Ðưa Cát Tiên lên bản đồ du lịch thế giới

Du khách tham quan Vườn quốc gia Cát Tiên.

Với vị trí kết nối Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ, cùng các điểm du lịch nổi tiếng như: Đà Lạt, Phan Thiết (tỉnh Lâm Đồng), Vũng Tàu (Thành phố Hồ Chí Minh) và Phan Rang - Tháp Chàm (tỉnh Khánh Hòa), VQG Cát Tiên được quy hoạch là một trong những điểm đến quan trọng trong phát triển chuỗi sản phẩm du lịch từ cấp địa phương đến liên vùng.

“Thiên đường” khám phá đa dạng sinh học

VQG Cát Tiên nằm trong vùng địa hình chuyển tiếp từ cao nguyên cực Nam Trung Bộ đến đồng bằng Nam Bộ, bao gồm các kiểu địa hình đặc trưng của phần cuối dãy Trường Sơn và vùng Đông Nam Bộ.

VQG Cát Tiên có địa hình đa dạng, đan xen núi, sông, bàu, đầm với nhiều sinh cảnh rừng đặc trưng của khu vực miền Đông Nam Bộ. Nơi đây có nguồn tài nguyên đa dạng sinh học cao, với nhiều loài động - thực vật quý hiếm. Vườn hiện có hơn 1,7 ngàn loài động vật. Du khách đến VQG Cát Tiên có cơ hội chứng kiến các loài động vật hoang dã trong tự nhiên như: bò tót, nai, voi, chà vá chân đen, vượn đen má vàng, cu li nhỏ, heo rừng; các loài chim công, trĩ…

Tài nguyên thực vật của VQG Cát Tiên phong phú, đa dạng với hơn 1,6 ngàn loài như: gõ đỏ, cẩm lai, giáng hương, các loài cây họ dầu...

Với những giá trị nêu trên, VQG Cát Tiên từ lâu là điểm đến của du khách, các nhà nghiên cứu khoa học đến khám phá, tìm hiểu sự đa dạng sinh học. Những năm gần đây, Cát Tiên thường xuyên đón các đoàn học sinh, sinh viên từ các trường học trên cả nước đến tham quan, tìm hiểu về đa dạng sinh học.

Năm 2024, VQG Cát Tiên chính thức được Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) công nhận đạt chuẩn Danh lục Xanh - một bộ tiêu chuẩn quốc tế khắt khe với hơn 70 tiêu chí về quản trị, quản lý và bảo tồn. Đây là sự ghi nhận của quốc tế đối với những nỗ lực bảo vệ thiên nhiên của Việt Nam, đồng thời mở thêm cơ hội để Cát Tiên phát huy các giá trị về bảo tồn, nghiên cứu và du lịch sinh thái.

Bà Trần Thị Minh Tuyết, giáo viên một trung tâm ngoại ngữ đến từ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Chuyến đưa học sinh của trung tâm đến tham quan VQG Cát Tiên đã tạo ấn tượng mạnh mẽ với các em. Bà Tuyết chia sẻ: “Lần đầu các em tự chạy xe đạp giữa rừng khác hẳn với những chặng đường từ nhà đến trường luôn đặc kín người đi lại, vừa tắc đường vừa mất an toàn giao thông. Đặc biệt nhất là tour xem thú đêm, các em được ngắm những đàn hươu, nai… ra ăn đêm ở những khu vực ven rừng. Những trải nghiệm ấn tượng tại VQG đã giúp các em vừa học vừa chơi rất thoải mái. Đây cũng là cách để tái tạo năng lượng cho các em học sinh trước khi bước vào tuần mới với những tiết học căng thẳng”.

Hầu hết các loài thực vật phân bố hỗn giao với nhau, nhưng một số loài lại phân bố tập trung, tạo thành những quần thể rộng lớn, hấp dẫn du khách như: quần thể bằng lăng, quần thể đại phong tử, quần thể dầu.

Du khách đến VQG có thể tìm hiểu đặc điểm sinh thái của các loài thực vật ngay trên các tuyến đường chính từ trụ sở VQG dọc sông Đồng Nai lên phía Bắc hoặc xuống phía Nam; hoặc trên các tuyến đường xuyên rừng như: tuyến vào Bàu Sấu, cây tung cổ thụ, cây gõ bác Đồng, cây đa lộc giao…

Hướng đến những giá trị bền vững

Không chỉ là khu rừng nguyên sinh với hệ sinh thái đa dạng, phong phú, Cát Tiên còn là không gian để con người hòa mình vào thiên nhiên và khám phá những giá trị tự nhiên, văn hóa đặc sắc.

