Tư vấn cai thuốc lá: 'Mắt xích' quan trọng giúp người hút từ bỏ thuốc

Biết tác hại nhưng chưa biết cách bỏ thuốc

Sau 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, công tác tư vấn, điều trị cai nghiện thuốc lá tại Việt Nam từng bước hình thành mạng lưới từ tuyến Trung ương đến địa phương. Theo Bộ Y tế, mạng lưới này góp phần giúp người hút thuốc tiếp cận thuận tiện hơn với các dịch vụ hỗ trợ cai thuốc.

Thực tế cho thấy, việc người hút nhận thức được tác hại của thuốc lá chưa đồng nghĩa với khả năng tự cai thành công. Đây cũng là lý do hoạt động đào tạo kỹ năng tư vấn cai nghiện thuốc lá cho nhân viên y tế được chú trọng.

Tại Bệnh viện E, trong tháng 7/2026, bệnh viện đã tổ chức 3 lớp tập huấn về tư vấn ngắn cai nghiện thuốc lá cho 120 học viên là bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và nhân viên y tế.

TS.BS Trần Đắc Đại - Trưởng phòng Khoa học công nghệ, truyền thông và hợp tác quốc tế, Trưởng khoa Tim trẻ em - Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện E cho biết, dù tác hại của thuốc lá đã được truyền thông rộng rãi, nhiều người vẫn thiếu phương pháp tư vấn đủ thuyết phục, hiệu quả đối với người muốn bỏ thuốc, đặc biệt trong trường hợp người thân, đồng nghiệp hoặc người bệnh.

Theo ông, việc đào tạo kiến thức và kỹ năng tư vấn cho cán bộ y tế là cần thiết, bởi hỗ trợ người hút cai thuốc không chỉ dừng ở việc khuyên họ “hãy bỏ thuốc”, mà cần có phương pháp tiếp cận phù hợp.

Tư vấn đúng cách để hỗ trợ người hút thay đổi hành vi

Một trong những nội dung trọng tâm của các chương trình tập huấn là trang bị cho cán bộ y tế quy trình và kỹ năng tư vấn cai thuốc.

Tại Cần Thơ, ngày 18 - 21/8/2026, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố tổ chức 4 lớp tập huấn về tư vấn cai nghiện thuốc lá tại cộng đồng cho đội ngũ cán bộ y tế cơ sở, nhân viên y tế ấp, khu vực, y tế thôn bản và cộng tác viên phụ trách các chương trình y tế trên địa bàn.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Cần Thơ tổ chức lớp tập huấn về tư vấn cai nghiện thuốc lá tại cộng đồng năm 2026 cho đội ngũ cán bộ y tế cơ sở, nhân viên y tế ấp, khu vực, y tế thôn bản... (Ảnh: CDC Cần Thơ).

Các học viên được cập nhật kiến thức về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe, nguy cơ từ sử dụng thuốc lá chủ động và hút thuốc lá thụ động; những quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 và các quy định liên quan tại Nghị định số 117 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.

Đáng chú ý, chương trình tập trung hướng dẫn quy trình tư vấn cai nghiện thuốc lá, từ khai thác thông tin, đánh giá mức độ sử dụng thuốc lá, xác định mức độ sẵn sàng cai thuốc đến xây dựng kế hoạch cai thuốc và theo dõi, hỗ trợ người cai trong quá trình thay đổi hành vi.

Tại Bệnh viện E, nội dung tập huấn cũng được thiết kế từ lý thuyết đến thực hành, với các chuyên đề về tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; tình hình sử dụng thuốc lá trên thế giới và tại Việt Nam; lợi ích của việc bỏ thuốc, xây dựng môi trường không khói thuốc và kỹ năng tư vấn cai nghiện thuốc lá.

Các buổi thảo luận tập trung vào những tình huống thực tế như cách tiếp cận người bệnh nghiện thuốc lá lâu năm, phương pháp tư vấn cai nghiện thuốc lá cho người bệnh. Những câu hỏi phát sinh từ thực tế được các chuyên gia, giảng viên giải đáp ngay tại lớp.

Thông qua các chương trình đào tạo, cán bộ y tế được trang bị thêm kiến thức và kỹ năng để có thể tiếp cận, tư vấn và đồng hành với người đang sử dụng thuốc lá trong quá trình cai thuốc.

Đưa tư vấn cai thuốc đến gần người dân hơn

Cùng với việc củng cố hoạt động tư vấn tại các bệnh viện, việc đào tạo cán bộ y tế cơ sở đang mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ cai thuốc ngay tại cộng đồng.

Tại Cần Thơ, lực lượng được tập huấn lần này gồm những người trực tiếp làm công tác y tế tại ấp, khu vực, xã, phường và cộng đồng. Đây là lực lượng có điều kiện tiếp cận người sử dụng thuốc lá tại khu dân cư, hộ gia đình, qua đó phát hiện những trường hợp có nhu cầu và hỗ trợ họ tiếp cận tư vấn cai thuốc.

Bệnh viện E tổ chức lớp tập huấn về tư vấn ngắn cai nghiện thuốc lá cho cán bộ y tế. (Ảnh: BVCC).

Trong khi đó, tại Bệnh viện E, 120 bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và nhân viên y tế sau tập huấn được định hướng trở thành những hạt nhân trong công tác tư vấn, đồng hành cùng người bệnh cai nghiện thuốc lá tại bệnh viện.

Theo Bộ Y tế, cùng với đào tạo nhân lực, nhiều mô hình tư vấn cai nghiện thuốc lá cũng được triển khai tại các bệnh viện tuyến tỉnh, huyện. Tại TP HCM, một số phòng tư vấn cai nghiện thuốc lá được triển khai tại Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, Bệnh viện Đa khoa khu vực Hóc Môn, Viện Y Dược học dân tộc, Bệnh viện Quận Thủ Đức, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, Bệnh viện huyện Cần Giờ và Bệnh viện huyện Bình Chánh.

Việc mở rộng các điểm tư vấn, từ bệnh viện đến y tế cơ sở, tạo thêm kênh để người hút thuốc tìm kiếm sự hỗ trợ khi quyết định cai thuốc. Quan trọng hơn, hoạt động này từng bước chuyển tư vấn cai thuốc từ những lời khuyên chung sang một quá trình hỗ trợ có phương pháp, có theo dõi và đồng hành.

Đây cũng là cơ sở để tăng khả năng tiếp cận dịch vụ cai thuốc cho người dân, góp phần thực hiện mục tiêu phòng, chống tác hại của thuốc lá và xây dựng môi trường sống không khói thuốc.

Theo Bộ Y tế, trong 13 năm qua, hơn 1.500 giảng viên nòng cốt và gần 3.000 cán bộ y tế trên cả nước đã được đào tạo, cấp chứng chỉ về tư vấn, điều trị cai nghiện thuốc lá. Hiện có 24 bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế tổ chức hoạt động cai nghiện thuốc lá. Hai tổng đài tư vấn cai nghiện thuốc lá 1800-6606 và 1800-1214 được duy trì, trong khi hoạt động tư vấn trực tiếp được triển khai tại 10 bệnh viện trên toàn quốc.