Ứng dụng AI trong trường học phải bắt đầu từ năng lực giáo viên

Học sinh Trường THPT Marie Curie (TPHCM).

Chia sẻ về tiến trình ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số trong giáo dục, bà Nguyễn Ngọc Khánh Vân - Hiệu trưởng Trường THPT Marie Curie (TPHCM) khẳng định, chuyển đổi số không đơn thuần là đưa thêm máy tính, phần mềm hay các công cụ AI vào trường học. Điều quan trọng cốt lõi mang tính quyết định là sự chuyển đổi trong tư duy quản trị, phương pháp dạy học và năng lực thực tế của đội ngũ nhà giáo trên nền tảng công nghệ số.

Thay đổi tư duy, tránh biến công nghệ thành "gánh nặng số"

Theo bà Khánh Vân, khi đánh giá năng lực số của cán bộ quản lý và giáo viên, nhà trường không đặt nặng việc một giáo viên biết sử dụng bao nhiêu phần mềm. Thay vào đó, thước đo chính là khả năng sử dụng công nghệ để giải quyết những bài toán thực tế trong quản lý và dạy học. Năng lực này được nhìn nhận qua việc khai thác học liệu số, thiết kế bài học, kiểm tra đánh giá, bảo đảm an toàn thông tin và đặc biệt là khả năng tự học, thích ứng của mỗi cá nhân.

"Không thể đánh giá năng lực AI của giáo viên chỉ bằng việc thầy cô có biết sử dụng một công cụ AI tạo sinh hay không. Điều cần đánh giá là giáo viên có biết đặt câu hỏi đúng, kiểm chứng kết quả do AI tạo ra, nhận diện giới hạn của AI và tích hợp AI vào hoạt động chuyên môn một cách phù hợp, an toàn, có trách nhiệm. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một đội ngũ làm chủ công nghệ, không bị công nghệ dẫn dắt", bà Vân phân tích.

Bà Nguyễn Ngọc Khánh Vân (áo tím) - Hiệu trưởng Trường THPT Marie Curie, cùng giáo viên và học sinh cầm hoa trắng tiễn đoàn di chuyển hài cốt 731 Anh hùng liệt sĩ.

Để hiện thực hóa điều này, Trường THPT Marie Curie xác định chuyển đổi số phải bắt đầu từ con người. Cơ sở vật chất có thể đầu tư trong một khoảng thời gian nhất định, phần mềm có thể mua hoặc thay đổi, nhưng để hình thành năng lực số, tư duy số và văn hóa đổi mới trong một tập thể sư phạm thì cần một quá trình rèn luyện lâu dài. Nhà trường đặc biệt quan tâm đến hoạt động tự học, tự bồi dưỡng và chia sẻ kinh nghiệm chéo trong các tổ chuyên môn.

Đối với AI, cách tiếp cận của trường là khuyến khích nhưng không chạy theo phong trào; chủ động ứng dụng nhưng phải có kiểm soát. AI có thể trở thành một "trợ lý" rất hiệu quả để gợi ý ý tưởng kế hoạch bài dạy, xây dựng hệ thống câu hỏi, hay phân tích dữ liệu học tập ban đầu. Tuy nhiên, nguyên tắc bất di bất dịch là: AI hỗ trợ người thầy, nhưng trách nhiệm chuyên môn không thể giao phó cho AI. Mọi nội dung đều cần giáo viên kiểm chứng, lựa chọn và điều chỉnh.

Bên cạnh đó, Hiệu trưởng Trường THPT Marie Curie cũng chỉ ra một rủi ro thực tế, nếu đưa quá nhiều nền tảng vào nhà trường, yêu cầu quá nhiều thao tác hoặc nhập dữ liệu trùng lặp thì chuyển đổi số có thể vô tình trở thành “gánh nặng số”.

