Tục tảo mộ, nét đẹp văn hóa trong các gia đình Việt mỗi dịp Tết đến Xuân về

Đồng thời cũng qua đó, giáo dục con cháu trong gia đình, dòng họ về lòng hiếu thảo, tri ân nguồn cội. Đây cũng là minh chứng rõ ràng và sinh động cho đạo lý “uống nước nhớ nguồn” bao đời nay của dân tộc ta.

Vì lẽ đó, ngày tảo mộ có ý nghĩa rất quan trọng đối với các thế hệ gia đình của người dân Việt khắp mọi miền đất nước. Các con cháu dù làm ăn ở xa cũng cố gắng về tảo mộ ông bà với lòng biết ơn tổ tiên và cầu mong năm mới an khang, thịnh vượng. Tục tảo mộ mỗi dịp Tết đến Xuân về đã trở thành một truyền thống tốt đẹp của dân tộc, thể hiện tình cảm hướng về với nguồn cội.

Tục tảo mộ mỗi dịp Tết đến Xuân về đã trở thành một truyền thống tốt đẹp của dân tộc, thể hiện tình cảm hướng về với nguồn cội.

Theo quan niệm của người Việt, khi năm mới đến, tất cả mọi thứ đều phải được chuẩn bị, sửa sang cho mới mẻ, kể cả nơi an nghỉ của ông bà, người thân. Tục ngữ Việt Nam có câu “cao nấm, ấm mồ”, vì vậy, sửa sang nấm mồ cũng là một trong những việc hiếu đạo của con cái, thể hiện lòng kính trọng đối với đấng sinh thành và các bậc tổ tiên đã khuất.

Hoạt động tảo mộ mỗi vùng có tục lệ khác nhau nhưng thường diễn ra từ khoảng mùng 10 tháng Chạp tới hết 25 tháng Chạp. Ngoài ra, còn có tục tảo mộ dịp Tiết Thanh minh (dịp giao mùa giữa mùa xuân và mùa hạ) nữa. Trong khoảng thời gian đó, hầu như ngày nào cũng có nhà tảo mộ. Khi đó, tất cả các thế hệ trong gia đình tập trung lại khu mộ của tổ tiên để làm cỏ, quét dọn, sơn sửa lại các phần mộ để chuẩn bị đón Tết. Ngày trước còn nhiều mộ đất thì thế hệ con cháu sẽ đắp lại mộ đất cho cao hơn. Ngày nay, hầu hết các mộ đều xây bằng xi-măng hoặc được dán gạch, nên công việc chủ yếu là dọn cỏ chung quanh, rửa sạch và sơn lại cho mới.

Mọi người cùng phát cỏ, dọn dẹp mộ phần, trang trí lại mộ phần cho tươm tất rồi mời ông bà, tổ tiên cùng về nhà đón Tết cùng con cháu. Gia đình nào cũng phải bố trí làm sao để trước chiều 30 Tết, công việc tảo mộ phải xong xuôi mới về để đón giao thừa. Cận giao thừa mà việc tảo mộ chưa xong thì con cháu còn bộn bề trong lòng, chưa thấy an yên.

Theo phong tục, tại những khu mộ, trước khi tiến hành làm cỏ, sơn phết lại mộ phần, người cao tuổi nhất, có uy tín trong dòng họ sẽ đại diện thắp nhang, đốt đèn, mời rượu, cúng bánh và khấn vái trước khi động mộ.

Nhiều gia đình cho rằng, dịp tảo mộ cuối năm cũng là dịp để con cháu được giãi bày tâm sự với ông bà, tổ tiên những chuyện đã xảy ra trong năm, cho nên, đây không chỉ là phong tục phổ biến của các gia đình mà còn là một hoạt động mang tính dòng tộc rõ nét. Những người cùng dòng họ sẽ chọn một ngày trong tháng Chạp để thực hiện tảo mộ. Đây cũng là dịp để anh em trong họ hàng gặp mặt cuối năm, để cúng lễ tổ tiên và sau đó là cùng tham gia dọn dẹp, sơn phết các mộ phần, thể hiện trách nhiệm với dòng họ.

Tảo mộ là dịp để con cháu tỏ lòng thành kính, tưởng nhớ tổ tiên, người đã khuất.

Năm nay, tôi theo chân họ hàng thuộc ngành 4, chi 2 của dòng họ Lưu Quang (phường Từ Liêm, Hà Nội) đi tảo mộ. Theo các ông bà, chú bác, anh chị em đi tảo mộ với các phần đồ cúng gồm trái cây, nhang đèn được chuẩn bị kỹ lưỡng.

Trước đó, mọi người trong dòng họ cũng đã bố trí người ra dọn dẹp khu mộ sạch sẽ tinh tươm để chuẩn bị cho nghi thức cúng lễ trang trọng. Sau đó, mọi người đi thăm mộ rồi nhắc nhớ lại những câu chuyện vui về người đã khuất. Đôi lúc còn có những kỷ niệm buồn và có giọt nước mắt nhớ thương người đã khuất cũng đã rơi.

Dịp này, bác trưởng chi trong họ đã thay mặt đại gia đình giới thiệu và phân tích lại các mối quan hệ họ hàng, tên, tuổi của người nằm dưới mộ để các con cháu tường tận về nguồn cội ông bà, tổ tiên.

Tục tảo mộ ngày Tết là biểu tượng sống động của nét văn hóa truyền thống, làm cho người Việt tự hào về giá trị đạo đức và sự kết nối mạnh mẽ với quá khứ.

Chia sẻ với phóng viên Báo Nhân Dân, ông Lưu Xuân Tuế (sinh năm 1968, Hà Nội) cho biết, phong tục tảo mộ cuối năm là nét đẹp trong văn hóa của người Việt và là niềm tin gia tiên sẽ phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, công việc thuận lợi vào năm mới.

Hằng năm, dù đi đâu, ở đâu, những người con xa xứ trong đó có nhiều người bạn, người thân và đồng nghiệp của tôi cũng nhớ quay về quê xưa, chốn cũ cùng anh chị em, họ hàng tham gia tảo mộ để nhớ về tổ tiên và để giáo dục con cháu về lòng hiếu thảo, tri ân nguồn cội, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc.

Có thể thấy, nét đẹp truyền thống tảo mộ đã được các gia đình Việt giữ gìn và trao truyền qua nhiều thế hệ, góp phần gắn kết tình cảm, nêu cao tinh thần hiếu nghĩa trong mỗi gia đình. Phong tục tốt đẹp này cũng thể hiện tấm lòng hiếu thảo, thành kính của người còn sống đối với những người đã khuất.

LÊ NGUYỄN