Ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong điều tra hình sự

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và Tờ trình về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng việc bổ sung các tội danh mới

Trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, đến thời điểm này, nhiều nội dung quan trọng đã được tiếp thu sửa đổi, bổ sung vào dự thảo Bộ luật Hình sự, như các trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội, phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, quy định về pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, bổ sung các tội danh mới, hành vi phạm tội mới, lược bỏ một số tội danh trong Bộ luật Hình sự.

Bên cạnh những vấn đề đã được thống nhất cao, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, vẫn còn ý kiến về một số vấn đề khác quy định tại phần chung của dự thảo Bộ luật như: nhóm tội phạm có tổ chức, phòng vệ chính đáng, áp dụng hình phạt đối với pháp nhân thương mại và cá nhân thực hiện hành vi phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại, quy định về người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt...

Tiếp thu ý kiến, cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiên cứu, đánh giá để chỉnh lý các nội dung liên quan đến hình phạt của pháp nhân thương mại và hình phạt của cá nhân thực hiện hành vi phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại, theo hướng bỏ hình phạt đình chỉ hoạt động có thời hạn, giảm mức phạt tiền đối với pháp nhân thương mại ở một số tội danh để tránh xử lý quá nặng và làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của người lao động.

Đồng thời, dự thảo cũng đã bỏ cơ chế xác định mức hình phạt đối với cá nhân thực hiện hành vi phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại theo tỷ lệ của cá nhân thực hiện hành vi độc lập và chuyển sang quy định nguyên tắc để Tòa án quyết định hình phạt căn cứ vào vai trò, mức độ lỗi, động cơ, mục đích và lợi ích mà cá nhân thu được.

Bên cạnh đó, cơ quan chủ trì soạn thảo cũng đã chỉnh lý bổ sung quy định về nguyên tắc khoan hồng và quy định về quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt đối với người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt để thống nhất với dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự.

Trình bày Báo cáo tóm tắt Báo cáo ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, về cơ bản, các nội dung của dự thảo lần này đã bám sát, thể chế hóa toàn diện quan điểm, chủ trương của Đảng. Các nội dung sửa đổi tập trung vào các khách thể có ý nghĩa đặc biệt quan trọng như: an ninh quốc gia, an ninh chế độ, an ninh mạng…

Đồng thời, tiếp tục thể chế hóa các nhiệm vụ về cải cách tư pháp; xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm; đáp ứng yêu cầu về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; chủ trương bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Bên cạnh đó, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng ban hành trong thời gian gần đây như: “Không hình sự hoá các mối quan hệ kinh tế, hành chính, dân sự”; “Nghiên cứu áp dụng chính sách hình sự và chế tài nghiêm khắc đối với các loại tội phạm về môi trường, an toàn thực phẩm, các hành vi xâm hại sức khoẻ cộng đồng”…

Bên cạnh đó, nhiều nội dung sửa đổi, bổ sung ảnh hưởng trực tiếp đến nội dung và làm thay đổi viện dẫn một số bộ luật, luật như Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi)… cần được rà soát, chỉnh lý để bảo đảm thống nhất.

Liên quan đến một số vấn đề cụ thể, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, về hình sự hóa và phi hình sự hóa các tội danh, các hành vi trong Bộ luật Hình sự, dự thảo đã bổ sung 11 tội danh mới; bổ sung 63 hành vi, tình tiết định tội, định khung hình phạt mới trong cấu thành các tội hiện hành; bổ sung, quy định tăng nặng các mức hình phạt cả ở hình phạt tiền và hình phạt tù; bổ sung hành vi chuẩn bị phạm tội ở 10 tội danh; bổ sung trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại ở 24 tội danh; bỏ hình phạt tử hình ở 06 tội danh; bỏ 38 hành vi khỏi các tội danh hiện hành và bỏ 03 tội danh; một số chế định mới được sửa đổi, bổ sung theo hướng giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc việc bổ sung các tội danh mới và hình sự hóa một số hành vi phạm tội mới.

Quy định cụ thể bộ máy Cơ quan điều tra của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân

Cũng tại hội trường, Bộ trưởng Lương Tam Quang trình bày tờ trình về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, về cơ sở chính trị, việc sửa đổi Luật dựa trên các chủ trương, quan điểm của Đảng về sắp xếp tổ chức, bộ máy Nhà nước theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, không tổ chức đơn vị hành chính cấp huyện. Về cơ sở pháp lý, việc sửa đổi Luật dựa trên nền tảng Hiến pháp và các quy định của pháp luật liên quan đến tư pháp hình sự. Về cơ sở thực tiễn, qua hơn 8 năm thi hành, quy định của Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự đã bộc lộ một số vướng mắc, bất cập, chưa phù hợp với tình hình thực tiễn.

Luật được xây dựng và ban hành nhằm thể chế hóa chủ trương, quan điểm của Đảng; kiện toàn hệ thống cơ quan điều tra; hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, thẩm quyền điều tra; tháo gỡ các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn.

Quan điểm chỉ đạo sửa đổi Luật là thể chế hoá chủ trương, quan điểm của Đảng về sắp xếp tổ chức, bộ máy Nhà nước, cụ thể hoá Hiến pháp năm 2013; kế thừa các quy định còn phù hợp, khắc phục những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn.

Về sửa đổi, bổ sung các quy định về cơ quan điều tra, dự luật quy định về tổ chức cơ quan điều tra và giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định về tổ chức bộ máy các cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân.

Khi không tổ chức cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, bổ sung quy định chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an.

Chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự Trung ương sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng. Bổ sung thẩm quyền điều tra của các cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân đối với các tội phạm khác theo phân công của Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng để giải quyết các vụ án trên thực tế nhằm bảo đảm tính khách quan.

Nội dung tiếp theo là sửa đổi, bổ sung các quy định về cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra và Công an cấp xã. Theo đó, sửa đổi, bổ sung tên các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra của Hải quan, Kiểm lâmm, Kiểm ngư, Công an nhân dân và Quân đội nhân dân phù hợp với tổ chức, bộ máy mới. Sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan Kiểm lâm, Hải quan, Kiểm ngư theo hướng chỉ giữ lại thẩm quyền khởi tố vụ án và tiến hành một số hoạt động điều tra trong thời hạn 7 ngày.

Sửa đổi, bổ sung quy định về trách nhiệm, thời hạn phân loại thông tin về hành vi vi phạm pháp luật của Công an cấp xã khi tiếp nhận thông tin của cơ quan, tổ chức, cá nhân để phân loại, xác định tố giác, tin báo về tội phạm.

Bên cạnh đó, dự thảo luật sửa đổi, bổ sung các quy định về Điều tra viên; sửa đổi quy định về ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động điều tra hình sự.

Trong đó bổ sung nguyên tắc và các quy định có liên quan đến ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tổ chức, hoạt động điều tra hình sự.