Tỷ phú kín tiếng với triết lý 'nuôi dạy AI' đang định hình tương lai công nghệ

Edwin Chen, nhà sáng lập công ty Surge AI. Ảnh: Forbes.

Từ gian bếp gia đình đến tư duy kỷ luật dữ liệu

Chỉ trong vài năm, từ một công ty khởi nghiệp vận hành theo mô hình tự thân, Surge AI đã vươn lên trở thành một trong những doanh nghiệp dữ liệu AI giá trị nhất thế giới. Sự trỗi dậy âm thầm này đã đưa Edwin Chen gia nhập nhóm những doanh nhân công nghệ giàu có và có ảnh hưởng nhất của thế hệ AI mới.

Edwin Chen sinh năm 1988 tại Crystal River, một thị trấn ven biển nhỏ và khá biệt lập ở Florida, Mỹ. Ông là con trai trong một gia đình nhập cư từ Đài Loan (Trung Quốc) sang Mỹ vào đầu những năm 1990. Cha mẹ ông điều hành một tiệm ăn gia đình mang tên Peking Garden, phục vụ các món Trung Quốc, Thái Lan và Mỹ, và làm việc hơn 10 tiếng mỗi ngày để duy trì cuộc sống tại quê hương mới.

Tuổi thơ của Edwin gắn liền với gian bếp phía sau nhà hàng và chiếc máy tính tiền ở quầy thu ngân, nơi ông ngồi làm bài tập trong khi cha mẹ bận rộn với khách hàng. Môi trường đó hình thành sớm ở ông một kỷ luật lao động nghiêm ngặt và sự chú ý đến chi tiết - những yếu tố sau này trở thành đặc trưng trong cách ông nhìn nhận dữ liệu.

Ngay từ nhỏ, Edwin Chen đã bộc lộ năng khiếu nổi trội về toán học và ngôn ngữ. Ông giành nhiều giải thưởng trong các cuộc thi đánh vần, học giải tích từ năm lớp 8 và sớm coi toán học là “mật mã của sự sống”. Nhờ thành tích học tập xuất sắc, Edwin nhận học bổng toàn phần và hoàn thành 2 năm cuối trung học tại trường nội trú danh tiếng Choate, bang Connecticut, mở ra con đường học thuật vượt xa xuất phát điểm khiêm tốn của gia đình.

Năm 2005, ở tuổi 17, Edwin Chen nhập học tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Ông theo đuổi đồng thời các lĩnh vực Toán học, Khoa học máy tính và Ngôn ngữ học - một tổ hợp hiếm hoi nhưng có ý nghĩa nền tảng đối với các bài toán xử lý ngôn ngữ tự nhiên và AI hiện đại. Trong thời gian học tại MIT, Edwin tham gia nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Khoa học Máy tính và Trí tuệ Nhân tạo (CSAIL), tập trung vào lý thuyết độ phức tạp và dịch máy.

Đây là giai đoạn ông tiếp cận trực tiếp với những giới hạn của thuật toán, cũng như vai trò then chốt của dữ liệu đầu vào trong việc quyết định hiệu năng của hệ thống. Edwin tốt nghiệp sớm, mang theo một nền tảng học thuật vững chắc và tư duy liên ngành hiếm có.

Hơn một thập kỷ trong lòng các ông lớn dữ liệu

Sau khi rời MIT, Edwin Chen dành hơn 10 năm làm việc tại các tổ chức được xem là “trung tâm quyền lực” của dữ liệu và thuật toán toàn cầu. Ông khởi đầu tại Clarium Capital, quỹ phòng hộ do tỷ phú Peter Thiel sáng lập, nơi Edwin tham gia xây dựng các thuật toán giao dịch và sớm làm quen với môi trường ra quyết định dựa hoàn toàn vào dữ liệu.

Giai đoạn tiếp theo đưa ông đến Twitter (nay là X), nơi ông làm việc về chất lượng tìm kiếm và quảng cáo, trước khi chuyển sang Google với vai trò chuyên gia khoa học dữ liệu. Sau đó, Chen tiếp tục đảm nhiệm các vị trí liên quan đến thuật toán gợi ý và tìm kiếm tại Facebook.

Ở mỗi nơi, ông đều tiếp xúc trực tiếp với những hệ thống AI quy mô lớn nhất thế giới, xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ trong thời gian thực. Chính trong giai đoạn này, Chen ngày càng thất vọng với một vấn đề lặp đi lặp lại: các bộ dữ liệu do bên thứ ba cung cấp thường lỗi thời, thiếu chính xác hoặc không phản ánh đúng ngữ cảnh thực tế.

Theo ông, dù thuật toán có tinh vi đến đâu, chúng vẫn thất bại nếu được huấn luyện trên dữ liệu kém chất lượng. Nhận thức này dần trở thành tiền đề cho quyết định khởi nghiệp sau này.

