Uống 2 - 3 tách cà phê hoặc trà mỗi ngày có thể giảm nguy cơ đột quỵ và bệnh tim

Cà phê và trà là hai loại đồ uống phổ biến tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Nhiều năm qua, các nghiên cứu dịch tễ học đã ghi nhận lợi ích tiềm năng của hai loại đồ uống này đối với sức khỏe tim mạch. Một nghiên cứu quy mô lớn mới công bố, tiếp tục bổ sung bằng chứng cho thấy việc tiêu thụ cà phê hoặc trà chứa caffeine ở mức độ vừa phải có thể giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch chuyển hóa.

Nghiên cứu được công bố trên The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism (Tạp chí khoa học chuyên ngành về nội tiết và chuyển hóa). Nhóm tác giả đã phân tích dữ liệu từ UK Biobank (Ngân hàng sinh học Vương quốc Anh), bao gồm khoảng 188.000 người trưởng thành trong độ tuổi 37–73.

Trong số này, khoảng 172.000 người cho biết họ thường xuyên uống cà phê hoặc trà có chứa caffeine và không có tiền sử bệnh tim mạch chuyển hóa tại thời điểm bắt đầu nghiên cứu. Bệnh tim mạch chuyển hóa được định nghĩa là tình trạng mắc đồng thời ít nhất hai trong ba bệnh: Đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch vành và đột quỵ.

Những người tham gia được theo dõi trung bình khoảng 12 năm. Kết quả cho thấy nhóm uống 2–3 tách cà phê mỗi ngày hoặc tối đa 3 tách trà mỗi ngày có nguy cơ mắc bệnh tim mạch chuyển hóa thấp hơn so với nhóm uống dưới 100 mg caffeine/ngày.

Cụ thể:

Người uống cà phê có nguy cơ thấp hơn gần 50%.
Người tiêu thụ 200–300 mg caffeine từ trà hoặc kết hợp cả hai loại đồ uống có nguy cơ thấp hơn khoảng 40%.
Với trà, lợi ích rõ nhất ở mức tối đa 3 tách/ngày; khi tăng thêm, hiệu quả bảo vệ giảm dần.

Đáng chú ý, ngay cả nhóm tiêu thụ trên 400 mg caffeine/ngày (chiếm khoảng 4% người tham gia) cũng không ghi nhận tăng nguy cơ tim mạch chuyển hóa trong thời gian theo dõi.

Cà phê có thể giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch chuyển hóa.

1. Cơ chế nào giúp trà và cà phê bảo vệ tim mạch?

Cà phê và trà đều chứa nhiều hợp chất sinh học có hoạt tính, đặc biệt là các chất chống oxy hóa. Cà phê giàu axit chlorogenic – một polyphenol có tác dụng cải thiện chuyển hóa glucose và giảm stress oxy hóa. Trà, đặc biệt là trà xanh, chứa nhiều flavonoid, nhất là catechin, có vai trò hỗ trợ chức năng nội mô mạch máu và điều hòa huyết áp.

Các cơ chế được ghi nhận gồm:

Cải thiện độ nhạy insulin, hỗ trợ kiểm soát đường huyết.
Giảm phản ứng viêm mạn tính mức độ thấp.
Bảo vệ tế bào nội mô mạch máu.
Hỗ trợ chuyển hóa lipid...

Caffeine cũng có vai trò nhất định trong việc kích thích chuyển hóa và cải thiện sử dụng glucose của cơ thể. Tuy nhiên, phần lớn lợi ích tim mạch được cho là đến từ các polyphenol và hợp chất chống oxy hóa khác trong cà phê và trà.

Cà phê và trà có tác động khác nhau

Dù đều mang lại lợi ích tim mạch, cà phê và trà có thể tác động theo cơ chế khác nhau:

Cà phê có xu hướng tác động rõ hơn đến kiểm soát đường huyết và nguy cơ đái tháo đường type 2.
Trà, đặc biệt là trà xanh, có tác dụng nổi bật trong cải thiện chức năng mạch máu và hỗ trợ hạ huyết áp.

