Vai trò của Luật Chứng khoán trong lộ trình nâng hạng thị trường

Trong lộ trình đưa Việt Nam từ thị trường cận biên lên mới nổi, vai trò của luật là tối quan trọng, đóng vai trò tháo gỡ những điểm nghẽn mang tính hệ thống.

Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của các cơ quan Trung ương và Chính phủ, việc hoàn thiện khung pháp lý đang được thực hiện rốt ráo. Mục tiêu không chỉ là đạt được danh xưng "mới nổi" từ MSCI hay FTSE Russell, mà còn là xây dựng một thị trường minh bạch, an toàn và hấp dẫn trong mắt các định chế tài chính quốc tế hàng đầu thế giới.

Các cơ quan Trung ương đang nỗ lực hoàn thiện Luật Chứng khoán để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

1. Luật Chứng khoán: "Xương sống" của sự minh bạch và niềm tin

Trong bất kỳ báo cáo đánh giá nào của MSCI, tiêu chí về "Khuôn khổ pháp lý" luôn được đặt lên hàng đầu. Một thị trường muốn thu hút hàng tỷ USD vốn ngoại phải có một luật chơi công bằng, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và ngăn chặn các hành vi thao túng.

Luật Chứng khoán năm 2019 và các văn bản hướng dẫn đã tạo ra những thay đổi mang tính đột phá. Luật đã nâng cao tiêu chuẩn niêm yết, yêu cầu khắt khe hơn về quản trị doanh nghiệp và tăng cường quyền hạn cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) trong việc giám sát, xử lý vi phạm.

Tại Việt Nam, sự minh bạch được pháp luật bảo hộ giúp các doanh nghiệp lớn như Vietcombank (VCB) hay Tập đoàn Hòa Phát (HPG) tự tin vươn ra biển lớn. Khi các nhà đầu tư từ New York hay London nhìn vào, họ thấy một hệ thống pháp lý đang dần tiệm cận với các tiêu chuẩn của Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán (IOSCO).

2. Pháp lý hóa việc xóa bỏ ký quỹ trước giao dịch (Pre-funding)

Theo các báo cáo từ Reuters và Bloomberg, rào cản lớn nhất khiến Việt Nam chưa được nâng hạng là quy định ký quỹ trước giao dịch 100% tiền mặt. Đây là một quy định nhằm đảm bảo an toàn thanh toán nhưng lại gây lãng phí vốn cho các quỹ ngoại.

Để giải quyết vấn đề này, vai trò của các thông tư hướng dẫn Luật Chứng khoán là cực kỳ then chốt. Việc cho phép nhà đầu tư tổ chức nước ngoài được mua chứng khoán mà không cần đủ tiền ngay tại thời điểm đặt lệnh (Non-pre-funding) đang được pháp lý hóa thông qua việc sửa đổi các quy định về giao dịch và thanh toán bù trừ.

Sự thay đổi này yêu cầu một sự phối hợp chặt chẽ giữa Luật Chứng khoán và các quy định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Khi nút thắt pháp lý này được cởi bỏ, dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF sẽ chính thức có "giấy thông hành" để đổ vào thị trường Việt Nam một cách mạnh mẽ.

Việc sửa đổi quy định ký quỹ là bước tiến lớn trong lộ trình nâng hạng năm 2026.

3. Luật hóa việc công bố thông tin bằng tiếng Anh

Một thị trường muốn nâng hạng lên mới nổi không thể chỉ nói "tiếng địa phương". Khả năng tiếp cận thông tin là tiêu chí định tính mà MSCI chấm điểm rất khắt khe đối với Việt Nam.

Thông qua các nghị định và thông tư hướng dẫn Luật Chứng khoán, việc công bố thông tin bằng tiếng Anh đang dần trở thành bắt buộc đối với các công ty niêm yết có quy mô vốn hóa lớn. Điều này giúp:

• Xóa bỏ sự bất đối xứng thông tin giữa nhà đầu tư nội và ngoại.

• Giúp các nhà quản lý quỹ dễ dàng thực hiện các bước phân tích định lượng mà không cần qua khâu biên dịch trung gian.

• Nâng cao tính chuyên nghiệp của đội ngũ quan hệ nhà đầu tư (IR) tại các doanh nghiệp Việt.

Việc đưa yêu cầu này vào luật chứng minh sự cầu thị của Việt Nam đối với các tiêu chuẩn quốc tế. Đây không chỉ là thủ tục hành chính mà là sự thay đổi về tư duy quản trị tài chính hiện đại.

4. Hành lang pháp lý cho hệ thống KRX và mô hình CCP

Hạ tầng công nghệ KRX chỉ có thể vận hành hiệu quả nếu có một hành lang pháp lý tương ứng. Luật Chứng khoán cần quy định rõ về cơ chế vận hành của mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) — nơi các công ty chứng khoán hoặc ngân hàng lưu ký chịu trách nhiệm đảm bảo thanh toán.