Theo số liệu thống kê từ VQG Cát Tiên, khu vực vùng lõi của VQG Cát Tiên có tổng số hơn 12 ngàn hộ dân, với hơn 46 ngàn người. Khu vực vùng đệm VQG Cát Tiên có khoảng 190 ngàn người dân đang cư trú và sinh sống.

Để du lịch phát triển bền vững tại VQG Cát Tiên, cuối năm 2025, Đề án Du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí VQG Cát Tiên giai đoạn 2025-2030 được Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt.

Mục tiêu của đề án là phát huy tiềm năng, lợi thế và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên, văn hóa, lịch sử của VQG Cát Tiên; tạo việc làm, tăng thu nhập, ổn định và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào dân tộc thiểu số, người dân vùng đệm, người làm nghề rừng. Qua đó góp phần phát triển kinh tế - xã hội, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường; bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử truyền thống, danh lam thắng cảnh và tri thức bản địa của cộng đồng địa phương.

Đề án cũng hướng đến huy động nguồn lực xã hội để phát triển dịch vụ du lịch, tăng nguồn thu để tái đầu tư thực hiện hiệu quả phương án quản lý, bảo tồn và phát triển rừng bền vững VQG Cát Tiên giai đoạn 2021-2030.

Dựa trên các giá trị văn hóa, lịch sử, VQG Cát Tiên có tiềm năng lớn để phát triển những sản phẩm du lịch đặc sắc của địa phương. Tuy nhiên, VQG Cát Tiên cũng nhận định những tác động tiêu cực từ du lịch có thể ảnh hưởng đến văn hóa bản địa.

Đối với các di sản văn hóa vật thể, nếu phát triển du lịch ồ ạt, chạy theo số lượng có thể gây bào mòn, hư hại các công trình, di tích hiện có. Việc tập trung quá đông khách du lịch tại một địa điểm có thể tạo ra những tác động cơ học, hóa học (do khí thải từ hơi thở, tiếng ồn...) cùng các yếu tố khí hậu, thời tiết làm công trình kiến trúc cổ xuống cấp, hư hại; đồng thời có thể làm gia tăng nguy cơ thất thoát, buôn bán trái phép, ăn cắp cổ vật tại các di tích.

Sự phát triển du lịch cũng có thể kéo theo sự du nhập của văn hóa ngoại lai, làm xói mòn hoặc mất đi bản sắc văn hóa địa phương, bản sắc văn hóa dân tộc. Một số cách ứng xử của khách du lịch có thể ảnh hưởng đến thuần phong mỹ tục của người dân địa phương. Bên cạnh đó, sự phát triển quá mức các cửa hàng mua bán sản phẩm địa phương có thể vô tình đẩy người dân bản địa trở thành “những vị khách” ngay bên sản phẩm của mình.

Do vậy, phát triển du lịch bền vững cần đi cùng với việc nhận diện và kiểm soát những tác động tiêu cực có thể xảy ra.

Nhằm tạo đà cho ngành du lịch phát triển, tại Nghị quyết số 10-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố về phát triển du lịch thành ngành kinh tế mạnh, VQG Cát Tiên là 2 trong 5 định hướng hình thành các trục phát triển du lịch của Đồng Nai, gồm: Trục kết nối Cảng hàng không quốc tế Long Thành - VQG Cát Tiên - rừng phòng hộ Tân Phú. Đây là trục khám phá thiên nhiên gắn với hệ sinh thái rừng - sông - hồ - suối khoáng nóng, hang động, núi đá. Do cả 2 khu vực nằm trong hoặc liền kề với vùng lõi của Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai và rừng phòng hộ được bảo vệ nghiêm ngặt, định hướng ưu tiên các loại hình du lịch bền vững, hướng đến tăng trưởng xanh, giảm phát thải khí nhà kính.

Trục kết nối thứ hai là Cảng hàng không quốc tế Long Thành - VQG Cát Tiên - Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai kết nối tuyến đường Mã Đà để hình thành tuyến du lịch “Hành trình di sản xanh”, gắn kết các điểm đến nổi bật của hồ Trị An và phía Bắc Đồng Nai (VQG Bù Gia Mập, Bà Rá - Thác Mơ, sóc Bom Bo, Căn cứ Tà Thiết…).

Ông Trần Văn Bình, Phó Giám đốc VQG Cát Tiên cho biết: VQG Cát Tiên vừa có thông báo về việc cho thuê môi trường rừng thực hiện kinh doanh du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí. Theo đó, VQG Cát Tiên sẽ cho thuê môi trường rừng để thực hiện 13 dự án du lịch trên tổng diện tích hơn 2 ngàn hécta được quy hoạch.