Từ rác thải nhà bếp đến 'mỏ vàng' nhiên liệu hàng không bền vững

Nhà máy sản xuất biodiesel của Revo International tại Kyoto. Ảnh: Revo International Japan

Thu gom dầu ăn đã qua sử dụng (UCO) để tạo nguồn nguyên liệu đầu vào cho sản xuất dầu diesel sinh học (biodiesel) hoặc nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) là một trong những hướng phát triển bền vững được nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam đang triển khai nhằm góp phần đảm bảo an ninh năng lượng và giảm phát thải.

*Kinh nghiệm từ Nhật Bản

Nhật Bản đã phát triển mạng lưới thu gom UCO từ những năm đầu thập kỷ 1990, tiên phong là Công ty Revo International. Revo International đã tập trung tuyên truyền về lợi ích kinh tế và môi trường của việc thu gom UCO; đồng thời thiết lập hệ thống thu gom rộng khắp, tạo thuận lợi cho người dân. Các địa điểm thu gom UCO được thiết lập tại siêu thị, trường học, các khu vực công cộng khác, giúp người dân dễ dàng bỏ chai chứa UCO. Hiện nay, Revo International đã phát triển mạng lưới trên 28 nghìn điểm thu gom trên toàn quốc, tương ứng với năng lực thu gom hơn 50.000 lít/ngày.

Tại Kyoto, từ năm 1996, Revo International đã đưa nhà máy sản xuất biodiesel vào hoạt động với công suất 30.000 lít B100/ngày, sử dụng nguyên liệu UCO. Biodiesel được phối trộn với diesel hóa thạch theo công nghệ trong đường ống (inline) và cung cấp cho các phương tiện sử dụng, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

Đối với sản xuất SAF, chính phủ Nhật Bản cũng triển khai chương trình hợp tác công - tư với khoảng 300 doanh nghiệp và tổ chức. UCO được thu gom tại siêu thị, cửa hàng tiện lợi và các điểm tập kết trước khi đưa đến nhà máy sản xuất SAF.

Chuỗi cung ứng khép kín UCO cũng được nhiều địa phương của Nhật Bản thiết lập. Tại thành phố Shimonoseki, dầu ăn được thu gom từ hộ gia đình và doanh nghiệp, rồi chuyển đến nhà máy Cosmo Oil để tinh chế thành SAF, góp phần giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Tại Tokyo, chính quyền phát miễn phí phễu nhựa có mã QR hướng dẫn thu gom và đặt mục tiêu tiếp cận khoảng 7,8 triệu hộ gia đình. Nhiều doanh nghiệp như Fujifilm, Aeon, Ito-Yokado và 7-Eleven cũng mở thêm các điểm thu gom tại căng tin và cửa hàng bán lẻ.

Nhật Bản đặt mục tiêu đến năm 2030 thay thế khoảng 10% nhiên liệu máy bay truyền thống bằng SAF, tương đương 1,7 triệu lít/năm. Theo đánh giá, SAF có thể giảm tới 80% lượng phát thải khí nhà kính so với nhiên liệu hàng không truyền thống tùy công nghệ sản xuất.

Mạng lưới thí điểm thu gom UCO tại Hà Nội của Revo International Nhật Bản. Ảnh: Revo International

*Phát triển mạng lưới thu gom dầu ăn đã qua sử dụng tại Việt Nam

Từ cuối năm 2023, Hà Nội đã phối hợp với Revo International Nhật Bản thí điểm thu gom UCO tại nhà hàng ăn uống ở phường Cửa Nam (trước sáp nhập). Theo ông Tetsuya Koshikawa, Chủ tịch Revo International Nhật Bản, khó khăn nhất trong giai đoạn đầu chính là việc phải đi đến từng nhà hàng tuyên truyền ý nghĩa của việc thu gom dầu ăn đã qua sử dụng nhằm sản xuất biodiesel. Tuy nhiên, với sự nỗ lực của các bên, chỉ sau hơn 2 tháng triển khai thí điểm, dự án đã đã thu gom được gần 1.500 lít UCO để tái chế thành biodiesel. Revo International cũng có kế hoạch xây dựng nhà máy tái chế UCO thành biodiesel tại Hà Nội với công suất khoảng 395 lít/ngày. 

