Vườn chè trăm tuổi giữa miền xanh Tân Cương

Nhiều cây chè cổ có tán rộng hơn một sải tay người lớn, vẫn xanh tốt sau một thế kỷ.

Chứng tích của những ngày đầu gây dựng vùng chè

Men theo con đường nhỏ giữa những nương chè ở xóm Guộc, chúng tôi tìm đến khu vườn rộng khoảng 3.000m2 nằm trên một quả đồi thấp, tương đối bằng phẳng. Thoạt nhìn, vườn chè cũng xanh mướt như bao nương chè khác ở Tân Cương. Nhưng khi bước vào bên trong, sự khác biệt hiện rõ ở những thân chè già sần sùi, gốc lớn, cành vươn rộng, mang dấu vết của thời gian.

Có những cây tán rộng hơn một sải tay người lớn, đường kính gốc trên 50cm. Từ những thân chè đã nhuốm màu năm tháng, chồi non vẫn bật lên, lá xanh mơn mởn. Vườn chè vẫn được chăm sóc, thu hái đều đặn suốt nhiều thập kỷ qua. Với những người cao tuổi ở xóm Guộc, khu vườn không đơn thuần là những cây chè lâu năm. Câu chuyện về nguồn gốc vườn chè đã được các thế hệ trong làng truyền lại như một phần ký ức của vùng đất.

Mẫu mã, bao bì sản phẩm được thiết kế riêng, góp phần kể câu chuyện về nguồn gốc và hành trình gần một thế kỷ của vườn chè cổ Tân Cương.

Ông Nguyễn Đình Đài, người cao tuổi ở xóm Y Na, xã Tân Cương, kể: Khoảng những năm 1920, ông Đội Năm đã mang những cây chè đầu tiên về trồng trên vùng đất Tân Cương. Từ những cây ban đầu ấy, chè dần bén rễ, phát triển và trở thành cây trồng gắn bó với đời sống của người dân địa phương. Các cụ ngày trước kể lại rằng cây chè được đưa về trồng hợp đất, hợp khí hậu nên phát triển tốt. Từ một số diện tích ban đầu, người dân dần nhân ra. Đến nay, còn giữ được những cây chè lâu năm như thế này là điều rất đáng quý, bởi nhìn vào đó có thể thấy được một phần lịch sử của vùng chè Tân Cương.

Những cây chè trong vườn thuộc giống chè Trung du, được trồng từ hạt. Khác với nhiều giống chè hiện nay được nhân bằng phương pháp giâm cành, cây chè trồng hạt hình thành bộ rễ cọc ăn sâu xuống đất. Qua hàng chục năm, những bộ rễ ấy giúp cây bám chắc, tìm kiếm nguồn dinh dưỡng trong lòng đất và thích nghi với điều kiện tự nhiên.

Gần một thế kỷ nắng mưa đã đi qua, nhiều cây chè vẫn sinh trưởng khỏe mạnh. Mùa nối mùa, cây lại bật chồi, cho những lứa búp mới. Sức sống ấy khiến vườn chè trở nên đặc biệt giữa vùng sản xuất chè đang không ngừng đổi mới về giống và kỹ thuật canh tác.

Giữ cây chè, giữ một phần ký ức vùng trà

Tân Cương hôm nay đã trở thành vùng chè đặc sản được nhiều người tiêu dùng trong và ngoài nước biết đến. Cùng với quá trình phát triển, các giống chè mới có năng suất, chất lượng cao được đưa vào sản xuất ngày càng nhiều. Trong bối cảnh đó, những cây chè Trung du lâu năm còn được gìn giữ càng mang nhiều ý nghĩa.

Giá trị của khu vườn không chỉ được tính bằng số ki-lô-gam chè thu hái mỗi năm. Trước hết, đây là nơi lưu giữ giống chè gắn với những ngày đầu phát triển nghề chè tại Tân Cương. Những cây chè được trồng từ hạt, sinh trưởng lâu năm trong điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu bản địa cũng là nguồn gen quý để bảo tồn, tìm hiểu và nhân giống chè truyền thống. Mỗi gốc chè còn mang trong mình câu chuyện về những thế hệ đã khai phá đất đai, đưa cây chè về trồng, rồi tiếp nối nhau chăm sóc để màu xanh ấy tồn tại đến hôm nay.

Người đang tiếp tục công việc ấy là gia đình anh Phạm Văn Nhật, chủ hộ kinh doanh chè Nhật Trang. Hằng ngày, vợ chồng anh vẫn chăm sóc, tỉa cành, làm cỏ, thu hái từng lứa búp từ những gốc chè cổ. Anh Nhật cho biết: Điều gia đình mong muốn nhất là giữ được vườn chè lâu dài. Đây không chỉ là cây chè để làm ra sản phẩm mà còn là những cây chè gắn với lịch sử của vùng đất. Chúng tôi mong có thể tiếp tục nhân giống chè Trung du từ những cây cổ, đồng thời gìn giữ khu vườn để sau này con cháu và du khách đến Tân Cương có thể biết cây chè ngày trước như thế nào.

Gốc chè cổ thụ sần sùi theo năm tháng, minh chứng cho sức sống bền bỉ của giống chè Trung du trên đất Tân Cương.

Hướng tới Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026, những ngày này, gia đình anh Nhật dành nhiều thời gian hơn để chăm sóc, chỉnh trang vườn chè. Những lứa búp tốt được lựa chọn để chế biến thành sản phẩm giới thiệu tới người dân và du khách. Anh Nhật là một trong những hộ có sản phẩm dự kiến tham gia trưng bày tại Festival. Bên cạnh chất lượng chè, gia đình chú trọng thiết kế bao bì, mẫu mã theo hướng đưa câu chuyện của vườn chè cổ vào từng sản phẩm.

 Theo anh Nhật, nếu chỉ bán chè thì giá trị chủ yếu nằm ở chất lượng, hương vị. Nhưng khi người thưởng trà biết những búp chè ấy được hái từ một khu vườn gần trăm năm tuổi, biết về người đã đưa những cây chè đầu tiên về vùng đất này và những thế hệ đã gìn giữ chúng, sản phẩm sẽ mang thêm giá trị về văn hóa và câu chuyện nguồn gốc.

Gia đình cũng đang chỉnh trang khu vườn để có thể đón khách tham quan, trải nghiệm. Du khách đến đây không chỉ được tận mắt nhìn những gốc chè cổ mà còn có thể tìm hiểu cách chăm sóc, thu hái, chế biến và thưởng thức trà ngay tại vùng nguyên liệu.

Đó cũng là hướng mở để vườn chè cổ tiếp tục được bảo tồn bằng chính giá trị mà nó tạo ra. Từ một diện tích sản xuất chè, khu vườn có thể trở thành điểm đến kể câu chuyện về lịch sử, văn hóa và con người của vùng chè Tân Cương. Giữa những nương chè đang từng ngày được đổi mới về giống, kỹ thuật và phương thức sản xuất, những gốc chè cổ ở xóm Guộc vẫn lặng lẽ xanh qua năm tháng.

 Gần một thế kỷ tồn tại khiến giá trị của khu vườn vượt lên trên một diện tích sản xuất thông thường. Đó là nơi lưu giữ giống chè truyền thống, ký ức về những người mở đất và một phần hành trình tạo dựng danh tiếng chè Tân Cương.

Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026 sẽ là dịp để câu chuyện ấy được giới thiệu rộng hơn. Từ những gốc chè gần trăm tuổi vẫn tiếp tục bật lên những búp non, câu chuyện về miền trà Tân Cương cũng được nối dài từ quá khứ đến hôm nay.