Từ 'sát thủ chim trời' thành người giữ hồn đầm phá Hạc Hải

Phá Hạc Hải là vùng nước lợ rộng lớn nằm ở hạ nguồn sông Kiến Giang (Quảng Trị), sở hữu vẻ đẹp hoang sơ với mặt nước mênh mông, phẳng lặng. Đầm phá này được ví như “túi cá” khổng lồ, cung cấp nguồn lợi thủy sản phong phú cho người dân địa phương.

Với sinh cảnh thuận lợi, nguồn thức ăn dồi dào cùng nhiều nơi trú ngụ, phá Hạc Hải trở thành điểm đến lý tưởng của các loài chim trời, trong đó có nhiều loài quý hiếm, đặc hữu.

Phá Hạc Hải là một vùng nước lợ rộng lớn nằm ở hạ nguồn sông Kiến Giang.

Mới đây, các nhà khoa học vừa công bố phát hiện sự sinh trưởng của loài Prinia inornata (chiền chiện bụng hung/chiền chiện núi) và loài Aythya nyroca (vịt nâu đỏ/ vịt mặt trắng) tại hệ sinh thái đất ngập nước nội địa phá Hạc Hải. Trong đó, loài vịt nâu đỏ được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp hạng và có tên trong Sách đỏ Việt Nam.

Trong ký ức của ông Nguyễn Công Xuân (SN 1979, trú tại thôn Xuân Bắc 2, xã Lệ Ninh, tỉnh Quảng Trị), khoảng hai chục năm về trước, chim ở phá Hạc Hải đông như nêm. Ngày ấy, bạt ngàn chim kéo về đây làm tổ, phủ kín cả một vùng rộng lớn từ vịt trời, ngỗng trời, cò, vạc, le le, bồng, sâm cầm... Bởi chim rất nhiều, người dân xem đây là một nguồn thực phẩm, việc săn bắt nở rộ.

Ông Nguyễn Công Xuân trên vùng đầm phá Hạc Hải.

"Ngày ấy chim nhiều đến nỗi chỉ cần giương ná lên bắn đại thì cũng có con rơi xuống. Lúc trẻ, tôi xem săn chim là một thú vui, vừa có thực phẩm vừa bán để kiếm thêm thu nhập. Như một "sát thủ" của chim, có ngày tôi bắn được vài chục con, ăn chán thì đem bán, đi cho", ông Xuân hồi tưởng.

Sau khi kết hôn, ông Xuân cùng vợ ra dựng chòi ở phá Hạc Hải khai hoang, ngăn mặn để trồng lúa, đánh bắt hải sản, chim trời. Sau một thời gian, ông Xuân trở thành đầu nậu mua bán chim hoang dã người dân săn bắt được.

"Thu nhập từ việc săn bắt và buôn bán chim cao lắm, có ngày thu vài triệu tiền lãi. Chỉ cần có hàng là thương lái thu mua, bao nhiêu cũng hết. Nhưng dần dà thấy chim ngày càng ít đi, tôi bắt đầu suy nghĩ về tác động xấu của mình tới môi trường", ông Xuân chia sẻ.

Vợ chồng ông Xuân từng là thợ săn, đầu nậu mua bán chim trời nay thực hiện việc bảo vệ, tạo môi trường sống cho các loài chim.

Ông Xuân nhớ lại, những đêm nằm giữa cánh đồng nghe tiếng chim kêu thất thanh vì bị vây bắt. Ban ngày, chỉ cần thấy bóng người là chim bay nháo nhác, không còn cảnh vỗ cánh êm đềm, ngẩn ngơ tìm mồi dưới cánh đồng. Cảm thấy cắn rứt lương tâm, ông bàn với vợ bỏ nghề săn bắt, thu mua chim trời mà chú trọng làm nông nghiệp kết hợp bảo vệ chim.

Từ khoảng chục năm trước, vợ chồng ông Xuân bắt đầu dùng thuyền rong ruổi trên phá, tháo bỏ bẫy chim, kiên trì vận động bà con trong vùng dừng việc săn bắt. Ban đầu, nhiều người tỏ vẻ khó chịu, nhưng trước sự kiên định của vợ chồng ông Xuân, họ dần hiểu ra vấn đề và cùng chung sức gìn giữ đàn chim trời.

