Túy Loan - làng bánh tráng 500 tuổi toàn người già

Làng nghề bánh tráng Túy Loan hiện chỉ còn vài hộ duy trì sản xuất thường xuyên, còn lại phần lớn chuyển sang làm thời vụ, chủ yếu vào dịp Tết Nguyên đán. Trong số những người còn theo nghề, “trẻ” nhất có lẽ là bà Nguyễn Đặng Thái Hòa, 51 tuổi (thôn Túy Loan Tây 1). Gia đình bà Hòa là hộ duy nhất còn duy trì nghề theo hình thức “cha truyền con nối”. Bà được truyền nghề từ người mẹ là nghệ nhân Đặng Thị Túy Phong. Ảnh: Thảo Thùy Dương.

Theo bà Hòa, giá trị của bánh tráng Túy Loan nằm ở hương vị đặc trưng được tạo nên từ gạo, mè, gừng, tỏi, mắm, muối, đường… cùng bí quyết gia truyền được gìn giữ qua nhiều thế hệ trong gia đình. Ảnh: Thảo Thùy Dương.

Bà Trần Thị Luyện 73 tuổi ở thôn Túy Loan Tây 1 gia đình bà có truyền thống làm bánh tráng ba đời, nhưng hiện bà không có người nối nghề, nên dù cao tuổi bà ngày ngày vẫn cặm cụi bên khuôn bánh. Ảnh: Thảo Thùy Dương.

Theo những người già ở làng Túy Loan, con cháu trong gia đình không theo nghề vì công việc nặng nhọc, phải thức khuya, dậy sớm và quanh năm chỉ ngồi trong bếp. Trong khi hiện nay lớp trẻ có nhiều việc làm khác ổn định hơn, thu nhập khá hơn, nên việc truyền nghề ngày càng khó. Ảnh: Thảo Thùy Dương.

Bên cạnh những hộ còn duy trì sản xuất quanh năm, phần lớn các gia đình làm bánh tráng Túy Loan hiện nay chỉ làm nghề theo mùa vụ, chủ yếu từ khoảng tháng 11 Âm lịch để phục vụ nhu cầu dịp Tết Nguyên đán. Ảnh: Thảo Thùy Dương.

Bà Trần Thị Nông, 73 tuổi cho biết gia đình bà hiện chỉ làm bánh tráng vào dịp cận Tết theo đơn đặt hàng của khách quen. Dù ngoài dịp Tết vẫn có người hỏi mua, nhưng bà không làm, do tuổi cao, sức khỏe không cho phép. Ảnh: Thảo Thùy Dương.

Dù đầu ra sản phẩm tương đối ổn định, thu nhập từ nghề bánh tráng Túy Loan khoảng 500.000-600.000 đồng/ngày, nhưng vẫn không thu hút được lớp lao động trẻ. Lý do là công việc nặng nhọc, phải thức khuya, dậy sớm, phụ thuộc nhiều vào sức người. Ảnh: Thảo Thùy Dương.

Bánh tráng Túy Loan hiện vẫn được làm hoàn toàn thủ công theo truyền thống Ảnh: Thảo Thùy Dương.

Công việc bắt đầu từ khoảng 2h sáng, khi người thợ xay bột, nhóm lửa, chuẩn bị tráng bánh. Bột gạo được pha theo bí quyết riêng của từng gia đình, đổ lên khuôn vải đặt trên nồi nước sôi. Người tráng bánh phải đứng liên tục bên bếp, vừa thao tác, vừa canh lửa để bánh chín đều. Ảnh: Thảo Thùy Dương.

Điểm tạo nên chất lượng riêng của bánh tráng Túy Loan nằm ở kỹ thuật tráng hai lớp. Khi lớp thứ nhất vừa chín tới, người thợ tiếp tục tráng lớp thứ hai, đòi hỏi thao tác nhanh và đều tay để bánh đạt độ mỏng tiêu chuẩn. Sau khi tráng, bánh không phơi nắng trực tiếp mà được trải lên phên tre sấy khô. Cách làm này tốn nhiều thời gian, công sức nhưng giúp bánh khi nướng nở đều, giòn và giữ được hương vị đặc trưng. Ảnh: Thảo Thùy Dương

Bánh tráng vừa được đúc xong, còn ướt và mềm được đặt trên nia tre trước khi chuyển sang công đoạn phơi. Ảnh: Thảo Thùy Dương.

Bánh sau khi tráng được mang ra hong khô trên phên tre - giúp bánh định hình và đạt độ cứng nhất định. Ảnh: Thảo Thùy Dương.

Ông Đặng Công Bê 75 tuổi, thôn Túy Loan Tây 1 cho biết mình cũng chỉ làm bánh tráng vào dịp cuối năm. Theo ông, làm bánh tráng một mình rất vất vả, phải thức khuya, dậy sớm và tốn sức, nhưng phải cố vì con cái không ai muốn theo nghề. Ảnh: Thảo Thùy Dương.

“Con cái có việc khác làm ban ngày, giờ giấc cố định, đỡ cực hơn”, ông Bê nói. Ngoài mùa Tết, khi có người đặt hoặc nhờ, ông nhận tráng bánh thuê, thay vì tự tổ chức sản xuất. Ảnh: Thảo Thùy Dương.

Vì làm thủ công nên giá bánh tráng Túy Loan cao hơn bánh sản xuất bằng máy, song đầu ra của sản phẩm vẫn ổn định, bởi hương vị đặc trưng riêng có. Bánh tráng cỡ lớn sau khi nướng có giá khoảng 29.000 đồng/cái, bánh nhỏ khoảng 25.000 đồng/cái. Ảnh: Thảo Thùy Dương.

Vậy nhưng Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - làng nghề bánh tráng Túy Loan hiện vẫn chỉ thuộc về... người già. Dù đầu ra sản phẩm vẫn ổn định, nguy cơ mai một nghề truyền thống đang hiện hữu khi ngày càng ít người trẻ gắn bó, tiếp nối nghề của cha ông. Ảnh: Thảo Thùy Dương.

Thảo Vy - Thùy Dương