Uống rượu là nguyên nhân trực tiếp gây ra 62 chứng rối loạn khác nhau và làm tổn thương não

“Rượu vốn dĩ độc hại. Chúng ta sử dụng rượu để khử trùng; chúng ta sử dụng rượu để tiêu diệt vi sinh vật. Vì vậy, câu hỏi đặt ra là, liệu bất kỳ lượng rượu nào cũng an toàn?” - Tiến sĩ Andrew Freeman hiện là Giám đốc phòng ngừa và chăm sóc sức khỏe tim mạch tại trung tâm National Jewish Health ở Denver (bang Colorado, Mỹ) gợi ý chủ đề.

Trên thực tế, dữ liệu mới nhất cho thấy uống rượu là nguyên nhân trực tiếp gây ra 62 chứng rối loạn khác nhau, bao gồm bệnh tim liên quan đến rượu, rối loạn tâm thần, viêm dạ dày, loét dạ dày, viêm tụy và bệnh gan nhiễm mỡ, cũng như các bệnh lý nổi tiếng hơn như hội chứng rượu bào thai và xơ gan.

“Những tình trạng này hoàn toàn do rượu gây ra, có nghĩa là những bệnh này thậm chí sẽ không tồn tại trên thế giới nếu không có việc sử dụng rượu” - Jürgen Rehm, một nhà khoa học cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chính sách Sức khỏe Tâm thần ở Toronto (Canada) cho biết. Rehm đã tiến hành nghiên cứu về rượu từ năm 2003 cùng với Tổ chức Y tế Thế giới và các nhà khoa học ở Mỹ, Châu Âu và Vương quốc Anh.

“Có thêm 30 bệnh khác mà rượu đóng vai trò, chẳng hạn như ung thư vú và các loại ung thư khác, bệnh tim, đột quỵ, tiểu đường, chứng mất trí nhớ” – nhà khoa học Rehm cho biết. “Những bệnh này sẽ tồn tại ngay cả khi không sử dụng rượu, nhưng việc sử dụng rượu chịu trách nhiệm cho một tỷ lệ nhất định trong số đó” – Rehm chỉ ra.

Ngưng uống rượu kịp thời có thể đảo chiều những tác hại mà rượu gây ra trên cơ thể - Ảnh: Getty

Khả năng chống nhiễm trùng của cơ thể cũng bị ảnh hưởng. Ngay cả một ly rượu cũng làm tổn thương hệ thống miễn dịch, làm giảm khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh trong vòng 20 phút sau khi uống. Uống rượu mãn tính có thể ảnh hưởng vĩnh viễn đến các tế bào miễn dịch quan trọng.

Tác hại sức khỏe của rượu là lớn nhất đối với những người uống nhiều rượu hàng ngày – nhà khoa học Rehm cho biết, nhưng có một điều cần lưu ý. Nghiên cứu thường định nghĩa uống nhiều rượu là uống hơn 40 gram cồn nguyên chất mỗi ngày đối với phụ nữ và 60 gram mỗi ngày đối với nam giới. Một ly đồ uống tiêu chuẩn, ít nhất là ở Mỹ, chứa 14 gram cồn nguyên chất.

Nhiều loại đồ uống chứa lượng cồn cao hơn nhiều so với người tiêu dùng nhận ra, do đó làm tăng nguy cơ sức khỏe.

Rượu không chỉ giới hạn ở rượu mạnh: Rượu vang đỏ và trắng, bia, rượu táo, rượu mật ong, rượu sherry, rượu vermouth và rượu sake đều chứa cồn.

Tuy nhiên điều thú vị là những tác hại do rượu gây ra cho cơ thể có thể được phục hồi nếu bạn dừng uống rượu, miễn là việc này được thực hiện trước khi xảy ra những tổn thương vĩnh viễn.

Với hệ miễn dịch

Rượu làm suy yếu khả năng của hệ miễn dịch bẩm sinh của cơ thể cũng như bất kỳ khả năng miễn dịch nào bạn có được do tiếp xúc với các tác nhân gây bệnh khác. Chỉ cần một lượng rất nhỏ rượu cũng đủ để ngay lập tức làm suy giảm khả năng của các tế bào bạch cầu quan trọng như đại thực bào, bạch cầu trung tính và tế bào sát thủ tự nhiên trong việc chống lại virus, nhiễm trùng do vi khuẩn và tế bào ung thư.

Một lần uống rượu quá mức (thường là bốn ly trở lên trong vài giờ) có thể làm gián đoạn phản ứng miễn dịch trong 24 giờ. Từng được cho là vấn đề chỉ xảy ra ở thanh thiếu niên và sinh viên đại học, tình trạng uống rượu quá mức đang gia tăng ở Mỹ, đặc biệt là ở phụ nữ trên 30 tuổi và người lớn trên 65 tuổi.

May mắn thay, tác động tức thời của rượu đối với hệ miễn dịch không kéo dài lâu. Tùy thuộc vào lượng tiêu thụ, cơ thể sẽ hồi phục trong vòng vài ngày đến một tuần, nhà khoa học Rehm cho biết.

