UAV liên tiếp xâm nhập sân bay, đe dọa an toàn hàng không: Cách nào ngăn chặn?

Nhiều ý kiến cho rằng đã đến lúc phải có biện pháp, chế tài mạnh để ngăn chặn triệt để thiết bị bay không người lái (drone/UAV) xâm nhập khu vực sân bay, trước khi xảy ra hậu quả lớn hơn.

Truy trách nhiệm người điều khiển, chủ sở hữu

Trong báo cáo gửi Bộ Xây dựng về vụ UAV 2 lần xuất hiện tại sân bay Tân Sơn Nhất tối 11/8, Cục Hàng không cho biết, hiện nay, việc phát hiện và chế áp UAV vẫn phụ thuộc nhiều vào quan sát thủ công do thiếu hệ thống thiết bị chuyên dụng, phát hiện, cảnh báo sớm, khả năng chế áp UAV trong trường hợp cần thiết.

Vì thế, Cục Hàng không kiến nghị Ủy ban Quốc gia về An ninh hàng không sớm thống nhất giao trách nhiệm chủ trì cho cơ quan, đơn vị trên địa bàn cảng hàng không trong tình huống có UAV xâm nhập trái phép, ảnh hưởng đến các hoạt động bay.

Ngoài ra, phải đầu tư trang bị hệ thống thiết bị chuyên dụng để phát hiện, cảnh báo sớm UAV và thiết bị chế áp UAV trong trường hợp cần thiết, không chỉ dừng lại ở mức độ xác minh bằng mắt thường hay thông báo thủ công như hiện nay.

Đồng thời bổ sung, hoàn thiện các chế tài xử phạt hành chính và hình sự đủ mạnh đối với tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm.

Nhiều ý kiến cho rằng đã đến lúc phải có biện pháp, chế tài mạnh để ngăn chặn triệt để thiết bị bay không người lái xâm nhập khu vực sân bay. (Ảnh minh họa: AI).

Bày tỏ quan điểm về các giải pháp ngăn chặn UAV xâm nhập sân bay, luật sư Trương Quốc Hòe - Trưởng Văn phòng luật sư Interla (đoàn luật sư Hà Nội) - cho rằng, sau mỗi sự cố cụ thể, nếu chỉ phát hiện và xử lý thiết bị thì chưa đủ mà quan trọng hơn là phải nhanh chóng xác định và truy trách nhiệm người điều khiển, chủ sở hữu để có chế tài xử phạt thích hợp.

“UAV có thể hoạt động cách xa người điều khiển, vì vậy nếu chỉ phát hiện thiết bị bay trái phép mà không xác định được nguồn điều khiển sẽ gây khó khăn cho việc xử lý một cách triệt để”, luật sư Hòe nói.

Để chặn tình trạng này tận gốc, ông Hòe cũng cho rằng cần siết quản lý ngay từ khâu đăng ký, định danh thiết bị, xác lập thông tin chủ sở hữu và người điều khiển. Dữ liệu này cần được lưu trữ để cơ quan chức năng có thể nhanh chóng truy xuất nguồn gốc, xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố.

Với UAV có tầm hoạt động lớn hoặc được sử dụng gần sân bay, khu quân sự và các khu vực nhạy cảm, có thể nghiên cứu cơ chế quản lý chặt chẽ hơn, chẳng hạn yêu cầu thiết bị tích hợp mã nhận dạng điện tử hoặc phát tín hiệu nhận dạng từ xa để thuận tiện theo dõi.

Cùng với đó là từng bước áp dụng nguyên tắc với UAV là chỉ được hoạt động khi được cấp phép. UAV chỉ được mở khóa động cơ khi hệ thống xác nhận đúng thiết bị và người khai thác; đăng ký, kiểm định và giấy phép còn hiệu lực; khu vực, độ cao, thời gian bay phù hợp; kế hoạch hoặc lệnh bay đã được phê duyệt và kết nối định danh điện tử đang hoạt động...

Đại biểu Quốc hội Trịnh Xuân An, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, khuyến cáo, UAV ngày càng phổ biến, nhỏ hơn, rẻ hơn, dễ tiếp cận hơn thì phương thức quản lý cũng phải thay đổi tương ứng.

Ông An nhấn mạnh, sự cố UAV xuất hiện trái phép tại khu vực sân bay là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc. Vì nếu xuất hiện không đúng nơi, đúng thời điểm, UAV có thể gây ra hậu quả rất lớn về an toàn, kinh tế, giao thông và đời sống của hàng chục nghìn hành khách.

Ông An đề xuất cần phải quản lý từ gốc, khâu sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu đến đăng ký và sử dụng UAV.

Tăng xử lý hình sự

Sau sự cố UAV xâm nhập sân bay Tân Sơn Nhất khiến hơn 60 chuyến bay không thể cất/hạ cánh, nhiều ý kiến cho rằng phải áp chế tài mạnh tay, thậm chí là xử lý hình sự, thay vì chỉ bị xử lý hành chính.

Sự cố UAV xâm nhập sân bay Tân Sơn Nhất tối 11/8. (Ảnh: caa.gov.vn; ứng dụng AI).

Theo Nghị định 288/2025/NĐ-CP, UAV, flycam phải được đăng ký trước khi khai thác và tuân thủ quy định về cấp phép bay. Người điều khiển phương tiện chưa đăng ký, chưa được cấp phép hoặc bay sai thời gian, địa điểm, khu vực, tọa độ được phép có thể bị phạt từ 2-3 triệu đồng.

Trường hợp bay khi chưa được cấp phép, cá nhân có thể bị phạt 20-30 triệu đồng, tổ chức bị phạt gấp đôi. Nếu UAV cản trở hoặc gây mất an toàn cho hoạt động của tàu bay khác, mức phạt có thể lên tới 30-40 triệu đồng, kèm tước quyền sử dụng giấy phép bay từ 3-6 tháng.

Nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng về tài sản, sức khỏe, tính mạng hoặc xâm phạm khu vực trọng yếu về quốc phòng, an ninh, người vi phạm còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015.

Đáng chú ý, ngay cả khi UAV không va chạm trực tiếp với máy bay, người điều khiển vẫn có thể phải bồi thường nếu hành vi vi phạm gây thiệt hại thực tế.

Thiệt hại có thể bao gồm chi phí bay chờ, lưu sân, chuyển hướng hoặc bồi thường hành khách. Mức bồi thường được xác định dựa trên thiệt hại thực tế, chứng từ chứng minh và mức độ lỗi của người điều khiển UAV.

Tuy nhiên, theo các luật sư, khó khăn lớn nhất hiện nay là việc phát hiện, truy vết và xác định người điều khiển UAV. Do thiết bị nhỏ, có thể điều khiển từ xa và không có biển số, việc xác định chủ thể vi phạm càng khó, nhất là vào ban đêm.

Bên cạnh đó, để xử lý hình sự phải chứng minh đầy đủ hành vi và hậu quả theo quy định pháp luật. Nếu UAV chỉ khiến hoạt động bay phải tạm dừng, điều chỉnh nhưng chưa gây hậu quả nghiêm trọng, vụ việc có thể chỉ bị xử phạt hành chính nếu xác định được người vi phạm.

“Việc khó áp dụng chế mạnh hơn đã khiến tình trạng UAV xâm nhập khu vực sân bay khó được ngăn chặn triệt để“, ông Hòe nêu quan điểm.