Văn hóa doanh nghiệp - Nền móng của tăng trưởng bền vững

Toàn cảnh Diễn đàn quốc gia thường niên "Văn hóa với doanh nghiệp" năm 2026. (Ảnh: VNABC)

Trong bối cảnh thế giới vận động không ngừng, cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ là công nghệ hay nguồn lực tài chính, mà ngày càng thể hiện sâu sắc hơn ở tư duy phát triển và chiều sâu văn hóa. Văn hóa doanh nghiệp được xác định như yếu tố nền tảng để hình thành một cộng đồng doanh nghiệp giàu về bản sắc, mạnh về nội lực, góp phần quan trọng thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao lợi thế cạnh tranh.

Thời gian gần đây, Bộ Chính trị đã ban hành một loạt các nghị quyết chiến lược, tạo nên một hệ thống tư duy phát triển mới cho bước chuyển quan trọng của nền kinh tế Việt Nam: Từ tăng trưởng dựa vào quy mô sang phát triển dựa trên chất lượng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế sâu rộng, bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa kinh tế, văn hóa và xã hội. Trong tổng thể đó, văn hóa được đặt ở vị trí trụ cột, là hệ điều tiết bảo đảm sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước, và văn hóa doanh nghiệp được xác định là nền tảng thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế quốc gia.

Theo ông Hồ Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam, một quốc gia hùng cường không chỉ được tạo nên bởi những doanh nghiệp lớn, mà trước hết bởi những doanh nghiệp có văn hóa. Khi văn hóa trở thành nền tảng của kinh doanh, niềm tin sẽ được củng cố, uy tín được nâng cao, và sức mạnh của doanh nghiệp Việt Nam sẽ được khẳng định ngày càng vững chắc trong nền kinh tế toàn cầu. Thực tế đã chứng minh, cùng với tạo dựng bản sắc riêng, văn hóa doanh nghiệp còn là “đòn bẩy mềm” giúp nâng cao hiệu suất, hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Tiến sĩ Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ, Ủy viên Ủy ban Quốc gia về Hợp tác Kinh tế Thái Bình Dương thông tin: Một khảo sát được Đại học Harvard thực hiện năm 2021 đã chỉ ra, những doanh nghiệp có văn hóa mạnh thường đạt hệ số sinh lời cao gấp 1,3 đến 1,8 lần, tức trung bình khoảng 1,5 lần so với doanh nghiệp có văn hóa yếu. Đây là những lý do khiến văn hóa doanh nghiệp ngày càng được đặt ở vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển của cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, không phải cứ muốn xây dựng văn hóa doanh nghiệp là đều có thể thành công. Chia sẻ tại tọa đàm trong Diễn đàn quốc gia thường niên “Văn hóa với doanh nghiệp” năm 2026 vừa diễn ra tại Hà Nội, Tiến sĩ Giản Tư Trung, Chủ tịch Học viện Quản lý PACE, Viện trưởng Giáo dục IRED cho biết, có 5 nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp chưa tạo dựng được văn hóa như mong muốn. Thứ nhất là thiếu nhận thức sâu sắc, thống nhất về văn hóa doanh nghiệp, văn hóa kinh doanh. Thứ hai là thiếu tầm nhìn rõ ràng về văn hóa doanh nghiệp, chưa gắn văn hóa với tầm nhìn doanh nghiệp và tầm nhìn quốc gia.

Thứ ba là thiếu phương pháp khoa học để kiến tạo, dẫn đến việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp chủ yếu chỉ dựa trên kinh nghiệm, trực giác, kết quả mang tính hên-xui. Thứ tư là thiếu giải pháp cụ thể để hiện thực hóa. Và thứ năm là thiếu sự bền chí, kiên trì. Trong đó, nguyên nhân bao trùm được xác định là thiếu sự thấu hiểu về văn hóa, dẫn tới tình trạng phổ biến là lãnh đạo rất tâm huyết, nhưng cấp dưới và nhân viên lại “dị ứng”, coi văn hóa như một gánh nặng gia tăng trong công việc.

