan tỏa văn hóa xanh bằng việc làm bền bỉ

Câu chuyện xử lý rác tại Hà Nội cho thấy vai trò của hạ tầng và công nghệ. Tháng 6/2025, Hà Nội thông qua chủ trương đầu tư dự án cải tạo môi trường và đốt rác phát điện tại Sóc Sơn, với tổng mức đầu tư dự kiến 7.531 tỷ đồng. Dự án hướng tới xử lý rác sinh hoạt, rác đã chôn lấp và bùn thải, đồng thời tận dụng nhiệt để phát điện.

Công nghệ có vai trò quan trọng nhưng không thể thay thế việc giảm rác tại nguồn và sử dụng tài nguyên tiết kiệm. Quản lý chất thải hiệu quả cần kết hợp hạ tầng phù hợp, thu gom đồng bộ, công nghệ đáp ứng yêu cầu môi trường và sự tham gia chủ động của người dân.

Một đô thị xanh không chỉ được tạo nên bởi công trình hiện đại hay hệ thống xử lý tiên tiến. Màu xanh còn hiện diện trong cách mỗi người tiêu dùng có trách nhiệm, phân loại rác đúng cách, hạn chế lãng phí và tôn trọng không gian chung. Khi nhận thức chuyển thành hành động, những thay đổi nhỏ có thể tạo nên giá trị lâu dài.