Để tạo nguồn nguyên liệu cho sản xuất SAF, Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL)- đơn vị thành viên của Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và FatHopes Energy vừa thiết lập quan hệ hợp tác chiến lược nhằm xây dựng mạng lưới thu gom UCO tại Việt Nam, hướng tới tạo nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất SAF và các loại nhiên liệu sinh học tiên tiến. Theo kế hoạch, chương trình sẽ được triển khai trước tại Thành phố Hồ Chí Minh, sau đó từng bước mở rộng ra các địa phương trên cả nước. UCO sẽ được thu gom từ nhà hàng, bếp ăn công nghiệp, cơ sở chế biến thực phẩm, thủy sản, hộ gia đình và các nguồn phát sinh phù hợp. Trước mắt, việc thu gom này chủ yếu cung cấp cho chuỗi cung ứng của FatHopes Energy phục vụ sản xuất SAF. 

PVOIL hiện có khoảng 1.050 cửa hàng xăng dầu trực thuộc cùng hệ thống kho, vận tải và logistics trên cả nước. PVOIL Trans - đơn vị thành viên của PVOIL sẽ trực tiếp tham gia tổ chức thu gom, phối hợp với các doanh nghiệp, cộng đồng và các bên liên quan tại địa phương để triển khai và từng bước mở rộng mạng lưới.

Ông Vinesh Sinha, Tổng Giám đốc FatHopes Energy cho biết, “quan hệ đối tác này không chỉ đơn thuần là việc khởi động một chương trình thu gom dầu ăn đã qua sử dụng. Bằng việc kết hợp năng lực của FatHopes Energy về truy xuất nguồn gốc số, thu gom nguyên liệu và chuỗi cung ứng SAF với mạng lưới rộng khắp cùng năng lực vận hành của PVOIL, chúng tôi đang xây dựng hạ tầng cần thiết để hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam”.

Nhìn nhận về tiềm năng hợp tác này, ông Mai Trung Thành, Giám đốc PVOIL Trans, cho biết đây là định hướng của PVOIL và PVOIL Trans trong việc tham gia vào quá trình chuyển dịch sang mô hình kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững. “Phát huy mạng lưới của PVOIL cùng công nghệ và kinh nghiệm quốc tế của FatHopes Energy, chúng tôi hướng tới xây dựng hệ thống thu gom hiện đại, minh bạch, vừa mang lại giá trị về môi trường, vừa góp phần tạo nguồn nguyên liệu phục vụ phát triển nhiên liệu hàng không bền vững tại Việt Nam trong tương lai”.

Trước đó, vào đầu tháng 4/2026, Tập đoàn Xăng Dầu Việt Nam (Petrolimex) và Công ty công nghệ tuần hoàn và năng lượng xanh GgenTec (Hàn Quốc) cũng đã ký  Biên bản ghi nhớ hợp tác nghiên cứu dự án nhà máy sản xuất dầu tái sinh từ dầu thải, nhựa thải và cao su thải, nhằm tối ưu hóa chuỗi giá trị từ thu gom – tái chế – sản xuất – phân phối sản phẩm dầu tái sinh, góp phần hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực năng lượng tại Việt Nam.

Theo lộ trình áp dụng tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống tại Việt Nam quy định tại Thông tư số 50/2025/TT-BCT ngày 7/11/2025 của Bộ Công Thương, trong thời gian chưa quy định bắt buộc sử dụng biodiesel B5, B10 cho động cơ điêzen, Việt Nam vẫn đang khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia sản xuất, phối trộn, pha chế, kinh doanh và sử dụng điêzen sinh học B5, B10.

Ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho biết, thời gian tới, Việt Nam sẽ tiếp tục xây dựng khung chính sách, thúc đẩy phát triển hệ sinh thái và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực SAF. Việt Nam không chỉ hướng tới việc ứng dụng SAF trong nước mà còn đặt mục tiêu tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Bởi vậy, sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế sẽ có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình thúc đẩy phát triển xanh và chuyển đổi năng lượng của Việt Nam.

Theo Tổng Giám đốc Hiệp hội SAF châu Á (ASAFA) Fabrice Espinosa, để đạt mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050, tỷ trọng sử dụng nhiên liệu xanh trong ngành hàng không cần đạt khoảng 60 - 70%. Điều này đồng nghĩa sản lượng SAF toàn cầu phải tăng trưởng hơn 100 lần trong hơn hai thập kỷ tới.