“Vì vậy, chuyển đổi số hiệu quả trước hết phải giúp giảm bớt các công việc hành chính không cần thiết, giải phóng áp lực để giáo viên có thêm thời gian đầu tư cho chuyên môn và chăm lo cho học sinh", bà Vân chia sẻ.

Đích đến là năng lực người học và ưu tiên "đầu tư con người"

Bà Vân cho rằng, thước đo cuối cùng của chuyển đổi số giáo dục chính là sự phát triển của học sinh. Nếu công nghệ được đầu tư vô cùng hiện đại nhưng học sinh không học tốt hơn, không chủ động hơn và không phát triển được năng lực tư duy, thì công cuộc chuyển đổi số đó chưa đạt được mục tiêu thực chất.

Sự xuất hiện của AI đang làm thay đổi rất nhanh cách con người tiếp cận tri thức. Ngày nay, học sinh chỉ cần vài giây để tìm kiếm thông tin, yêu cầu AI giải thích một khái niệm hay viết một bài luận. Điều đó buộc vai trò của người thầy phải chuyển đổi mạnh mẽ: từ truyền đạt kiến thức một chiều sang thiết kế môi trường học tập; từ yêu cầu học sinh ghi nhớ sang hướng dẫn các em biết tìm kiếm, kiểm chứng và sử dụng thông tin. Những câu hỏi kiểm tra "em biết gì?" dần được thay thế bằng "em nghĩ gì?", "vì sao em nghĩ như vậy?".

Một tiết dạy thao giảng môn Tiếng Anh tại lớp 10A2, Trường THPT Marie Curie.

Nhà trường cũng phải đối mặt với nhiệm vụ giúp học sinh hiểu rõ ranh giới giữa việc dùng công cụ và năng lực thực sự. Nếu học sinh chỉ nhập câu hỏi vào AI rồi sao chép câu trả lời, công nghệ sẽ làm suy giảm khả năng tư duy và tự học. Những kỹ năng thực chất các em cần rèn luyện là tư duy phản biện, phân tích dữ liệu, giải quyết vấn đề, bảo vệ dữ liệu cá nhân và sử dụng AI có đạo đức. Đây chính là năng lực nền tảng để học sinh bước vào đại học, tự tin thích ứng với thị trường lao động biến đổi không ngừng tại TPHCM cũng như vươn ra quốc tế.

Nhìn rộng ra bối cảnh toàn ngành, quá trình hiện đại hóa giáo dục vẫn đang đối mặt với khó khăn lớn về sự đồng bộ giữa hạ tầng, dữ liệu, năng lực con người và cơ chế quản trị. Trường THPT Marie Curie đề xuất ngành giáo dục tiếp tục hướng đến một hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, liên thông trên cơ sở bảo đảm an toàn thông tin, nhằm chấm dứt tình trạng một giáo viên phải nhập cùng một dữ liệu trên nhiều phần mềm khác nhau.

Cùng với đó, cần sớm có những hướng dẫn cụ thể từ cấp bộ, ngành về giới hạn sử dụng AI, vấn đề bản quyền và bảo vệ dữ liệu học sinh. Đồng thời, chính sách đầu tư cần chuyển mạnh từ tư duy “đầu tư thiết bị” sang “đầu tư năng lực”. Một lớp học có nhiều thiết bị đắt tiền chưa chắc đã là một lớp học hiện đại. Ngược lại, một giáo viên có năng lực số tốt, có tư duy đổi mới sẽ tạo ra những tác động to lớn đến thế hệ trẻ.

"Đích đến của chuyển đổi số không phải là có thật nhiều thiết bị hay dùng thật nhiều công cụ AI, mà là dùng sức mạnh công nghệ để nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển những con người có tri thức, tư duy độc lập và trách nhiệm với cộng đồng. Trong thời đại AI, lợi thế của con người không phải là ghi nhớ nhiều hơn máy móc, mà là biết tư duy, biết sáng tạo và chịu trách nhiệm về quyết định của mình", Hiệu trưởng Trường THPT Marie Curie khẳng định.