Nguồn thu nhập lớn từ việc kinh doanh chim trời không còn, nhưng vợ chồng ông cảm thấy thanh thản, thoải mái bởi đang dần "trả nợ" với chim trời.

Từng đàn chim bay trên vùng đầm phá Hạc Hải.

"Vợ chồng tôi thấy có lỗi nên ngưng việc săn bắt, mua bán chim dù biết sẽ mất nguồn thu nhập cao. Khi sản xuất lúa, nuôi tôm cá, chúng tôi thấy việc này cho thu nhập ổn định, không khai thác tận diệt và còn có cơ hội bảo vệ nguồn hải sản, chim trời.

Vợ chồng tôi không cho ai bẫy chim, đi chợ thấy con chim nào còn sống liền mua về thả... bây giờ chim về đây sinh sống, làm tổ nhiều lắm", bà Đỗ Thị Hoa, vợ ông Xuân chia sẻ.

Để chim có nơi trú ngụ, làm tổ, vợ chồng ông Xuân mua hàng trăm cây dừa nước trồng ven bờ. Quá trình khai phá, ông giữ lại nhiều cây xanh và hàng lau sậy. Khi thu hoạch lúa, ông để lại nhiều bụi lúa chín để chim ăn, lấy rơm rạ làm tổ. Cây cối tốt tươi, thức ăn đa dạng nên những năm gần đây rất nhiều đàn chim rủ nhau về làm tổ.

Chim tìm về phá Hạc Hải làm tổ.

Khi chim trở về, vợ chồng ông lại phải nỗ lực hơn trong việc ngăn chặn những người săn trộm. Hễ đêm hay ngày, khi có động tĩnh lạ, vợ chồng ông nhanh chóng tiếp cận để vận động, ngăn chặn việc săn bắt chim. Mưa lâu thấm đất, tình trạng săn bắt chim ở phá Hạc Hải ngày càng giảm.

Theo chân người nông phu này đi dọc đầm phá, trên những con nước êm đềm, hình ảnh đàn chim kiếm ăn trên đồng, những tổ chim đầy trứng rồi tiếng chim con ríu rít đòi ăn khiến tâm hồn trở nên thư thái. Đó là thành quả của nhiều năm miệt mài trong hành trình trả nợ và gọi chim về lại vùng đầm phá của vợ chồng ông Xuân.

Gia đình ông Xuân nuôi khoảng 1.000 con vịt trời theo hướng bán hoang dã.

Hiện nay, vợ chồng ông Xuân đang gặt hái thành công với mô hình nuôi trồng thủy sản gắn với sản xuất nông nghiệp trên phá Hạc Hải. Gia đình ông duy trì sản xuất 6 héc-ta lúa, nuôi 1.000 con vịt trời và hơn 1 tấn tôm, cá các loại. Ông còn tận dụng vẻ đẹp của phá Hạc Hải để mở mô hình du lịch sinh thái phục vụ du khách.

Thứ du khách được tận hưởng là vẻ đẹp của thiên nhiên, các sản vật của đầm phá được gia đình ông Xuân nuôi trồng. Không còn cảnh khai thác tận diệt thủy sản, chim trời, gia đình ông hướng tới việc nuôi trồng, khai thác bền vững.

Du khách được tận hưởng vẻ đẹp của thiên nhiên, các sản vật của đầm phá được gia đình ông Xuân nuôi trồng.

"Tôi nghĩ và đang làm để gìn giữ cho thế hệ mai sau. Để khi người dân, du khách cần tìm một nơi bình yên để giải tỏa căng thẳng, nơi mà tự nhiên và con người sinh sống hài hòa sẽ nhớ đến phá Hạc Hải. Tôi mong đàn chim trời ngày càng sinh sôi, phong phú chủng loại và không ai đến quấy phá, săn bắt chúng nữa", ông Xuân chia sẻ.