Sự ra đời của SurgeAI và cuộc cách mạng về dữ liệu “sạch”

Năm 2020, ở tuổi 32, Chen rời bỏ con đường “làm công ăn lương” ổn định để thành lập Surge AI. Ông đầu tư khoảng 2 triệu USD tiền tiết kiệm cá nhân, đặt trụ sở công ty tại Manhattan thay vì Thung lũng Silicon, và lựa chọn mô hình bootstrapped - không nhận vốn đầu tư bên ngoài trong những năm đầu.

Khác với nhiều doanh nghiệp cùng lĩnh vực, Surge AI không dựa vào lực lượng lao động giá rẻ để gán nhãn dữ liệu. Thay vào đó, công ty xây dựng mạng lưới cộng tác viên có trình độ chuyên môn cao, bao gồm luật sư, bác sĩ, kỹ sư và các chuyên gia ngôn ngữ. Mô hình này khiến chi phí tăng lên, nhưng đổi lại là dữ liệu có độ chính xác, nhất quán và chiều sâu ngữ nghĩa vượt trội, đặc biệt phù hợp với các tác vụ phức tạp như học tăng cường từ phản hồi của con người (RLHF).

Khi làn sóng AI tạo sinh (generative AI) bùng nổ sau năm 2022, dữ liệu chất lượng cao nhanh chóng trở thành điểm nghẽn của toàn ngành. Trong bối cảnh đó, Surge AI nổi lên như một trong số ít doanh nghiệp có khả năng đáp ứng nhu cầu này ở quy mô lớn, và dần trở thành đối tác quan trọng của nhiều phòng thí nghiệm AI hàng đầu.

Bước ngoặt tài chính của vị tỷ phú kín tiếng

Đến năm 2024, Surge AI đã đạt doanh thu khoảng 1,2 tỷ USD, với biên lợi nhuận cao nhờ mô hình vận hành tinh gọn và tự động hóa sâu. Một vòng gọi vốn năm 2025 được định giá công ty lên khoảng 25 tỷ USD, đưa Surge AI vào nhóm những doanh nghiệp dữ liệu AI tư nhân giá trị nhất thế giới.

Với việc sở hữu khoảng 75% cổ phần, tài sản cá nhân của Edwin Chen ước tính khoảng 18 tỷ USD, ông trở thành một trong những tỷ phú mới nổi đáng chú ý nhất trong danh sách Forbes 400. Tuy nhiên, khác với nhiều doanh nhân công nghệ cùng thế hệ, Chen được mô tả là một tỷ phú kín tiếng, làm việc chủ yếu trong căn hộ tại Manhattan và gần như tránh xa các chiến dịch PR rầm rộ.

Dữ liệu là giáo dục, không phải hàng hóa

Điều khiến Edwin Chen được giới công nghệ nhắc đến không chỉ nằm ở các con số tài chính, mà ở triết lý sâu sắc về vai trò của dữ liệu. Theo ông, dữ liệu đối với AI không đơn thuần là nguyên liệu đầu vào, mà là quá trình “nuôi dạy”. Một mô hình AI, xét đến cùng, chỉ phản chiếu trí tuệ, đạo đức và sự cẩn trọng của những con người đã tham gia huấn luyện nó.

Triết lý này lý giải vì sao Surge AI đặt trọng tâm vào việc dạy AI hiểu các sắc thái văn hóa, logic và đạo đức, thay vì chỉ phân loại đúng - sai một cách cơ học. Song song với đó, Chen kiên định với quan điểm không mở rộng nhân sự ồ ạt, ưu tiên các nhóm nhỏ tinh nhuệ kết hợp với tự động hóa để duy trì kiểm soát chất lượng.

Hành trình của Edwin Chen, từ cậu bé lớn lên sau quầy thu ngân của một tiệm ăn gia đình đến người đứng đầu một doanh nghiệp dữ liệu AI trị giá hàng chục tỷ USD, phản ánh một sự chuyển dịch sâu sắc của kỷ nguyên AI. Khi thuật toán dần trở thành hàng hóa phổ biến, lợi thế cạnh tranh thực sự nằm ở dữ liệu và cách con người truyền tải tri thức vào máy móc.

Trong một ngành công nghiệp quen tôn vinh những “bộ não nhân tạo”, Chen đã xây dựng ảnh hưởng của mình bằng cách tập trung vào nền móng ít được chú ý hơn nhưng mang tính quyết định. Đó cũng là thông điệp lớn nhất từ câu chuyện Surge AI: trong kỷ nguyên AI, ai kiểm soát được chất lượng dữ liệu, người đó sẽ nắm giữ tương lai.

Huyền Chi