Tung đòn phủ đầu đúng thời khắc nhạy cảm: Mỹ và Israel tính gì với Iran?

Điều gì đã xảy ra?

Truyền thông nhà nước Iran rạng sáng 28/2 đưa tin nhiều vụ nổ xảy ra tại phía bắc và phía đông Tehran, cũng như tại các thành phố Isfahan, Karaj và Kermanshah.

Không lâu sau đó, Bộ trưởng Quốc phòng Israel,ông Israel Katz, xác nhận nước này đã tiến hành “cuộc tấn công phủ đầu” nhằm vào Iran. Theo tuyên bố từ phía Israel, mục tiêu của chiến dịch là ngăn chặn các mối đe dọa an ninh.

Khói bốc lên sau cuộc tấn công của Israel vào Iran. Ảnh: Reuters

Giới chức Israel đồng thời cảnh báo khả năng xảy ra các đợt đáp trả bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào lãnh thổ và dân thường Israel trong thời gian tới. Sau thông báo về chiến dịch, Israel tuyên bố đóng cửa không phận đối với các chuyến bay dân sự. Quân đội Israel (IDF) thông báo chuyển toàn bộ hoạt động dân sự trên cả nước từ trạng thái “đầy đủ” sang “thiết yếu”, trong đó có việc đóng cửa trường học, cấm tụ tập đông người và tạm dừng hoạt động tại các nơi làm việc không thuộc lĩnh vực thiết yếu.

Một số hãng truyền thông quốc tế, trong đó có CNN và trang tin Israel Ynet, dẫn nguồn tin Mỹ và Israel cho rằng đây là chiến dịch có sự phối hợp giữa hai nước. Một nguồn tin an ninh giấu tên nói với Channel 12 của Israel rằng kế hoạch đã được chuẩn bị trong nhiều tháng và thời điểm tấn công đã được lựa chọn nhằm gây bất ngờ cho đối phương. Hiện phía Iran chưa công bố đầy đủ thiệt hại cũng như chưa xác nhận chi tiết về mục tiêu cụ thể của các cuộc tấn công.

Iran đã phản ứng như thế nào?

Ngay sau các cuộc không kích, Iran thông báo đóng cửa không phận trên toàn quốc. Ông Majid Akhavan, người phát ngôn Tổ chức Hàng không Dân dụng Iran, nói với hãng thông tấn Mehr rằng “toàn bộ không phận của đất nước đã bị đóng cửa cho đến khi có thông báo mới”.

Tại thủ đô Tehran, liên lạc di động bị gián đoạn ở một số khu vực. Nhiều người dân cho biết không thể thực hiện cuộc gọi, trong khi đó việc truy cập internet cũng bị hạn chế.

Một quan chức Iran nói rằng Tehran đang chuẩn bị đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, đồng thời cảnh báo phản ứng sẽ “mạnh mẽ”. Vài giờ sau đó, Iran được cho là đã phóng tên lửa về phía Israel, buộc Lực lượng phòng vệ Israel (IDF) phải phát cảnh báo, yêu cầu người dân vào khu vực trú ẩn an toàn.

Vì sao thời điểm tấn công gây chú ý?

Thời điểm Israel tiến hành không kích diễn ra chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ sự không hài lòng về tiến triển trong các cuộc đàm phán hạt nhân với Iran.

Phát biểu tại Nhà Trắng hôm 27/2, ông Trump cho biết: “Chúng tôi không hài lòng với cách họ (Iran) đàm phán. Họ không thể có vũ khí hạt nhân”. Ông nói vẫn ủng hộ giải pháp ngoại giao, song nhấn mạnh lập trường rằng Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân.

Các cuộc đàm phán mới nhất giữa Washington và Tehran kết thúc mà chưa đạt được đột phá, dù hai bên để ngỏ khả năng tiếp tục thảo luận trong thời gian tới.

Từ đầu năm đến nay, ông Trump nhiều lần cảnh báo khả năng sử dụng biện pháp quân sự nếu Iran không đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân. Mỹ cũng đã tăng cường hiện diện quân sự tại khu vực Trung Đông, trong khi Tehran tuyên bố sẽ đáp trả nếu bị tấn công.

Mỹ và Israel cáo buộc Iran đang tiến gần tới năng lực phát triển vũ khí hạt nhân. Tehran bác bỏ, khẳng định chương trình hạt nhân của nước này phục vụ mục đích hòa bình, dân sự, dù thừa nhận đã làm giàu uranium ở mức cao.

Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng, Mỹ cũng cho phép một số nhân viên chính phủ không thiết yếu và gia đình rời khỏi Israel. Bộ Ngoại giao Mỹ khuyến cáo công dân cân nhắc rời đi khi các chuyến bay thương mại còn hoạt động, đồng thời duy trì cảnh báo hạn chế đi lại tới Israel.

Giới quan sát đã đưa ra nhiều cách lý giải khác nhau về thời điểm Mỹ và Israel tiến hành không kích Iran.

Ở góc độ chính trị - chiến lược, Politico dẫn các nguồn thạo tin cho biết một số quan chức Mỹ trước đó đã trao đổi với Tổng thống Donald Trump về khả năng Israel hành động trước. Theo lập luận của nhóm này, một cuộc tấn công từ phía Israel có thể khiến Iran đáp trả, từ đó tạo thêm sự ủng hộ trong dư luận Mỹ đối với lập trường cứng rắn hơn với Tehran. Tuy nhiên, đây là thông tin dựa trên nguồn ẩn danh và chưa được xác nhận công khai.

Một số chuyên gia cũng nhận định Thủ tướng Benjamin Netanyahu có thể đang tìm cách gia tăng áp lực để buộc Washington có lập trường mạnh mẽ hơn. Trả lời Al Jazeera, ông Mehran Kamrava - Giám đốc nghiên cứu Iran tại Trung tâm Nghiên cứu và Chính sách Arab, đồng thời là giáo sư tại Đại học Georgetown ở Qatar - cho rằng cuộc tấn công có thể nhằm làm gián đoạn các nỗ lực đàm phán giữa Mỹ và Iran.

Theo ông Kamrava, việc Mỹ tăng cường hiện diện quân sự trong khu vực cùng với các tín hiệu ủng hộ Israel trong thời gian qua đã khiến Washington rơi vào thế khó rút lui. Ông nhận định rằng trong bối cảnh đó, Nhà Trắng có thể gặp khó khăn nếu muốn từ chối hành động phối hợp với Israel.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump thể hiện sự ủng hộ đối với chiến dịch tấn công này. Trên mạng xã hội Truth Social, ông cho biết các cuộc tấn công chung của Mỹ và Israel nhằm “loại bỏ các mối đe dọa sắp xảy ra từ chế độ Iran”.

Ông nhấn mạnh mục tiêu của chiến dịch là bảo vệ người dân Mỹ và tái khẳng định lập trường lâu nay của Washington rằng Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân. Tehran đến nay vẫn bác bỏ cáo buộc theo đuổi vũ khí hạt nhân, khẳng định chương trình hạt nhân họ theo đuổi luôn phục vụ mục đích hòa bình.

Hồng Anh/VOV.VN (Tổng hợp)