Ứng phó xung đột Trung Đông, giữ vững xuất khẩu nông sản và mục tiêu tăng trưởng

Theo đánh giá, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông đạt trên 1,74 tỷ USD, chiếm khoảng 2-2,2% tổng kim ngạch toàn ngành.

Trong đó, một số mặt hàng chủ lực như hạt điều đạt khoảng 600 triệu USD, thủy sản 325 triệu USD và cà phê khoảng 300 triệu USD. Với tỷ trọng này, tác động trực tiếp của xung đột Trung Đông đến tăng trưởng toàn ngành được nhận định là không quá lớn về quy mô.

Tuy nhiên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, tác động gián tiếp lại đáng quan ngại hơn, đặc biệt trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng liên kết chặt chẽ.

Xung đột có thể làm gia tăng nguy cơ đứt gãy logistics, đẩy chi phí vận tải và bảo hiểm tăng cao, đồng thời gây áp lực lên giá năng lượng toàn cầu. Các tuyến vận tải huyết mạch, như: Biển Đỏ và kênh đào Suez bị ảnh hưởng sẽ không chỉ tác động đến xuất khẩu sang Trung Đông, mà còn lan rộng sang các thị trường khác: Bắc Phi, Nam Âu, Trung Âu, Tây Âu và Bắc Âu.

Các địa phương tập trung ổn định sản xuất. Ảnh: PV

Trên cơ sở đó, Bộ đã xây dựng ba kịch bản ứng phó chính tương ứng với thời gian xung đột kéo dài khoảng 1 tháng, 3 tháng và 1 năm. Với mỗi kịch bản, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản dự kiến sẽ suy giảm ở các mức độ khác nhau, chủ yếu do sự sụt giảm nhu cầu và gián đoạn vận chuyển tại các thị trường liên quan.

Hiện, Bộ Tài chính (Cục Thống kê) cũng đang xây dựng các mô hình đánh giá tổng thể tác động của xung đột đến nền kinh tế, qua đó làm cơ sở lượng hóa cụ thể ảnh hưởng đến tăng trưởng GDP của ngành.

Trong bối cảnh chưa thể dự báo chính xác thời điểm kết thúc xung đột, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định mục tiêu xuyên suốt là ổn định sản xuất, bảo vệ lợi nhuận của người dân, duy trì chuỗi cung ứng xuất khẩu và nâng cao khả năng tự chủ của ngành trong dài hạn, qua đó phấn đấu đạt và vượt các chỉ tiêu tăng trưởng năm 2026.

Các hoạt động hội chợ, kết nối giao thương trực tuyến và thương mại điện tử xuyên biên giới cũng sẽ được đẩy mạnh. Ảnh: PV

Để thực hiện mục tiêu này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đưa ra những giải pháp cấp bách: Trước hết là ổn định nguồn cung và giá các yếu tố đầu vào quan trọng như phân bón, xăng dầu nhằm giảm chi phí sản xuất; đồng thời, triển khai mua dự trữ lúa gạo theo quy định khi giá xuống thấp để hỗ trợ nông dân.

Bộ thiết lập đường dây nóng nhằm tiếp nhận kịp thời các phản ánh, kiến nghị từ doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân, qua đó nhanh chóng tháo gỡ khó khăn phát sinh.

Công tác theo dõi, cập nhật diễn biến chiến sự và rủi ro logistics quốc tế được tăng cường, đặc biệt tại các khu vực trọng điểm như Vùng Vịnh, Biển Đỏ và kênh đào Suez, nhằm cung cấp cảnh báo sớm cho doanh nghiệp về vận chuyển và thanh toán.

Triển khai mua dự trữ lúa gạo theo quy định khi giá xuống thấp để hỗ trợ nông dân. Ảnh: PV

Bên cạnh đó, các biện pháp hỗ trợ tài chính cũng được chú trọng, bao gồm giãn nợ, cơ cấu lại thời hạn trả nợ, hỗ trợ lưu kho và bảo quản hàng hóa, nhất là đối với các mặt hàng dễ hư hỏng như thủy sản và rau quả. Vai trò của hệ thống Thương vụ Việt Nam tại Trung Đông được tăng cường nhằm hỗ trợ kết nối thị trường và xử lý tranh chấp thương mại.

Một trong những giải pháp quan trọng là đẩy mạnh xúc tiến thương mại và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Bộ khuyến khích doanh nghiệp mở rộng sang các thị trường tiềm năng như Đông Á, Nam Á, Liên minh châu Âu, châu Phi và Mỹ Latinh, đồng thời tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do đã ký kết. Các hoạt động hội chợ, kết nối giao thương trực tuyến và thương mại điện tử xuyên biên giới cũng sẽ được đẩy mạnh.

Về chính sách, Bộ đề xuất nghiên cứu giảm lãi suất cho vay ngắn hạn đối với doanh nghiệp xuất khẩu nông sản sang Trung Đông, mở rộng hạn mức tín dụng lưu động và hỗ trợ tiếp cận bảo hiểm tín dụng xuất khẩu; xem xét giảm thuế nhập khẩu đối với phân bón và nguyên liệu sản xuất nhằm hạ giá thành đầu vào.

Về dài hạn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định tiếp tục đẩy mạnh tái cơ cấu ngành theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng; thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; cải cách thủ tục hành chính và hoàn thiện thể chế chính sách. Song song đó là phát triển thị trường trong nước, mở rộng xuất khẩu, đặc biệt chú trọng các thị trường tiềm năng như Halal.

Có thể thấy, dù xung đột Trung Đông đặt ra nhiều thách thức, nhưng đây cũng là cơ hội để ngành nông nghiệp Việt Nam củng cố nền tảng, nâng cao khả năng thích ứng và phát triển bền vững hơn trong bối cảnh biến động toàn cầu.

Quỳnh Dung