Tương lai ngành tài chính kế toán trong kỷ nguyên Agentic AI

Diễn đàn “Hợp tác và Phát triển” lần thứ II do Học viện Tài chính tổ chức ngày 16/5. Ảnh: HVTC

Tài chính kế toán là “mảnh đất vàng” của AI

Tại Diễn đàn “Hợp tác và Phát triển” lần thứ II do Học viện Tài chính tổ chức, Phó Tổng Giám đốc thường trực Tập đoàn MISA Bùi Thanh Minh cho biết, công nghệ liên kết chặt chẽ với tài chính và ngành tài chính kế toán đang có sự vận động song hành cùng công nghệ.

Theo đó, khi công nghệ ở thời đầu - số hóa với hệ thống các phần mềm ra đời, ngành tài chính đã có một sự chuyển mình tương ứng từ sổ sách giấy sang các hệ thống phần mềm kế toán. Tiếp đó, công nghệ chuyển sang giai đoạn 2 - tự động hóa theo những quy tắc, dữ liệu thì hệ thống phần mềm rồi ngành tài chính cũng chuyển dịch theo hướng tự động hóa, giảm thao tác thủ công.

Ở giai đoạn 3 (khoảng năm 2022), khi AI phát triển, hệ thống tài chính cũng vận hành theo hướng tích hợp AI để phân tích, AI hỗ trợ con người trả lời các câu hỏi. Đến nay, khi AI đã phát triển đến giai đoạn 4 - tự vận hành (Agentic AI), ngành tài chính đã xuất hiện các nhân sự số, AI trực tiếp thực thi các quy định. Đây cũng là xu hướng mới nhất mà các công ty công nghệ đang theo đuổi.

Đối với ngành tài chính, dữ liệu bao gồm: hóa đơn, chứng từ, công nợ…; các công cụ được sử dụng là phần mềm kế toán, phần mềm hóa đơn, các quy tắc hạch toán phê duyệt riêng… AI tự vận hành sẽ như một mô hình ngôn ngữ lớn, kết nối tất cả dữ liệu, công cụ để tự thực hiện các thao tác. Đồng thời, AI sẽ được nhân cách hóa, tạo nên những nhân sự AI. Tất nhiên, kèm theo đó là cơ chế kiểm soát bởi ngành tài chính kế toán đòi hỏi tính tuân thủ cao.

Tại sao các chuyên gia đánh giá, tài chính kế toán là mảnh đất vàng của AI tự vận hành? Ông Bùi Thanh Minh chỉ ra 4 nguyên do:

Thứ nhất, dữ liệu của ngành tài chính kế toán là dữ liệu có cấu trúc rõ ràng. Ví dụ, với hóa đơn điện tử, cơ quan thuế quy định rõ từng trường thông tin, độ dài của từng trường và kiểu dữ liệu là gì. Đây là một loại dữ liệu có cấu trúc.

Thứ hai, quy tắc nghiệp vụ nghiêm ngặt buộc chúng ta phải tuân thủ theo chế độ kế toán và các thông tư, nghị định hướng dẫn.

Thứ ba, các bước lặp đi lặp lại. Ví dụ, một hóa đơn hạch toán tiền điện cho sản xuất gần như sẽ được hạch toán giống nhau hằng tháng - có quy tắc lặp lại.

Thứ tư, khối lượng giao dịch lớn.

Tất cả những điều yếu tố này rất phù hợp để triển khai AI tự vận hành bởi nó dễ chuẩn hóa, dễ tự động hóa và dễ đo lường được hiệu quả - đại diện Tập đoàn MISA đánh giá.

AI có thay thế con người?

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp trên thế giới đã sử dụng AI tự vận hành để thực hiện các nghiệp vụ tài chính. Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp cũng đã bắt kịp xu thế này. Chẳng hạn, Tập đoàn MISA không chỉ cung cấp các nhân sự AI kế toán mà còn có AI điều hành, nhân sự, kho hàng, sản xuất, tuyển dụng... Câu hỏi đặt ra là khi AI thực hiện được rất nhiêu công việc thì liệu AI có thay thế con người và có lấy mất việc của con người không?

Phó Tổng Giám đốc thường trực Tập đoàn MISA Bùi Thanh Minh nhấn mạnh, AI không thay thế con người, mà AI và con người sẽ cùng làm việc để gia tăng năng suất. Trong giai đoạn AI phát triển mạnh mẽ, con người không mất vai trò mà thăng cấp trở thành “quản trị AI” - thiết lập cho AI những quy tắc để có thể xử lý được những nhiệm vụ lặp lại.

Thời gian tới, ngành tài chính kế toán sẽ có sự thay đổi lớn theo hướng dịch chuyển từ "ghi nhận" thành "hành động". Khi AI ghi nhận số liệu nhanh hơn, chúng ta cần tập trung vào phân tích số liệu, cảnh báo và hỗ trợ ban lãnh đạo ra quyết định tốt hơn.

Cùng với đó là dịch chuyển từ "cuối kỳ" sang "thời gian thực": AI sẽ tự hoạt động, các hệ thống dữ liệu được cập nhật liên tục, minh bạch theo thời gian thực giúp kế toán viên không cần chờ đến cuối năm mới có thể báo cáo hoặc đưa ra cảnh báo cho doanh nghiệp.

Một yếu tố đặc biệt quan trọng là dịch chuyển từ "con người làm" sang "con người và AI cùng làm". Giá trị của các kế toán viên tương lai sẽ nằm ở khả năng quản trị hệ thống AI. Do đó, thế hệ lao động mới, sinh viên ngành tài chính kế toán cần chuẩn bị hành trang đầy đủ khi bước vào kỷ nguyên Agentic AI.

Trước tiên, sinh viên phải nắm vững nghiệp vụ lõi. Bất cứ công nghệ nào được áp dụng, con người vẫn phải hiểu được bản chất của công việc, nắm vững kiến thức căn bản, nhất là các chuẩn mực kế toán, quy tắc về thuế, giao dịch, kế toán, kiểm toán.

Tiếp đó là tư duy dữ liệu - AI đã lập được báo cáo từ dữ liệu tài chính thì các kế toán viên phải đọc được dữ liệu từ các báo cáo và giải trình cho ban lãnh đạo. Ví dụ, kế toán viên không nhập từng hóa đơn nhưng phải nhìn vào dòng tiền để xác định có vấn đề bất thường hay không, hay AI có thể thống kê, gửi từng email công nợ nhưng kế toán viên phải biết nhìn vào báo cáo công nợ của doanh nghiệp để xác định những điểm cần lưu ý, đề xuất chính sách giúp thu hồi công nợ tốt hơn.

Các kế toán viên không chỉ phải hiểu quy trình của doanh nghiệp mà còn phải có năng lực làm việc với AI, hiểu hệ thống AI vận hành như thế nào và đâu là những hệ thống AI làm việc tốt, hiểu những quy tắc bảo mật dữ liệu và trách nhiệm tuân thủ. Kế toán viên tương lai sẽ không chỉ là người làm bút toán hạch toán thông thường, mà sẽ là người thiết kế, giám sát và kiểm soát hệ thống tài chính thông minh - ông Bùi Thanh Minh nhấn mạnh./.