Tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh về bầu cử - Nền tảng của dân chủ cách mạng

Bầu cử - quyền thiêng liêng của Nhân dân

Chủ tịch Hồ Chí Minh tham gia bỏ phiếu, thực hiện quyền lợi và trách nhiệm của công dân. Ảnh tư liệu

Ngay từ những ngày đầu giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặc biệt coi trọng vai trò của Nhân dân trong việc quyết định vận mệnh đất nước thông qua bầu cử. Ngay khi Cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 3/9/1945, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Trước chúng ta bị chế độ quân chủ chuyên chế cai trị, rồi đến chế độ thực dân không kém phần chuyên chế nên nước ta không có Hiến pháp, Nhân dân ta không được hưởng quyền tự do dân chủ. Tôi đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu. Tất cả công dân trai, gái từ 18 tuổi trở lên đều có quyền ứng cử và bầu cử, không phân biệt giàu nghèo, tôn giáo, dân tộc”. Đúng một tuần sau ngày tuyên bố độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thay mặt Chính phủ lâm thời ký Sắc lệnh số 14 (ngày 8/9/1945) về việc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội. Sắc lệnh nêu rõ: “Nhân dân Việt Nam do Quốc dân Đại hội thay mặt là quyền lực tối cao để ấn định cho nước Việt Nam một hiến pháp dân chủ cộng hòa. Trong tình thế hiện giờ, sự triệu tập Quốc dân Đại hội là rất cần thiết để cho toàn dân tham gia vào công cuộc củng cố nền độc lập chống ngoại xâm”.

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, bầu cử không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm công dân. Mỗi lá phiếu của Nhân dân là sự ủy thác quyền lực, là tiếng nói thể hiện niềm tin, ý chí và nguyện vọng của Nhân dân đối với những người được lựa chọn đại diện cho mình. Vì vậy, Người luôn nhấn mạnh yêu cầu tổ chức bầu cử phải bảo đảm nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín - những giá trị cốt lõi của nền dân chủ tiến bộ.

Mốc son lịch sử của nền dân chủ Việt Nam

Ngày 6/1/1946, theo Sắc lệnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên trong lịch sử nước Việt Nam độc lập đã được tổ chức thành công tốt đẹp trên phạm vi cả nước. Bất chấp sự phá hoại của bọn phản động ở phía Bắc và cuộc xâm lăng tàn bạo của thực dân Pháp ở phía Nam, tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử ở các địa phương vẫn đạt từ 89%. Chủ tịch Hồ Chí Minh được bầu với 98,4% số phiếu. Kết quả này là minh chứng rõ ràng cho khát vọng độc lập, tự chủ của dân tộc ta và uy tín tuyệt đối của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong toàn thể Nhân dân Việt Nam.

Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát biểu tại Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội đầu tiên, là: “... kết quả của sự hy sinh, tranh đấu của tổ tiên ta, nó là kết quả của sự đoàn kết anh dũng phấn đấu của toàn thể đồng bào Việt Nam ta,

sự đoàn kết của toàn thể đồng bào không kể già, trẻ, lớn, bé, gồm tất cả các tôn giáo, tất cả các dân tộc trên bờ cõi Việt Nam đoàn kết chặt chẽ thành một khối hy sinh không sợ nguy hiểm tranh lấy nền độc lập cho Tổ quốc”. Thành công của cuộc bầu cử không chỉ khẳng định bản chất dân chủ của Nhà nước cách mạng non trẻ mà còn bác bỏ mọi luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch về tính chính danh của chính quyền cách mạng.

