Từ thứ hạng đến giá trị thực trong lựa chọn đại học

Các trường đại học Anh ghi nhận số lượng sinh viên quốc tế tiếp tục giảm. Ảnh: Getty Images

Châu Á nâng tầm vị thế

Các bảng xếp hạng quốc tế gần đây ghi nhận vị thế của nhiều đại học châu Á cải thiện rõ rệt, với vị trí trong tốp 200 toàn cầu. Theo Top Universities, bảng xếp hạng đại học thế giới QS năm 2027 cho thấy trọng tâm của bản đồ giáo dục đại học thế giới đang dịch chuyển mạnh về châu Á. Trung Quốc và Hàn Quốc ghi nhận nhiều trường tăng hạng đáng kể, trong khi Singapore tiếp tục giữ vững vị thế với 2 đại học góp mặt trong tốp 12.

Theo bảng xếp hạng CS Rankings năm 2026, các trường đại học châu Á đang thống trị bảng xếp hạng trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu, với 18 trong số 20 cơ sở giáo dục hàng đầu thế giới về AI nằm ở châu Á, phần lớn ở Trung Quốc.

Sự bứt phá này phản ánh bước tiến về chất lượng đào tạo, năng lực nghiên cứu, khả năng kết nối quốc tế và mức độ gắn kết với nhu cầu của nền kinh tế. Có thể thấy, châu Á không đơn thuần là nơi cung cấp nguồn nhân lực cho các trung tâm giáo dục truyền thống như trước đây, mà đang từng bước định vị là trung tâm tri thức và đào tạo có sức hút toàn cầu.

Nhìn sang các điểm đến danh tiếng như Mỹ và Anh, số lượng sinh viên quốc tế nộp đơn đã sụt giảm qua các năm. Các quy định thắt chặt hơn về việc tiếp nhận sinh viên quốc tế và cấp thị thực làm việc sau khi tốt nghiệp là những nguyên nhân chính. Những trường học chất lượng ngay tại châu Á mở rộng đáng kể phạm vi lựa chọn cho sinh viên quốc tế. Nơi đây có các chương trình đào tạo tốt, mạng lưới doanh nghiệp rộng và lợi thế tiếp cận những nền kinh tế tăng trưởng mạnh mẽ.

Các bảng xếp hạng có thể báo hiệu thay đổi toàn cầu về chất lượng giáo dục, song không thể thay đổi tức thì tư tưởng đã “bám rễ” về khái niệm “trường đại học tốt”. Theo Channel News Asia (CNA), với nhiều thế hệ trước đây, những cái tên như MIT, Harvard, Oxford vẫn mang sức nặng biểu tượng, gắn với hình ảnh về chất lượng, danh tiếng và cơ hội nghề nghiệp.

Vì vậy, bảng xếp hạng thường trở thành “bộ lọc” đơn giản giúp gia đình thu hẹp hàng nghìn lựa chọn đại học. Lý do đưa ra khá dễ hiểu rằng những trường có thứ hạng cao thường thu hút giảng viên và sinh viên giỏi, đồng thời sở hữu mạng lưới học thuật và nghề nghiệp rộng.

Thấu hiểu và đồng hành

Dù các bảng xếp hạng có thể là thước đo nhanh chóng và đáng tin cậy về chất lượng cũng như mang lại cảm giác an tâm, song không thể hiện đầy đủ mức độ phù hợp giữa một trường với từng sinh viên. Phạm vi này bao phủ từ chương trình học, môi trường học tập, khả năng kết nối với giảng viên và doanh nghiệp đến chi phí và triển vọng nghề nghiệp. Đây là những yếu tố có thể quyết định trải nghiệm và kết quả học tập của người trẻ.

Chẳng hạn, một trường có thứ hạng thấp hơn nhưng sở hữu chương trình đào tạo rất mạnh trong đúng lĩnh vực mà sinh viên theo đuổi có thể mang lại nhiều giá trị hơn một trường danh tiếng nhưng không có thế mạnh ở ngành đó. Bởi thế, các bảng xếp hạng nên được xem như điểm khởi đầu của quá trình tìm hiểu, thay vì đích đến của quyết định.

Cách tiếp cận này cũng đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các đại học châu Á đang ngày càng hiện diện rõ hơn trên bản đồ giáo dục toàn cầu. CNA dẫn lời June Yong, chuyên gia tại Tổ chức FOTF Singapore cho hay, chọn trường đại học cũng là bài toán về sự cân bằng giữa kỳ vọng của gia đình và mong muốn của người trẻ.

Thực tế, cha mẹ vẫn có ý kiến vào các quyết định chọn trường, phần lớn là nhờ vào kinh nghiệm, nguồn lực tài chính và tầm nhìn dài hạn của họ. Trong khi đó, người trẻ đang ở giai đoạn phát triển tiếng nói riêng và tính tự chủ.

Hướng tiếp cận tích cực là chuyển từ “chọn trường cho con” sang “cùng con chọn trường”. Thay vì chỉ chú trọng vào danh tiếng, điều quan trọng hơn cả là tìm ra môi trường giúp các bạn trẻ học hỏi, phát triển và thành công. Xét cho cùng, điều đó có ý nghĩa quan trọng hơn nhiều so với vị trí của trường đại học trên các bảng xếp hạng toàn cầu.