Văn hóa Phật giáo - nguồn lực tinh thần bồi đắp khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chụp ảnh lưu niệm cùng đại biểu thuộc các tôn giáo tại Đại hội XI MTTQ Việt Nam.

Từ truyền thống đồng hành cùng dân tộc

Trong lịch sử Việt Nam, Phật giáo để lại dấu ấn lâu dài trong đời sống văn hóa, tinh thần của người Việt. Phật giáo trong quá trình du nhập đã trải qua sự tiếp biến sâu sắc với tín ngưỡng bản địa, phong tục tập quán và truyền thống văn hóa Việt Nam, từ đó hình thành một diện mạo riêng, vừa mang những giá trị phổ quát của Phật giáo, vừa gắn bó mật thiết với tâm hồn, lối sống và lịch sử của người Việt. Sự hiện diện của ngôi chùa trong không gian làng quê, tiếng chuông chùa trong nhịp sống cộng đồng, những lễ hội Phật giáo cùng các phong tục thờ cúng tổ tiên, tưởng nhớ người có công với đất nước đã trở thành những yếu tố góp phần định hình bản sắc văn hóa Việt Nam.

Trong các triều đại Lý, Trần, Phật giáo có ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống chính trị, văn hóa và xã hội; nhiều thiền sư, tăng sĩ không chỉ đóng góp trong lĩnh vực tôn giáo mà còn tham gia vào các hoạt động giáo dục, văn hóa, ngoại giao và bảo vệ đất nước. Đặc biệt, dưới triều Trần, tư tưởng Phật giáo Trúc Lâm gắn với tên tuổi Trần Nhân Tông là biểu tượng cao đẹp của tinh thần Phật giáo nhập thế.

Trong các thời kỳ đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước cũng như trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đông đảo tăng ni, Phật tử đã tham gia các phong trào yêu nước, đóng góp sức người, sức của và đồng hành cùng nhân dân vượt qua những thời điểm khó khăn. Phong trào “cởi áo cà sa, khoác chiến bào” trong cuộc chiến tranh vệ quốc là minh chứng xúc động cho tinh thần yêu nước và truyền thống nhập thế của Phật giáo Việt Nam, khi những người tu hành sẵn sàng tạm gác việc đạo, dấn thân vì độc lập dân tộc, đặt vận mệnh non sông lên trên hết.

Hiến chương Giáo hội Phật giáo Việt Nam xác định phương châm hoạt động là “Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội”, đồng thời nhấn mạnh truyền thống đồng hành cùng dân tộc và vai trò của Phật giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đóng góp trong đời sống cộng đồng

Trong giáo lý Phật giáo, tinh thần từ bi, lòng vị tha, sự bao dung và ý thức hạn chế tham, sân, si hướng con người tới việc điều chỉnh hành vi, kiểm soát cảm xúc, giảm bớt sự cố chấp và biết đặt mình vào hoàn cảnh của người khác. Khi được chuyển hóa thành những hành vi cụ thể trong đời sống xã hội, các giá trị ấy có thể góp phần hạn chế định kiến, giảm bớt xung đột và xây dựng những mối quan hệ dựa trên sự tôn trọng, cảm thông. Một cộng đồng có khả năng lắng nghe nhau, chia sẻ với nhau và giải quyết bất đồng bằng đối thoại sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để củng cố sự đồng thuận xã hội. Tinh thần tỉnh thức, sự điềm tĩnh, lòng bao dung và thái độ thận trọng trước lời nói, hành động mà văn hóa Phật giáo đề cao có thể trở thành những gợi mở hữu ích cho việc xây dựng văn hóa ứng xử văn minh.

Một trong những đóng góp dễ nhận thấy của Phật giáo đối với đời sống xã hội là các hoạt động từ thiện, nhân đạo và an sinh xã hội do tăng ni, Phật tử cùng các cơ sở Phật giáo tham gia tổ chức. Đồng thời, đóng góp của văn hóa Phật giáo đối với đại đoàn kết toàn dân tộc còn thể hiện ở phương diện bảo tồn di sản và gìn giữ bản sắc văn hóa. Hệ thống chùa, tháp, tượng Phật, chuông, bia ký, kinh sách, lễ hội và các hình thức nghệ thuật gắn với Phật giáo đã trở thành một bộ phận quan trọng của di sản văn hóa Việt Nam.

Chùa làng trong nhiều không gian văn hóa truyền thống không đơn thuần là nơi thực hành tín ngưỡng, mà còn gắn với đời sống tinh thần của cư dân, với các sinh hoạt cộng đồng và những ký ức được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Đại biểu Phật giáo dự Đại hội XI MTTQ Việt Nam.

Phát huy giá trị Phật giáo trong xây dựng khối đại đoàn kết thời kỳ mới

Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế, yêu cầu củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc đặt ra những nhiệm vụ mới. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, những thay đổi trong cấu trúc xã hội, khoảng cách về cơ hội phát triển và sự đa dạng trong nhu cầu, quan niệm sống đòi hỏi phải có những phương thức tập hợp, kết nối cộng đồng linh hoạt và hiệu quả hơn. Trong tiến trình đó, việc phát huy những giá trị tích cực của văn hóa Phật giáo được thực hiện trên cơ sở tôn trọng tự do tín ngưỡng, bảo đảm bình đẳng giữa các tôn giáo, đồng thời khuyến khích mọi nguồn lực xã hội đóng góp cho lợi ích chung.

Nhìn từ chiều dài lịch sử đến đời sống đương đại, đóng góp của văn hóa Phật giáo đối với đại đoàn kết toàn dân tộc góp phần bồi đắp những phẩm chất của người Việt Nam như lòng nhân ái, sự bao dung, tinh thần sẻ chia, ý thức trách nhiệm và thái độ trân trọng con người. Những giá trị ấy khi được nuôi dưỡng và thực hành trong đời sống Phật giáo, góp phần làm giàu nền tảng đạo đức và văn hóa của xã hội.

Khi những giá trị tốt đẹp được tôn trọng, khối đại đoàn kết toàn dân tộc có thêm nền tảng tinh thần vững chắc để huy động các nguồn lực xã hội và cùng hướng tới mục tiêu xây dựng một Việt Nam hòa bình, phát triển, văn minh, giàu bản sắc.

Tình đồng bào, lòng nhân ái, trách nhiệm với cộng đồng và tình yêu đối với đất nước là điểm gặp gỡ sâu sắc giữa những giá trị nhân văn của văn hóa Phật giáo với truyền thống đoàn kết đã làm nên sức sống bền bỉ của dân tộc Việt Nam.