Văn hóa trong tầm nhìn mới của quan hệ Việt Nam-Thái Lan

Chuyến thăm chính thức Thái Lan của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân, cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam từ ngày 27-29/5 theo lời mời của Thủ tướng Vương quốc Thái Lan Anutin Charnvirakul và Phu nhân, là sự kiện đối ngoại có ý nghĩa quan trọng, diễn ra trong bối cảnh quan hệ hai nước vừa được nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện.

Từ nền tảng chính trị tin cậy, hợp tác kinh tế năng động và giao lưu nhân dân sâu rộng, chuyến thăm mở ra cơ hội để văn hóa trở thành một trụ cột quan trọng hơn trong quan hệ Việt Nam-Thái Lan, góp phần đưa hợp tác song phương phát triển thực chất, bền vững và hướng tới những tầm cao mới.

Đối tác chiến lược toàn diện và dư địa hợp tác mới

Quan hệ Việt Nam-Thái Lan trong 50 năm qua là một trong những mối quan hệ song phương năng động, hiệu quả trong ASEAN. Từ những bước đi đầu tiên của tiến trình thiết lập quan hệ ngoại giao, hai nước đã từng bước xây dựng lòng tin, mở rộng hợp tác và hình thành nhiều cơ chế phối hợp trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quốc phòng-an ninh, văn hóa, giáo dục, du lịch và giao lưu nhân dân.

Việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện năm 2025 là dấu mốc quan trọng, phản ánh mức độ tin cậy chính trị cao và quyết tâm của lãnh đạo cấp cao hai nước đưa quan hệ song phương phát triển sâu sắc, thực chất, hiệu quả hơn trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh đó, chuyến thăm chính thức Thái Lan của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một hoạt động đối ngoại cấp cao thông thường. Đây là chuyến thăm đầu tiên đến một nước ASEAN của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước trên cương vị mới, đồng thời diễn ra ngay sau khi quan hệ Việt Nam-Thái Lan được nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện.

Điều đó cho thấy Việt Nam coi trọng cao độ quan hệ với Thái Lan, cũng như vai trò của ASEAN trong chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa và chủ động, tích cực hội nhập quốc tế.

Nếu nhìn từ góc độ chiến lược, Việt Nam và Thái Lan có nhiều lợi ích tương đồng trong duy trì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực. Hai nước đều là thành viên tích cực của ASEAN, đều có vị trí quan trọng trong không gian Đông Nam Á lục địa, cùng có nhu cầu tăng cường kết nối hạ tầng, thương mại, logistics, chuỗi cung ứng, chuyển đổi số, phát triển xanh và đổi mới sáng tạo.

Thái Lan hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong ASEAN, với kim ngạch thương mại hai chiều năm 2025 đạt hơn 22 tỷ USD; đồng thời là một trong những nhà đầu tư lớn của ASEAN tại Việt Nam, với nhiều dự án trong các lĩnh vực năng lượng, công nghiệp chế biến, bán lẻ, logistics và hạ tầng.

Tuy nhiên, bên cạnh những con số kinh tế và các cơ chế hợp tác, nền tảng lâu dài của quan hệ Việt Nam-Thái Lan còn nằm ở sự gần gũi về văn hóa và giao lưu nhân dân. Hai quốc gia cùng thuộc không gian văn hóa Đông Nam Á, có nhiều điểm tương đồng trong đời sống cộng đồng, trong cách ứng xử, trong sự coi trọng gia đình, truyền thống, tín ngưỡng, lễ hội và bản sắc dân tộc. Chính sự tương đồng này tạo ra khả năng tiếp nhận, thấu hiểu và hợp tác tự nhiên giữa nhân dân hai nước.

Thúc đẩy hợp tác thực chất hơn

Trong quan hệ Việt Nam-Thái Lan, văn hóa không chỉ là một lĩnh vực hợp tác riêng biệt, mà còn là nền tảng xã hội của quan hệ song phương. Khi hai nước có khoảng 20 cặp tỉnh, thành phố kết nghĩa; khi cộng đồng người Việt Nam tại Thái Lan tiếp tục là cầu nối hữu nghị quan trọng; khi các khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thái Lan được gìn giữ như những địa chỉ lịch sử có giá trị đặc biệt, có thể thấy quan hệ hai nước đã được nuôi dưỡng bởi hợp tác hiện tại, cũng như ký ức, tình cảm và sự gắn bó của nhiều thế hệ.