Hệ thống pháp luật mới sẽ cho phép triển khai các nghiệp vụ như:

• Bán khống (Short selling): Giúp thị trường có cơ chế tự điều chỉnh giá.

• Giao dịch trong ngày (T+0): Tăng vòng quay vốn và thanh khoản.

• Chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR): Giải quyết bài toán giới hạn sở hữu nước ngoài (room ngoại) mà không ảnh hưởng đến quyền kiểm soát của quốc gia.

Khi luật cho phép các sản phẩm này hiện diện chính thức, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ thực sự thoát xác để đứng chung hàng ngũ với các thị trường như Thái Lan hay Malaysia.,

Kỹ thuật và pháp lý phải song hành để đưa Việt Nam lên thị trường mới nổi.

5. Bảo vệ nhà đầu tư và chế tài xử phạt nghiêm minh

Một trong những vai trò quan trọng của Luật Chứng khoán trong nâng hạng là tạo ra sự răn đe. Các tổ chức xếp hạng quốc tế đánh giá cao những thị trường có khả năng "tự làm sạch" thông qua việc xử lý các sai phạm về thao túng giá hay nội gián.

Luật hiện hành đã tăng mức xử phạt hành chính và hình sự đối với các hành vi vi phạm trên thị trường vốn. Sự quyết liệt của các cơ quan Trung ương trong việc xử lý các vụ việc lớn gần đây đã gửi đi một thông điệp mạnh mẽ đến cộng đồng đầu tư toàn cầu về sự nghiêm minh của pháp luật Việt Nam.

Niềm tin của nhà đầu tư không đến từ những lời hứa, nó đến từ việc họ biết rằng tài sản của mình được bảo vệ bởi một hệ thống kỷ luật thép. Đây là "điểm cộng" vô hình nhưng lại có trọng số rất lớn trong việc nâng hạng MSCI.

6. Nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài (Room ngoại)

Giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL) là một bài toán khó giữa việc thu hút vốn và đảm bảo an ninh kinh tế. Luật Đầu tư và Luật Chứng khoán đang phối hợp để nới lỏng tỷ lệ này tại các ngành nghề không nhạy cảm.

Ví dụ như trong lĩnh vực công nghệ hay sản xuất tiêu dùng, nhiều doanh nghiệp đã được phép nới room lên 100%. Đối với các ngành như ngân hàng, luật đang xem xét các cơ chế như NVDR để khơi thông dòng vốn ngoại tỷ USD mà vẫn giữ vững chủ quyền quản trị của nhà nước.,

Việc pháp lý hóa các sản phẩm này sẽ giúp các mã cổ phiếu trụ cột không còn rơi vào tình trạng "cháy room", tạo điều kiện cho các quỹ lớn giải ngân một cách thuận lợi nhất.

Sự cởi mở của pháp luật là yếu tố quan trọng nhất để giữ chân vốn ngoại bền vững.

7. Tầm nhìn 2026: Một thị trường "Mới nổi" thực thụ

Mục tiêu đến năm 2026, TTCK Việt Nam sẽ được nâng hạng là hoàn toàn khả thi nếu chúng ta hoàn tất việc sửa đổi Luật Chứng khoán và các nghị định liên quan trong năm 2024-2025.

Khi các tiêu chí về thanh khoản, vốn hóa và minh bạch được luật hóa một cách đồng bộ, Việt Nam sẽ trở thành thỏi nam châm thu hút vốn của khu vực. Một thị trường vốn mạnh mẽ sẽ là động lực cho tăng trưởng GDP, giúp các doanh nghiệp trong nước tiếp cận nguồn vốn rẻ và bền vững hơn so với tín dụng ngân hàng truyền thống.

Sự trưởng thành của Luật Chứng khoán chính là minh chứng cho sự trưởng thành của nền kinh tế Việt Nam trên trường quốc tế. Đó là một quá trình liên tục cải cách, lắng nghe và hành động quyết liệt từ các ban ngành Trung ương.

Kết luận

Luật Chứng khoán đóng vai trò là "chìa khóa" mở cánh cửa nâng hạng. Mọi nỗ lực về công nghệ hay quy mô đều sẽ trở nên vô nghĩa nếu thiếu đi một hành lang pháp lý vững chắc và minh bạch.

Hành trình nâng hạng từ cận biên lên mới nổi vào năm 2026 không chỉ mang lại hàng tỷ USD mà còn nâng tầm vị thế quốc gia trên bản đồ tài chính thế giới. Với sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ và tinh thần thượng tôn pháp luật, TTCK Việt Nam đang đứng trước vận hội lớn để bứt phá mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Nam Hải