Sự khác biệt này liên quan đến thành phần chất chống oxy hóa đặc trưng của từng loại đồ uống. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng đây là các mối liên quan quan sát được trong nghiên cứu dịch tễ học, chưa thể khẳng định quan hệ nhân quả tuyệt đối.

Có nên uống cà phê, trà không chứa caffeine?

Nghiên cứu tập trung vào các phiên bản có chứa caffeine. Tuy nhiên, cà phê và trà không chứa caffeine vẫn giữ lại phần lớn polyphenol và hợp chất chống oxy hóa. Điều này cho thấy ngay cả khi hạn chế caffeine do nhạy cảm hoặc bệnh lý nền, người dân vẫn có thể nhận được một số lợi ích tim mạch từ các loại đồ uống này. Tuy nhiên, caffeine có thể mang lại thêm tác động chuyển hóa nhẹ, đặc biệt ở liều vừa phải.

Đồ uống năng lượng không có lợi ích tương tự

Một số người cho rằng mọi nguồn caffeine đều có tác dụng tương đương, tuy nhiên, điều này không chính xác. Đồ uống năng lượng thường chứa lượng đường cao, chất tạo ngọt nhân tạo hoặc các phụ gia khác. Việc tiêu thụ thường xuyên có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa và tăng cân.

Khác với cà phê và trà tự nhiên, đồ uống năng lượng không giàu polyphenol và các chất chống oxy hóa có lợi cho tim mạch.

2. Mức tiêu thụ caffeine an toàn là bao nhiêu?

Theo khuyến cáo của Cơ quan Quản lý Thuốc và Thực phẩm Hoa Kỳ (FDA), hầu hết người trưởng thành khỏe mạnh không nên tiêu thụ quá 400 mg caffeine mỗi ngày. Lượng này tương đương khoảng 2–3 tách cà phê pha 350 ml, tùy loại.

Tuy nhiên, khả năng dung nạp caffeine khác nhau giữa các cá nhân, phụ thuộc vào:

Tuổi.
Tình trạng gan.
Tốc độ chuyển hóa.
Bệnh lý nền như tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim...

Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp hoặc rối loạn nhịp tim nên tham khảo ý kiến bác sĩ về lượng caffeine phù hợp.

Giảm nguy cơ bệnh tim mạch cần kết hợp chế độ ăn cân đối.

Cần lưu ý cách sử dụng:Lợi ích tim mạch có thể bị giảm nếu cà phê hoặc trà được bổ sung quá nhiều đường, sữa đặc hoặc kem béo. Lượng đường cao làm tăng nguy cơ thừa cân, rối loạn chuyển hóa và đái tháo đường type 2.

Để tối ưu lợi ích nên:

Hạn chế đường ở mức tối thiểu.
Có thể sử dụng sữa ít béo hoặc sữa thực vật không đường.
Tránh thêm siro, kem béo hoặc topping nhiều năng lượng.

Không thay thế lối sống lành mạnh: Dù kết quả nghiên cứu cho thấy mối liên quan tích cực, cà phê và trà không phải là biện pháp phòng bệnh độc lập.

Giảm nguy cơ bệnh tim mạch cần kết hợp:

Chế độ ăn cân đối.
Tăng cường vận động thể lực.
Kiểm soát cân nặng.
Không hút thuốc.
Quản lý căng thẳng...

Việc uống 2–3 tách cà phê hoặc trà mỗi ngày có thể là một phần của lối sống lành mạnh, nhưng không thể thay thế các biện pháp dự phòng đã được khuyến cáo.

Tóm lại, bằng chứng hiện nay cho thấy tiêu thụ cà phê hoặc trà chứa caffeine ở mức độ vừa phải (khoảng 200–300 mg caffeine/ngày) có liên quan đến giảm nguy cơ bệnh tim mạch chuyển hóa, bao gồm đột quỵ và đái tháo đường type 2. Tuy nhiên, điều độ và cân bằng tổng thể trong lối sống vẫn là yếu tố quyết định để bảo vệ tim mạch lâu dài.

DS. Lan Thủy