Đáng chú ý, tại cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên năm 1946, Bác Hồ ứng cử tại Thủ đô Hà Nội. Sắp đến ngày bầu cử, với tình cảm và sự thành kính dành cho Bác, 118 vị là Chủ tịch Ủy ban Hành chính đã công bố bản đề nghị: “Yêu cầu Cụ Hồ Chí Minh không phải ra ứng cử trong cuộc Tổng tuyển cử sắp tới. Chúng tôi ủng hộ và suy tôn vĩnh viễn Cụ Hồ Chí Minh là Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa”. Thế nhưng, Bác Hồ đã viết bức thư ngắn cảm tạ đồng bào và đề nghị đồng bào cho Người thực hiện quyền và nghĩa vụ của người công dân. Bức thư Bác viết có đoạn: “Tôi là công dân của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nên tôi không thể vượt qua thể lệ của cuộc Tổng tuyển cử đã định”. Người đã tham gia ứng cử như một công dân bình thường, trực tiếp vận động cử tri, trình bày chương trình hành động, lắng nghe ý kiến Nhân dân. Hình ảnh vị Chủ tịch nước giản dị, gần gũi, tôn trọng lá phiếu của Nhân dân đã trở thành biểu tượng sinh động ngời sáng đạo đức cách mạng và phong cách dân chủ Hồ Chí Minh.

Không chỉ đề ra chủ trương đúng đắn, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn là tấm gương sáng trong việc thực hành quyền và nghĩa vụ bầu cử. Trong các kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) sau này, dù bận trăm công nghìn việc, Người vẫn trực tiếp đi bỏ phiếu, tuân thủ đầy đủ quy trình bầu cử như mọi công dân khác. Hành động ấy mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc: Pháp luật là tối thượng, mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, không có đặc quyền, đặc lợi. Đối với Hồ Chí Minh, dân chủ phải bắt đầu từ sự nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu. Người từng căn dặn: “Cán bộ càng cao, trách nhiệm nêu gương càng lớn”.

Bút tích của Chủ tịch Hồ Chí Minh trên báo Quốc hội.

Thắp sáng truyền thống dân chủ

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra trong bối cảnh đất nước tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống Nhân dân. Yêu cầu đặt ra không chỉ là tổ chức bầu cử đúng luật, an toàn, tiết kiệm mà còn phải thực sự phát huy dân chủ, lựa chọn được những đại biểu đủ đức, đủ tài, gắn bó mật thiết với Nhân dân.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc triển khai công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, diễn ra tại Hà Nội, sáng 15/11/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định: “Từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946 đến nay, đất nước ta đã tổ chức thành công 15 cuộc bầu cử Quốc hội. Mỗi cuộc bầu cử đều là dấu mốc quan trọng, gắn liền với một giai đoạn lịch sử và nhiệm vụ cách mạng khác nhau của dân tộc - từ kháng chiến kiến quốc, đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước cho đến công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Mỗi lá phiếu của cử tri trong suốt 8 thập kỷ qua là biểu tượng sinh động của lòng tin, của sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, của tinh thần trách nhiệm, ý chí làm chủ đất nước của Nhân dân ta; khẳng định bản chất dân chủ, tiến bộ, nhân văn của Nhà nước ta “Mọi quyền lực đều thuộc về Nhân dân; Nhà nước ta là của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân”. Cuộc bầu cử lần thứ 16 - diễn ra đúng dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên - sẽ tiếp nối mạch nguồn dân chủ của đất nước, khẳng định sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc đưa đất nước vững bước phát triển trong kỷ nguyên mới.

Thành công của cuộc bầu cử sẽ tạo bước khởi đầu quan trọng cho việc xây dựng, kiện toàn bộ máy Nhà nước nhiệm kỳ mới, tạo nền tảng chính trị - xã hội vững chắc để triển khai thắng lợi Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng. Đây cũng là dịp để chúng ta khẳng định năng lực lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị trong bối cảnh vừa hoàn thành sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy, sáp nhập đơn vị hành chính, tổ chức lại chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp. Vì vậy, cuộc bầu cử lần này được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của năm 2026”.

Mỗi lá phiếu của cử tri tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 là sự tiếp nối truyền thống dân chủ mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng. Phát huy tinh thần ấy, mỗi cán bộ, đảng viên cần nêu gương trong chấp hành pháp luật bầu cử; mỗi cử tri cần tham gia bầu cử với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong bầu cử chính là góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ; xây dựng Quốc hội và HĐND các cấp thực sự là cơ quan đại biểu của Nhân dân, xứng đáng với sự tin cậy mà Nhân dân gửi gắm qua mỗi lá phiếu.

Cao Khôi