Vẫn bế tắc nhưng không buông bỏ

Cuối tuần qua, Nhà Trắng cho biết, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance sẽ tiếp tục dẫn đầu phái đoàn đàm phán với Iran, và lần đàm phán thứ hai sẽ được tiến hành trước khi thời hạn ngừng bắn 2 tuần giữa hai bên kết thúc. Phía Iran chưa xác nhận nhưng cũng không bác bỏ khả năng nối lại đàm phán trong những ngày tới.

Bối cảnh hiện nay, tình hình trên nhiều phương diện vẫn rất bất lợi, trong bối cảnh bầu không khí chính trị chưa có dấu hiệu cải thiện trước vòng đàm phán tiếp theo. Sau thất bại của lần hòa đàm trước, Mỹ đã tăng cường các biện pháp gây sức ép, bao gồm phong tỏa eo biển Hormuz và mọi hoạt động hàng hải của Iran. Ngay trong cuối tuần qua, Mỹ đã tấn công một tàu chở hàng của Iran ở vịnh Oman.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục đưa ra các tuyên bố cứng rắn vừa cảnh báo và gây sức ép buộc Iran đáp ứng mọi yêu cầu của Mỹ, đặc biệt liên quan đến việc mở lại eo biển Hormuz và từ bỏ chương trình hạt nhân, vừa khẳng định phía Iran đã đáp ứng một số điều kiện tiên quyết của Mỹ. Ở chiều ngược lại, phía Iran thể hiện quyết tâm và sẵn sàng đối đầu đến cùng với Mỹ.

Hiện có hai câu hỏi được cả thế giới quan tâm là: Liệu Mỹ và Iran có tiến hành vòng hòa đàm thứ hai trong những ngày tới? Và nếu diễn ra, kết quả sẽ như thế nào?

Với câu hỏi thứ nhất, nhiều khả năng hai bên sẽ nối lại đàm phán hòa bình trong thời gian sắp tới. Dù phía Iran chưa chính thức xác nhận nhưng nhiều dấu hiệu cho thấy hai bên đã nhất trí ngầm là sẽ nhanh chóng tiến hành lần hòa đàm thứ hai. Việc Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu phái đoàn cũng thể hiện Mỹ không chủ trương chờ đợi vô thời hạn phía Iran tại Islamabad.

Hai bên được cho là sẽ nhanh chóng nối lại đàm phán vì đều chịu áp lực từ thời hạn của thỏa thuận ngừng bắn (kết thúc vào ngày 21-4). Nếu không gia hạn thỏa thuận ngừng bắn hoặc nối lại đàm phán, nguy cơ xung đột tái bùng phát là rất lớn. Đến thời điểm hiện tại, cả Mỹ và Iran đều đã nhận thấy rằng không bên nào có thể giành chiến thắng quân sự dứt điểm, trong khi cả hai đều cần một lối thoát giúp bảo toàn thể diện và tránh bị xem là thất bại. Nói theo cách khác, nếu đàm phán bế tắc vẫn phải duy trì kênh đối thoại này chứ không thể chấm dứt hoàn toàn.

Với câu hỏi thứ hai, nếu vòng hòa đàm tiếp theo diễn ra, nhiều khả năng cũng chưa thể đạt được đột phá chính trị. Kịch bản dễ xảy ra là tiếp tục gia hạn ngừng bắn hoặc duy trì đối thoại mà chưa có kết quả cụ thể. Điểm khác so với trước là hai bên có thể giảm mức độ đổ lỗi công khai và để ngỏ khả năng tiếp tục vòng đàm phán tiếp theo. Nguyên nhân của tình trạng bế tắc nằm ở việc hai bên chưa thể chấp nhận điều kiện tiên quyết của nhau. Mỹ vẫn kỳ vọng gây sức ép để buộc Iran nhượng bộ thông qua quân sự và cấm vận, trong khi Iran chưa đặt niềm tin vào Mỹ và vẫn duy trì năng lực đối phó trong trường hợp xung đột leo thang.

Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục ngừng bắn để đàm phán được xem là lựa chọn mang tính chiến thuật, giúp cả hai bên có thêm thời gian củng cố vị thế, tránh leo thang xung đột và chuẩn bị cho các bước đi tiếp theo.