Đào tạo nhân lực sân khấu gắn với công nghiệp văn hóa

Tọa đàm khoa học "Chuẩn đầu ra chương trình đào tạo và nâng cao chất lượng học phần tốt nghiệp ngành đạo diễn sân khấu và diễn viên kịch - điện ảnh - truyền hình" do Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP HCM tổ chức sáng 16-4 đã đặt ra nhiều vấn đề đáng suy ngẫm.

Vẫn còn sự lệch pha

Hiện nay, chuẩn đầu ra ngành sân khấu - điện ảnh được xây dựng khá toàn diện, từ năng lực vận dụng kiến thức khoa học xã hội - nhân văn đến khả năng sáng tạo nghệ thuật; từ hiểu biết lý luận, lịch sử đến kỹ năng tổ chức tác phẩm hoàn chỉnh. Sinh viên sau khi tốt nghiệp có thể làm việc tại các đơn vị nghệ thuật, công ty truyền thông hoặc tiếp tục nghiên cứu, học tập nâng cao. Tuy nhiên, yêu cầu hiện nay không chỉ dừng lại ở đó.

Nhiều ý kiến tại tọa đàm chỉ ra rằng vấn đề hiện nay không phải là việc ngành sân khấu - điện ảnh thiếu chuẩn đầu ra, mà là chuẩn ấy chưa "sống" được trong hoạt động nghề nghiệp. NSND Trần Ngọc Giàu đặt câu hỏi thẳng thắn: Sinh viên ra trường sẽ làm gì và có bao nhiêu sân khấu sẵn sàng tiếp nhận họ?

Đạo diễn Quốc Thảo phát biểu tại tọa đàm khoa học do Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP HCM tổ chức sáng 16-4

Trong khi các trường sân khấu - điện ảnh chú trọng tiêu chí học thuật thì thị trường biểu diễn - nhất là khu vực xã hội hóa - lại vận hành theo hiệu quả và khả năng thu hút khán giả. Sự lệch pha này khiến nhiều sinh viên phải tự xoay xở tìm hướng đi, chuẩn đầu ra vẫn chưa thực sự trở thành "tấm hộ chiếu nghề nghiệp".

Không ít ý kiến đề xuất cần cập nhật giáo trình theo xu hướng mới, tăng cường các loại hình sân khấu đương đại như nhạc kịch, kịch hình thể... để sinh viên bắt kịp thực tiễn. Thực tế cho thấy không ít tác phẩm của sinh viên chọn đề tài khó hiểu, xa rời công chúng, trong khi mục tiêu cuối cùng của sân khấu vẫn là phục vụ khán giả. Điều này đặt ra yêu cầu phải cân bằng giữa sáng tạo và khả năng giao tiếp nghệ thuật.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Phượng cho rằng vấn đề không phải ở nội dung tác phẩm mà ở cách truyền đạt. Bà đề xuất xây dựng các kênh thông tin số với nội dung ngắn gọn, trực quan để sinh viên dễ tiếp cận các khái niệm như công nghiệp văn hóa, các chính sách mới hay vấn đề thời sự của đời sống nghệ thuật.

Trong bối cảnh sinh viên ngày càng quen với trí tuệ nhân tạo, vai trò của giảng viên cũng cần thay đổi. Từ việc truyền đạt kiến thức, giảng viên cần chuyển sang hướng dẫn tư duy, giúp sinh viên biết đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và hiểu sâu hơn về con người Việt Nam. Nhiều sinh viên vẫn còn lúng túng khi phân tích giá trị văn hóa trong kịch bản, từ đạo lý gia đình đến chiều sâu tâm lý. Điều này cho thấy khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành còn lớn.

Hiểu biết về người Việt Nam

Theo nhiều người trong cuộc, đào tạo nghệ thuật phải giúp sinh viên phát triển tư duy phản biện, khả năng sáng tạo và hình thành sự khác biệt rõ ràng so với người không qua đào tạo. Các trường cần phải siết chặt chuẩn đầu vào, bởi đây là nền tảng của quá trình đào tạo. Nếu thiếu nền tảng kỹ thuật và không rèn luyện nghiêm túc, sinh viên sẽ không thể đạt được sự thăng hoa nghệ thuật.

Một điểm chung được nhiều ý kiến thống nhất tại tọa đàm là cần thay đổi cách nhìn về người học. Sinh viên không còn là người tiếp nhận kiến thức thụ động mà phải trở thành chủ thể sáng tạo - biết tổ chức sản xuất, làm việc nhóm và phản ánh các vấn đề xã hội.

Trong bối cảnh TP HCM được UNESCO công nhận là thành phố sáng tạo về điện ảnh, nhu cầu nguồn nhân lực biểu diễn ngày càng đa dạng. Điều này đòi hỏi diễn viên, đạo diễn phải chủ động tìm cơ hội, thay vì chờ đợi.

Theo PGS-TS Trần Yến Chi, mô hình đào tạo theo khuôn mẫu đang bộc lộ giới hạn. Thực tế cho thấy tác phẩm có chiều sâu nhưng không có khán giả sẽ khó tồn tại, trong khi sản phẩm chạy theo thị hiếu đơn thuần cũng không bền vững. "Việc đào tạo phải giúp sinh viên đạt được sự cân bằng: Hiểu công chúng nhưng không đánh mất chiều sâu văn hóa" - bà nhấn mạnh.

Đạo diễn Quốc Thảo nhìn nhận dù phương pháp có hiện đại đến đâu, việc đào tạo nghệ thuật vẫn phải quay về giá trị cốt lõi là hiểu biết con người Việt Nam. Theo các nhà chuyên môn, cảm xúc chân thành luôn là yếu tố quyết định. Nghệ sĩ cần ý thức rõ mình đang sáng tạo vì điều gì. Đây cũng là điểm tựa để sân khấu bước vào dòng chảy công nghiệp văn hóa mà không đánh mất bản sắc.

Cùng ngày 16-4, cuộc họp giao ban quý I và triển khai nhiệm vụ quý II/2026 của Hội đồng Lý luận phê bình văn học - nghệ thuật TP HCM đã diễn ra tại Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy. Cuộc họp do ông Dương Anh Đức - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP HCM - chủ trì.