Rượu và ung thư

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), tất cả các loại rượu đều góp phần gây ung thư bằng cách làm tổn thương ADN và làm tăng tình trạng viêm mãn tính. Đối với phụ nữ, nguy cơ hàng đầu là ung thư vú liên quan đến rượu. Ung thư đại trực tràng là loại ung thư thường gặp nhất liên quan đến rượu ở nam giới.

Các chuyên gia cho biết, loại bỏ rượu khỏi cuộc sống hàng ngày sẽ đảo ngược những tác hại đối với sức khỏe, miễn là việc này được thực hiện trước khi xảy ra tổn thương vĩnh viễn.

Việc kiêng rượu sẽ ngăn chặn sự tiến triển của bất kỳ loại ung thư nào do rượu gây ra, nhưng đó không phải là sự đảm bảo, theo Sinclair Carr - nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan ở Boston (Mỹ).

Nhiều loại rượu có lượng cồn cao hơn bạn tưởng - Ảnh: Getty

“Ung thư cần nhiều năm để phát triển. Do đó, bạn có thể đã mắc ung thư trong cơ thể do rượu gây ra, và bạn vẫn có thể bị ung thư sau khi ngừng uống rượu” – Carr cho biết. “Tuy nhiên, nếu bạn không mắc bất kỳ loại ung thư nào trong cơ thể và bạn ngừng uống rượu, bạn sẽ loại bỏ nguy cơ mắc bất kỳ loại ung thư nào do rượu gây ra trong tương lai” – nhà hoa học này chỉ ra.

Bạn đang tự hỏi mất bao lâu để chắc chắn rằng tiền sử uống rượu thường xuyên của bạn không góp phần gây ra ung thư?

“Khoảng 30 năm, cũng giống như đối với thuốc lá. Nếu bạn là người uống nhiều rượu, bạn có thể nghĩ thế này: Một ly rượu tương đương với một điếu thuốc lá. Thật sốc phải không?” - Rehm chia sẻ.

Tất nhiên, nguyên nhân gây ung thư rất đa dạng. Tuy nhiên, khi nói đến rượu, ung thư là một bệnh mãn tính mà “việc ngừng uống rượu có thể mang lại kết quả tốt, bởi vì phần lớn tác hại có thể được đảo ngược. Vấn đề là hầu hết mọi người bắt đầu nghĩ đến việc bỏ rượu khi họ gần như đã vượt qua giai đoạn mà họ nhận thấy được đầy đủ lợi ích của việc đảo ngược tác hại” - Rehm nói.

Rượu và tổn thương não

Trước đây người ta thường nói rượu giết chết các tế bào não, nhưng khoa học ngày nay phát hiện ra rằng nó phá hủy các kết nối giữa các tế bào thần kinh, dẫn đến teo não, đặc biệt là ở các vùng chịu trách nhiệm về trí nhớ và ra quyết định.

Một trong những nghiên cứu lớn nhất cho đến nay đã phát hiện ra rằng uống ba ly rượu mỗi tuần làm tăng nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ lên 15% so với uống một ly mỗi tuần. Tuy nhiên, tổn thương não do rượu gây ra có thể hồi phục một phần, tùy thuộc vào việc tổn thương não là cấp tính hay mãn tính.

“Các nghiên cứu hình ảnh cho thấy teo não, sự co lại của mô não, có thể hồi phục một phần trong vòng vài tuần đến vài tháng sau khi ngừng uống rượu, với những thay đổi có thể đo lường được thường bắt đầu trong vài tuần đầu tiên. Các chức năng nhận thức như sự chú ý, chức năng điều hành và trí nhớ cũng có thể được cải thiện khi kiêng rượu” – nhà khoa học Carr cho biết.

Tuy nhiên, việc uống rượu nặng mãn tính và uống rượu quá mức dường như góp phần gây ra những thay đổi lâu dài trong não, có liên quan đến việc tăng nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ. “Bằng chứng hiện có không cho thấy rằng việc ngừng uống rượu hoàn toàn khôi phục nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ của một người về lại mức độ của người chưa bao giờ uống rượu nặng” - Carr cảnh báo.

Rượu và tim mạch

Một nghiên cứu năm 2023 cho thấy chỉ cần một ly đồ uống có cồn mỗi ngày cũng làm tăng huyết áp tâm thu — chỉ số trên trong kết quả đo huyết áp. Uống rượu nếu bạn bị huyết áp cao làm tăng gần gấp đôi nguy cơ tổn thương gan nghiêm trọng, trong khi uống rượu nếu bạn bị béo bụng hoặc tiểu đường làm tăng nguy cơ lên hơn gấp ba lần, theo một nghiên cứu tháng 2/2025.

“Tôi nghĩ hiện nay đã có đủ bằng chứng cho thấy uống rượu có thể gây hại nhiều hơn là có lợi” - bác sĩ tim mạch Freeman, chuyên gia về phòng ngừa bệnh tim, cho biết. “Hầu hết các hiệp hội chuyên môn đều khuyên mọi người không nên bắt đầu uống rượu, uống càng ít càng tốt nếu có uống, hoặc ngừng uống hoàn toàn” – Freeman khuyến cáo.