UAV đánh chặn Octopus và bài toán phòng không của Nga

UAV đánh chặn Octopus của Ukraine được thiết kế để truy đuổi và tiêu diệt UAV tầm xa như Shahed/Geran. Trước tuyên bố sản xuất Octopus, một số ý kiến từ phía Nga cho rằng có thể bắn hạ bằng UAV đánh chặn của họ hoặc bằng các hệ thống phòng không như Verba, Strela, Pantsir. Tuy nhiên, đánh giá cho thấy phương án dùng tên lửa phòng không để đối phó Octopus không phù hợp về mặt kỹ thuật và chi phí trong nhiều kịch bản.

Octopus và tranh luận về đối phó

Truyền thông Nga dẫn lời đại tá về hưu Anatolii Matviichuk nhận định lực lượng Nga “có mọi thứ cần thiết” để tiêu diệt Octopus, gồm UAV đánh chặn và các hệ thống phòng không tầm thấp/tầm trung. Song với đặc tính nhiệm vụ của Octopus, nhiều hoạt động đánh chặn dự kiến diễn ra ngoài tầm tác dụng hiệu quả của một số hệ thống mặt đất của Nga, nhất là khi mục tiêu bảo vệ nằm sâu trong lãnh thổ Ukraine. Khi Octopus hoạt động gần tiền tuyến để ngăn UAV nhỏ, việc dùng tên lửa đắt tiền càng cần cân nhắc về hiệu quả kinh tế – kỹ thuật.

UAV đánh chặn Octopus của Ukraine - Ảnh: Defense Express

Phân tích kỹ thuật (theo nguồn)

Octopus là UAV đánh chặn ra mắt năm 2024, chuyên đối đầu các drone cảm tử bay chậm, chi phí thấp như Shahed-136/Geran-2. Thiết kế hình trụ với bốn cánh quạt đuôi và cảm biến mũi, sử dụng nhận diện hình ảnh để tự động dẫn đường giai đoạn cuối. Theo nguồn, Octopus hoạt động hiệu quả ở độ cao thấp, trong điều kiện ban đêm và dưới nhiễu điện tử – những bối cảnh radar truyền thống gặp khó khăn. Chi phí mỗi chiếc chỉ vài nghìn USD (khoảng 10% giá Shahed), cho phép tiết kiệm tên lửa phòng không cho các mối đe dọa lớn hơn. Octopus đã nhiều lần được ghi nhận tiêu diệt thành công drone Nga.

Phòng không Nga và bài toán chi phí

Trong thực tế, Nga đã dùng tên lửa 9M33 cũ trên Osa-AKM thay vì biến thể 9M33M3 hiện đại hơn, phản ánh áp lực đạn dược khi mật độ UAV tăng. Những hệ thống như Pantsir đạt hiệu quả cao với mục tiêu có tiết diện radar lớn hơn; còn UAV đánh chặn nhỏ, cơ động, tín hiệu radar thấp như Octopus khó trở thành “mục tiêu lý tưởng”. Việc dùng hệ thống hạng nặng đuổi mục tiêu nhỏ không chỉ kém hiệu quả chi phí mà còn có nguy cơ làm lộ vị trí, tạo điều kiện cho đòn tập kích tiếp theo.

Hệ thống phòng không Osa-AKM của Nga trang bị tên lửa 9M33 và nhiều khả năng sử dụng các biến thể 9M33M3 hoặc 9M33M2 - Ảnh: Defense Express

UAV đấu UAV: phương án thực tế

Phương án dùng UAV để đối đầu UAV được đánh giá phù hợp hơn về chi phí – hiệu quả. Nga đã sử dụng UAV truy đuổi các drone tầm xa của Ukraine như FP-1, Liutyi, E-300. Cách tiếp cận này giảm gánh nặng cho các tổ hợp phòng không, vốn cần ưu tiên mục tiêu lớn và đắt tiền hơn. Ở chiều ngược lại, nếu được tích hợp hợp lý vào mạng phòng không và triển khai theo cụm với liên kết cảnh giới – chỉ huy, Octopus có thể góp phần giảm áp lực từ các đợt UAV Shahed.

Hiệu quả phụ thuộc vào huấn luyện kíp điều khiển, chất lượng tích hợp với radar cảnh giới và độ ổn định chuỗi cung ứng linh kiện. Đây là yếu tố then chốt để duy trì nhịp tác chiến trong bối cảnh tần suất UAV tăng cao.

Một UAV đánh chặn của Ukraine năm 2025 - Ảnh: Militarnyi

Bối cảnh tác chiến đường không

Quy mô tập kích đường không leo thang khiến nhu cầu phát triển drone đánh chặn và biện pháp đối phó tăng nhanh. Nhiều khu vực phía nam và phía tây Nga đã kích hoạt cảnh báo phòng UAV. Sáng 9.12, bốn sân bay tại Vladikavkaz, Grozny, Magas và một số địa điểm lân cận tạm dừng hoạt động để bảo đảm an toàn; Rosaviatsia cho biết hạn chế bay ảnh hưởng trực tiếp lịch trình trong khu vực.

Các thành phố ở Nga nhiều lần ghi nhận tấn công bằng UAV, Moscow cho rằng do Ukraine thực hiện, chủ yếu nhằm cơ sở dầu khí và vùng lãnh thổ Nga kiểm soát, với mục tiêu gây gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và tác động doanh thu năng lượng – lĩnh vực phía Nga cho là đóng góp khoảng 20% GDP. Ukraine cũng dùng UAV và tên lửa tầm xa nhắm mục tiêu quân sự; phía Ukraine cho biết trong một đợt gần đây, Nga sử dụng 653 UAV và 51 tên lửa.

Góc nhìn tổng hợp

Với đặc tính nhiệm vụ, môi trường hoạt động và chi phí, Octopus tạo ra lớp đối đầu UAV–chống–UAV mới. Dùng tên lửa phòng không để đối phó loại mục tiêu nhỏ, linh hoạt này bị đánh giá là thiếu thực tế ở nhiều kịch bản. Phương án UAV đấu UAV và quản lý nguồn lực phòng không theo ưu tiên mục tiêu đang trở thành lựa chọn khả thi hơn, trong khi hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào năng lực tích hợp, huấn luyện và duy trì chuỗi cung ứng theo đúng thông tin nguồn.

CTVX