Văn học TP HCM - Giàu thêm dòng chảy sáng tạo

Năm 2025 có thể xem là một cột mốc đặc biệt của văn học TP HCM, việc sáp nhập thêm Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu không chỉ mở rộng địa giới mà còn làm dày thêm tầng văn hóa.

Không gian sáng tạo đa tầng

Báo cáo tổng kết hoạt động năm 2025 của Hội Nhà văn TP HCM cho biết sau sáp nhập Hội có thêm 110 hội viên từ Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, nâng số hội viên của Hội Nhà văn TP HCM mới lên 650 người. Theo bà Trịnh Bích Ngân - Chủ tịch Hội Nhà văn TP HCM, sự đĩnh đạc, sắc sảo và tinh tế của không gian văn hóa làng nghề Bình Dương; chiều sâu trầm lắng, bền bỉ lan tỏa của văn hóa biển, truyền thống và tâm linh Bà Rịa - Vũng Tàu; cùng bản sắc năng động, cởi mở của TP HCM đã gặp nhau, bổ sung cho nhau, tạo nên một không gian sáng tạo đa tầng, đủ tầm vóc quốc gia và hướng ra quốc tế.

Cùng cảm xúc ấy, nhà thơ Lê Thành Tựu, đại diện Chi hội Bình Dương đã chia sẻ niềm hân hoan khi chính thức hòa vào dòng chảy văn học thành phố. Ông cho rằng những người viết từ địa phương nay có một môi trường nghề nghiệp chuyên nghiệp hơn, nhiều cơ hội giao lưu, học hỏi hơn. Điều đáng quý là sự kết nối ấy không làm nhòe đi bản sắc riêng. Ngược lại, mỗi vùng đất càng có cơ hội giới thiệu tiếng nói của mình.

Song song với sự mở rộng lực lượng, môi trường sáng tác cũng đang được tiếp sức bằng chính sách. Theo bà Trịnh Bích Ngân, Nghị định số 350/2025/NĐ-CP về khuyến khích phát triển văn học được Chính phủ ban hành và có hiệu lực từ ngày 15-2-2026 quy định khá đầy đủ các cơ chế hỗ trợ sáng tác và quảng bá. Lần đầu tiên, hoạt động văn học được cụ thể hóa bằng một hành lang pháp lý rõ ràng, mạnh mẽ.

Nhà văn Trầm Hương đón nhận thông tin này bằng sự phấn khởi rất đời. Chị nói Nghị định đã chạm đúng những nỗi trăn trở của người cầm bút: từ xuất bản, quảng bá đến cơ hội đưa tác phẩm đến công chúng. "Tôi kỳ vọng nghị định mở ra nhiều đường đi để nhà văn có thể sống được bằng tác phẩm. Phát triển văn học phải là câu chuyện của cả một chiến lược quốc gia" - chị chia sẻ.

Trong bối cảnh ấy, trách nhiệm của người cầm bút trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Khi điều kiện sáng tác cởi mở hơn, cơ hội nhiều hơn, yêu cầu về chất lượng tác phẩm cũng khắt khe hơn. Văn học không thể đi sau đời sống, càng không thể đứng ngoài những biến chuyển mạnh mẽ của xã hội. Trang viết phải bắt kịp nhịp thở thời đại, đồng hành cùng kỷ nguyên vươn mình của đất nước và của chính thành phố đang đổi thay từng ngày.

Nhà văn Trịnh Bích Ngân khẳng định: "Sống, làm việc và sáng tạo trong môi trường nhiều thuận lợi và cũng không ít thử thách, đòi hỏi mỗi chúng ta - những người cầm bút phải nâng mình lên rất nhiều vì xem xét kỹ ta sẽ thấy văn học là nguồn tư liệu gốc của nhiều thể loại nghệ thuật".

Phó Giám đốc Sở VH-TT TP HCM Nguyễn Ngọc Hồi (trái) và Chủ tịch Hội Nhà văn TP HCM Trịnh Bích Ngân, trao giải thưởng Hội Nhà văn TP HCM năm 2025 cho các tác giả

Vun bồi thế hệ trẻ

Năm 2025 cũng đánh dấu một điểm son mới trong hoạt động của Hội Nhà văn TP HCM. Lần đầu tiên, Hội trao biểu trưng vinh danh những nhà văn, nhà thơ có nhiều giải thưởng, nhiều đóng góp nổi bật như PGS-TS - nhà văn Trình Quang Phú, nhà văn - đạo diễn Xuân Phượng... Đây là lời tri ân dành cho những người đã bền bỉ làm nên diện mạo văn chương thành phố. Sự tôn vinh ấy vừa là ghi nhận, vừa như một cách trao lửa cho lớp kế cận.

Điểm sáng đáng nhớ của Giải thưởng Văn học năm 2025 không chỉ nằm ở những tác phẩm được vinh danh, mà ở sự xuất hiện của lớp tác giả rất trẻ. Giữa những tên tuổi đã quen thuộc, những tác giả trẻ mang đến cho trang viết một nhịp thở mới, góp phần làm mới văn học TP HCM trong thời đại hôm nay.

Gần 70 tác phẩm dự thi, trải dài ở nhiều thể loại thơ, văn xuôi, thiếu nhi, lý luận phê bình, dịch thuật... cho thấy sức viết dồi dào của hội viên. Theo nhà thơ Lê Thiếu Nhơn, ủy viên Ban Chấp hành, Trưởng Ban Nhà văn trẻ, trong bối cảnh bộ máy tinh gọn và nhiều thay đổi, giải thưởng vẫn giữ được sức hút, chứng tỏ đời sống chữ nghĩa không hề chùng xuống.

Các giải thưởng không chỉ là sự ghi nhận lao động sáng tạo bền bỉ, mà còn góp phần định hướng thẩm mỹ, khuyến khích tinh thần nhân văn và trách nhiệm xã hội trong sáng tác. Đáng chú ý, văn học thiếu nhi và văn học trẻ được trao nhiều sự quan tâm hơn, như một cách đầu tư cho tương lai.

Trong đó, nổi bật là Giải Văn học thiếu nhi thuộc về bộ truyện "Lục địa rồng" của Cao Việt Quỳnh. Sinh năm 2008, em là tác giả trẻ nhất trong lịch sử Giải thưởng Hội Nhà văn TP HCM. Bộ tiểu thuyết 5 tập được hội đồng chung khảo đánh giá cao bởi trí tưởng tượng phong phú, cách kể hiện đại và khả năng chạm đến độc giả đồng trang lứa.

Tác giả trẻ Cao Việt Quỳnh không giấu được xúc động khi nhận giải thưởng. Em cho biết giải thưởng của Hội Nhà văn TP HCM là niềm vui và sự khích lệ rất lớn đối với một người viết trẻ. "Đây sẽ là động lực để em tiếp tục dấn thân, tạo ra thêm nhiều thế giới mới cho bạn đọc, góp phần làm giàu đời sống tinh thần trong ngôi nhà chung văn chương đầy gắn kết này" - Quỳnh bày tỏ.

Chia sẻ với phóng viên, nhà văn Võ Thu Hương, từng đoạt giải Văn học thiếu nhi năm 2022, nhận xét lực lượng viết trẻ ở TP HCM ngày càng đông đảo, từ thế hệ 7X, 8X, 9X đến cả những bạn 15, 16 tuổi vẫn đang ngồi ghế nhà trường. "Họ như những con sóng nối tiếp nhưng không đè nhau, tạo thành mạch chảy bền bỉ. Mỗi người được tự do thể hiện cá tính và sáng tạo của mình" - chị nói.

Bài và ảnh: Kim Ngân