Đây là điểm rất đáng chú ý trong ngoại giao hiện đại. Quan hệ giữa các quốc gia chỉ thật sự bền vững khi được đặt trên nền tảng đồng thuận xã hội và sự hiểu biết lẫn nhau. Chính trị có thể mở đường, kinh tế có thể tạo động lực, nhưng văn hóa mới giúp quan hệ đó có chiều sâu, có tính ổn định và khả năng chống chịu trước biến động. Trong bối cảnh khu vực và thế giới còn nhiều bất định, việc củng cố nền tảng văn hóa-xã hội của quan hệ Việt Nam-Thái Lan càng có ý nghĩa thiết thực.

Do đó, chuyến thăm lần này cần được nhìn nhận như một cơ hội để hai nước thúc đẩy hợp tác văn hóa, du lịch và giao lưu nhân dân theo hướng thực chất hơn. Thời gian qua, các hoạt động giao lưu văn hóa, giáo dục, du lịch, thanh niên, sinh viên và địa phương đã góp phần làm phong phú quan hệ song phương. Nhưng trong giai đoạn mới, khi hai nước đã là Đối tác chiến lược toàn diện, hợp tác văn hóa cũng cần được nâng lên tương xứng với tầm mức quan hệ mới.

Điều đó đòi hỏi cách tiếp cận rộng hơn và hiện đại hơn. Hợp tác văn hóa không chỉ là tổ chức các ngày văn hóa, tuần văn hóa, chương trình biểu diễn nghệ thuật hay triển lãm. Những hoạt động ấy vẫn rất cần thiết, nhưng chưa đủ.

Việt Nam và Thái Lan cần hướng tới phát triển các sản phẩm văn hóa-du lịch chung, các tuyến du lịch liên quốc gia, các chương trình hợp tác giữa bảo tàng, nhà hát, trường đại học, doanh nghiệp sáng tạo, địa phương và cộng đồng người Việt Nam tại Thái Lan. Đồng thời, cần tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quảng bá văn hóa, kết nối du lịch, giới thiệu di sản, ẩm thực, nghệ thuật, điện ảnh, âm nhạc và các sản phẩm công nghiệp văn hóa của mỗi nước.

Thái Lan có nhiều kinh nghiệm trong phát triển du lịch, công nghiệp sáng tạo, quảng bá hình ảnh quốc gia và biến bản sắc văn hóa thành lợi thế cạnh tranh. Việt Nam cũng đang bước vào giai đoạn mới, trong đó văn hóa được nhìn nhận ngày càng rõ hơn như nguồn lực nội sinh, động lực phát triển và sức mạnh mềm quốc gia. Sự bổ sung giữa hai nước có thể mở ra nhiều hướng hợp tác cụ thể, từ phát triển du lịch văn hóa, kinh tế sáng tạo, truyền thông số, thiết kế, điện ảnh, ẩm thực đến đào tạo nguồn nhân lực văn hóa-du lịch.

Một hướng hợp tác rất có ý nghĩa là phát huy giá trị các di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thái Lan như những không gian ngoại giao văn hóa, giáo dục truyền thống và kết nối nhân dân. Đây không chỉ là nơi lưu giữ dấu ấn lịch sử về hoạt động cách mạng của Người và cộng đồng người Việt yêu nước tại Thái Lan, mà còn là biểu tượng của tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước.

Nếu được đầu tư, kết nối và quảng bá tốt hơn, những địa chỉ này có thể trở thành điểm đến quan trọng trong các hành trình du lịch lịch sử, giáo dục thế hệ trẻ và tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa Việt Nam và Thái Lan.