Vinh danh doanh nghiệp đạt chuẩn văn hóa kinh doanh Việt Nam tại Diễn đàn quốc gia thường niên "Văn hóa với doanh nghiệp" năm 2026. (Ảnh: VNABC)

Do đó, ông Trung cho rằng, để xây dựng văn hóa thành công, doanh nghiệp cần tìm cách gỡ những “điểm nghẽn” trên. Trong bối cảnh con người ngày càng độc lập và coi trọng phẩm giá, các phương pháp quản trị kinh điển bằng luật lệ hay mục tiêu sẽ gặp nhiều khó khăn. Thay vào đó, doanh nghiệp cần nâng tầm quản trị bằng văn hóa, đưa văn hóa doanh nghiệp thẩm thấu vào mỗi cá nhân một cách tự nhiên. Giải pháp quan trọng là phải làm cho nhân viên thấy họ được hưởng lợi, được sống hạnh phúc và làm người tử tế trong môi trường văn hóa đó.

Văn hóa doanh nghiệp mạnh hay yếu phụ thuộc rất lớn vào yếu tố con người tại chính đơn vị, nhất là người đứng đầu. Vì thế, Tiến sĩ Cấn Văn Lực cho rằng, lãnh đạo doanh nghiệp phải là người tiên phong định hướng, dẫn dắt và thực hành văn hóa doanh nghiệp để nhân viên noi theo; đồng thời phải là người kiến tạo môi trường thực tế để cán bộ nhân viên có cơ hội thực hành, trải nghiệm văn hóa thay vì chỉ hô khẩu hiệu.

Từ thực tiễn hoạt động, bà Trần Thị Quyên, Giám đốc Nhân sự Tập đoàn TH khẳng định: Văn hóa doanh nghiệp không phải câu chuyện tùy duyên, mà cần được thiết kế như một kiến trúc có chủ đích. Tại Tập đoàn TH, kiến trúc đó được hình thành từ 5 giá trị cốt lõi: Vì hạnh phúc đích thực; Vì sức khỏe cộng đồng; Hoàn toàn từ thiên nhiên; Thân thiện với môi trường - Tư duy vượt trội; Hài hòa lợi ích.

Các giá trị này được dẫn dắt qua vai trò lãnh đạo, chuyển hóa thành các cơ chế vận hành và sau đó hiện diện trong cách làm việc, ứng xử của mỗi nhân viên. Thực hiện định hướng xây dựng “Nơi làm việc hạnh phúc”, TH định kỳ khảo sát chỉ số hạnh phúc để lắng nghe người lao động, từ đó liên tục điều chỉnh để đáp ứng tốt hơn những trải nghiệm của nhân viên.

Mới đây, Hiệp hội Phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam đã chính thức công bố Bộ giá trị Văn hóa Kinh doanh Việt Nam trong kỷ nguyên mới, hướng đến 12 giá trị cốt lõi: Yêu nước, Tín nghĩa, Phụng sự, Bản sắc, Liêm chính, Tự chủ, Trí tuệ, Sáng tạo, Khát vọng, Hội nhập, Hợp tác, Bền vững. Được cụ thể hóa thành những tiêu chí rõ ràng, minh bạch, Bộ giá trị không chỉ giúp các doanh nghiệp tự soi chiếu, định vị và kiến tạo bản sắc riêng, mà còn khuyến khích doanh nghiệp phát triển gắn với trách nhiệm xã hội, đạo đức kinh doanh và tuân thủ pháp luật. Việc công bố và lan tỏa Bộ giá trị cũng thể hiện rõ định hướng phát triển trong giai đoạn mới: Chính phủ kiến tạo-Doanh nghiệp hành động-Văn hóa dẫn đường.

Theo ông Trần Quang Dũng, Phó Bí thư thường trực Đảng ủy Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam, để các giá trị này đi vào chiều sâu, cần quan tâm đến thể chế hóa việc phát triển văn hóa kinh doanh thông qua các quy định, chế tài. Điều này giúp Cuộc vận động Xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam không chỉ dừng ở sự khuyến khích, tự nguyện mà trở thành trách nhiệm, tính tự giác của doanh nghiệp. Đảng, Nhà nước cần quan tâm hơn nữa đến hoàn thiện thể chế theo hướng bảo đảm công bằng, minh bạch, tạo động lực để doanh nghiệp phát triển, vươn ra hội nhập và cạnh tranh quốc tế một cách bình đẳng. Đồng thời tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật thúc đẩy sự phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đây là động lực mới của quá trình kiến tạo phát triển, tạo nền tảng vững chắc cho doanh nghiệp bứt phá trong kỷ nguyên mới.

TRANG ANH