Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến lần đầu về sửa đổi toàn diện Bộ luật Tố tụng hình sự

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu kết luận phiên thảo luận

Bảo đảm tính dân chủ, công bằng và nhân văn trong quá trình tố tụng

Ngày 17/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). Tại phiên họp, trình bày tờ trình, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Hồ Đức Anh cho biết, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, định hướng lớn về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đẩy mạnh cải cách tư pháp; hoàn thiện thể chế phát triển đất nước; tăng cường hội nhập quốc tế; nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Đặc biệt, nhiều văn kiện quan trọng của Trung ương như: Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV, Nghị quyết số 27-NQ/TW, Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 59-NQ/TW, Nghị quyết số 66-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW, Nghị quyết số 79-NQ/TW, Nghị quyết số 04-NQ/TW, Kết luận số 09-KL/TW, Kết luận số 19-KL/TW, Kết luận số 17-KL/TW, Chỉ thị số 06-CT/TW; và các chỉ thị, kết luận, ý kiến chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã đề ra nhiều chủ trương, yêu cầu mới liên quan đến tố tụng hình sự cần được thể chế hóa vào Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm bảo đảm các thủ tục tố tụng hình sự công bằng, công khai, minh bạch, hiện đại, nhanh chóng, kịp thời, tiết kiệm, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới; tăng cường bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ, bảo vệ Nhà nước; phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực chặt chẽ, chống lạm quyền, vi phạm pháp luật của các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng góp phần thực hiện 2 mục tiêu 100 năm phát triển đất nước.

Ông Anh nhấn mạnh: Trong bối cảnh đó, pháp luật tố tụng hình sự giữ vai trò là thiết chế trung tâm bảo đảm thực thi quyền lực tư pháp, đồng thời là công cụ pháp lý quan trọng để Nhà nước xử lý hành vi vi phạm pháp luật hình sự, bảo vệ chế độ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Các yêu cầu mới đặt ra đối với hoạt động tố tụng hình sự không chỉ dừng lại ở việc xử lý tội phạm nghiêm minh mà còn đòi hỏi: Bảo đảm tính dân chủ, công bằng và nhân văn trong quá trình tố tụng; Tăng cường tranh tụng và tính công khai, minh bạch; Nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực tư pháp; Bảo đảm quyền bào chữa, quyền tiếp cận công lý; Ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động tố tụng; Nâng cao hơn nữa hiệu quả phòng ngừa, thu hồi tài sản và xử lý tội phạm xuyên quốc gia. Do đó, việc nghiên cứu sửa đổi toàn diện Bộ Luật tố tụng hình sự là yêu cầu khách quan nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương của Đảng và yêu cầu thực tiễn phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Sửa đổi toàn diện Bộ luật tố tụng hình sự để bảo đảm tính thống nhất

Theo ông Hồ Đức Anh, trong thời gian qua, Quốc hội và các cơ quan có thẩm quyền đã tăng cường hoàn thiện hệ thống pháp luật, triển khai xây dựng, sửa đổi nhiều đạo luật có liên quan trực tiếp đến hoạt động tố tụng hình sự, như: Bộ luật Hình sự, Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự, các đạo luật về phòng, chống tham nhũng, hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tư pháp, chuyển đổi số. Đồng thời, Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh ký kết và tham gia nhiều điều ước, thỏa thuận quốc tế đa phương, song phương trong lĩnh vực tư pháp và phòng, chống tội phạm; sự phát triển của tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm mạng, tội phạm sử dụng công nghệ cao đòi hỏi cần có nhiều cơ chế phối hợp giữa Việt Nam và các nước để tăng cường trao đổi, cung cấp thông tin, thu thập, bảo quản, sử dụng chứng cứ trên môi trường mạng, hợp tác điều tra, tương trợ tư pháp để xử lý tội phạm, tài sản do phạm tội mà có xuyên biên giới. Do đó, cần rà soát, nghiên cứu sửa đổi toàn diện Bộ luật tố tụng hình sự để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật quốc gia và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Sau 8 năm thi hành, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 cũng bộc lộ một số hạn chế, bất cập như: Một số thủ tục còn phức tạp, kéo dài; cơ chế xử lý chứng cứ điện tử, dữ liệu số chưa đầy đủ; thủ tục rút gọn chưa phát huy hiệu quả trong thực tế; thẩm quyền và việc phân công, phân cấp kiểm soát quyền lực giữa các chủ thể tố tụng cần được tiếp tục hoàn thiện.

Từ những cơ sở nêu trên, theo Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, cần sửa đổi toàn diện Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương của Đảng liên quan đến tố tụng hình sự.

“Xây dựng nền tố tụng hình sự vừa bảo đảm hiện đại, dân chủ, công khai, minh bạch, hiệu quả, vừa nhanh chóng, kịp thời bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Đồng thời, tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng ngừa oan sai, chống lạm quyền, bảo đảm xử lý tội phạm vừa nghiêm minh, vừa nhân văn, thuyết phục”, ông Anh nói và cho hay, bảo đảm Bộ luật Tố tụng hình sự là luật nền tảng, trung tâm quy định các nguyên tắc cơ bản và các trình tự, thủ tục tố tụng làm cơ sở pháp lý để ban hành các văn bản luật, các văn bản khác có liên quan.

Rà soát để bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các quan điểm, chủ trương, định hướng của Đảng đối với các quy định mới

Thẩm tra sơ bộ dự thảo Bộ luật, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết ban hành Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). Việc sửa đổi toàn diện Bộ luật nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, yêu cầu mới của Đảng và khắc phục những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.

Theo ông Phan Chí Hiếu, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, các nội dung của dự thảo Bộ luật đã thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng. Tuy nhiên, đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục rà soát, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các quan điểm, chủ trương, định hướng của Đảng đối với các quy định mới được bổ sung trong dự thảo Bộ Luật.

Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã khẩn trương, tích cực chuẩn bị kỹ lưỡng hồ sơ dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) trong thời gian ngắn với nhiều vấn đề mới theo tinh thần kết luận của Đảng. Đồng thời, ghi nhận Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng Hội đồng Dân tộc, các cơ quan của Quốc hội đã tích cực khẩn trương phối hợp thẩm tra sơ bộ dự án Bộ Luật, xây dựng Báo cáo thẩm tra sơ bộ đầy đủ, chi tiết, có căn cứ, chính kiến rõ ràng.

"Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với các chính sách sửa đổi, bổ sung toàn diện Bộ luật. Dù là số điều sửa đổi, bổ sung không nhiều so với tổng số điều của Bộ luật nhưng vẫn là sửa đổi toàn diện vì có rất nhiều chính sách mới", Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự án Bộ luật để trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất. Trong quá trình hoàn thiện, tiếp thu, chỉnh lý cần bám sát các nghị quyết, kết luận của Đảng để thể chế hóa trong dự thảo Bộ luật. Cùng với đó, tiếp tục rà soát, bảo đảm quy định trong dự thảo Bộ luật phù hợp với điều ước quốc tế có liên quan, Hiến pháp 2013; quán triệt nghiêm túc yêu cầu cải cách tư pháp theo các nghị quyết, kết luận của Đảng.

Trên cơ sở các ý kiến tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao khẩn trương nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện bước đầu toàn bộ hồ sơ dự án Bộ luật để gửi ĐBQH và Ủy ban Pháp luật và Tư pháp. Trong đó, lưu ý có Báo cáo tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến của Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Bộ Quốc phòng. Đồng thời, giao Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tổ chức thẩm tra chính thức; hoàn thiện Báo cáo thẩm tra trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất diễn ra vào tháng 8 tới.