Bên cạnh đó, hợp tác du lịch cần được đặt trong tư duy liên kết vùng và liên kết ASEAN. Việt Nam và Thái Lan đều là những điểm đến hấp dẫn của khu vực, có thế mạnh riêng về di sản, thiên nhiên, ẩm thực, đô thị, biển đảo, lễ hội và trải nghiệm văn hóa.

Thay vì chỉ cạnh tranh thu hút du khách, hai nước có thể cùng nhau xây dựng các sản phẩm kết nối, kéo dài thời gian lưu trú, mở rộng thị trường và tạo thêm giá trị cho du lịch khu vực. Các tuyến du lịch Việt Nam-Thái Lan-Mekong, các chương trình trao đổi khách hai chiều, hợp tác hàng không, thanh toán số, truyền thông điểm đến và đào tạo nhân lực du lịch hoàn toàn có thể trở thành những lĩnh vực hợp tác cụ thể trong giai đoạn tới.

Điểm đáng chú ý là văn hóa cũng gắn chặt với những lĩnh vực hợp tác mới mà hai nước đang hướng tới như chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi công nghiệp. Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn là xây dựng văn hóa số. Kinh tế xanh không chỉ là thay đổi mô hình sản xuất, mà còn là hình thành lối sống, thói quen tiêu dùng và trách nhiệm xã hội mới.

Đổi mới sáng tạo không thể phát triển nếu thiếu một môi trường văn hóa khuyến khích sáng tạo, tôn trọng khác biệt và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Vì vậy, khi thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác mới, Việt Nam và Thái Lan cũng cần coi văn hóa là yếu tố nền tảng để bảo đảm sự phát triển bền vững và nhân văn.

Từ góc nhìn đó, chuyến thăm chính thức Thái Lan của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có thể tạo thêm động lực để hai nước định hình một chương trình hợp tác toàn diện hơn, trong đó văn hóa không đứng bên lề mà tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển. Văn hóa giúp kinh tế có bản sắc, giúp du lịch có chiều sâu, giúp đổi mới sáng tạo có nền tảng xã hội, giúp ngoại giao có sức thuyết phục và giúp quan hệ song phương có sự gắn kết bền lâu.

Trong giai đoạn mới, quan hệ Việt Nam-Thái Lan cần được phát triển theo hướng vừa thực chất, vừa cân bằng, vừa hiện đại, vừa bền vững. Tin cậy chính trị cần tiếp tục được củng cố; hợp tác kinh tế cần đi vào chiều sâu; kết nối hạ tầng, logistics và chuỗi cung ứng cần được thúc đẩy mạnh mẽ; các lĩnh vực mới cần được khai thác hiệu quả. Cùng với đó, giao lưu văn hóa, du lịch, giáo dục, thanh niên, địa phương và cộng đồng cần được coi là nền tảng xã hội lâu dài của Đối tác Chiến lược toàn diện.

Có thể nói, chuyến thăm lần này là dịp quan trọng để hai nước chuyển hóa khuôn khổ quan hệ mới thành các chương trình hợp tác cụ thể, trong đó văn hóa đóng vai trò kết nối, bổ trợ và làm sâu sắc thêm mọi lĩnh vực hợp tác. Khi các dòng chảy thương mại, đầu tư, logistics, công nghệ và du lịch được đặt trên nền tảng của niềm tin và hiểu biết văn hóa, quan hệ Việt Nam-Thái Lan sẽ có thêm sức bền và sức mở.

Với nền tảng 50 năm quan hệ ngoại giao, với dấu mốc Đối tác chiến lược toàn diện, với sự gần gũi về văn hóa và lợi ích tương đồng trong khu vực, Việt Nam và Thái Lan có đầy đủ điều kiện để đưa quan hệ song phương phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Vì vậy, chuyến thăm chính thức Thái Lan của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ là một hoạt động đối ngoại cấp cao, mà còn là bước đi quan trọng nhằm củng cố lòng tin, mở rộng hợp tác và phát huy hơn nữa vai trò của văn hóa như một nhịp cầu bền vững giữa hai dân tộc, đóng góp tích cực cho một ASEAN đoàn kết, tự cường, thịnh vượng và giàu bản sắc.