Vào nhóm 13 quốc gia ổn định năng lượng, Việt Nam vẫn đối mặt nhiều thách thức

Phụ thuộc nhập khẩu, dự trữ năng lượng còn hạn chế

Tại diễn đàn an ninh năng lượng quốc gia 2026 diễn ra sáng 10/11 tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho biết, năm 2026, hệ thống năng lượng Việt Nam phải đối mặt với những khó khăn, thách thức rất lớn. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng 6 tháng, giá dầu thô Brent có thời điểm lên tới 118 USD/thùng. Cùng với đó, nắng nóng lịch sử và hiện tượng El Nino đẩy phụ tải điện lên mức kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện cả năm thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.

Theo báo cáo "An ninh năng lượng Việt Nam 2026" được công bố tại diễn đàn, trong số 177 quốc gia được khảo sát, tính đến ngày 9/11/2026 có 102 quốc gia gặp khó khăn về năng lượng, chiếm khoảng 57,6%. Chỉ 13 quốc gia duy trì được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Kết quả này được ghi nhận trong bối cảnh Việt Nam vẫn bảo đảm được nguồn cung điện và xăng dầu dù thị trường năng lượng thế giới có nhiều biến động.

Cụ thể, công suất tiêu thụ điện cao nhất đạt 57.537 MW vào ngày 24/6/2026. Hệ thống vượt qua ba đợt nắng nóng cực đoan mà không phải cắt điện luân phiên. Sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu 9 tháng tăng 9,4%, ước cả năm đạt 356 tỷ kWh, tăng trên 10%.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn.

Đối với xăng dầu, hai nhà máy lọc dầu trong nước vận hành vượt công suất thiết kế, nguồn dầu thô được đa dạng hóa từ 1 lên 10 loại. Việt Nam chưa để xảy ra thiếu hụt nguồn cung và chưa phải sử dụng đến xăng dầu dự trữ quốc gia.

Dù duy trì được trạng thái ổn định, an ninh năng lượng Việt Nam vẫn tồn tại những điểm yếu cần sớm khắc phục. Theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng đã lên 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp năm 2025. Dự trữ xăng dầu mới đạt 60 ngày nhập ròng, thấp hơn mục tiêu 90 ngày theo Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đặc biệt, dầu thô chưa có dự trữ quốc gia.

Áp lực còn đến từ nhu cầu điện ngày càng tăng, trong khi nhiều dự án nguồn và lưới điện vẫn vướng mắc về cơ chế, mặt bằng và vốn. Dự báo năm 2027 và 2028, nhu cầu điện tiếp tục tăng khoảng 10% mỗi năm trên nền tiêu thụ cao của năm 2026, trong khi các nguồn điện mới chưa kịp đưa vào vận hành.

Trước yêu cầu này, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) kiến nghị Chính phủ, các bộ, ngành hoàn thiện cơ chế, chính sách để doanh nghiệp nhà nước có năng lực được tham gia triển khai các dự án nguồn điện quan trọng, cấp bách hoặc chưa lựa chọn được chủ đầu tư.

Ông Nguyễn Tài Anh - Phó Tổng giám đốc EVN.

Ông Nguyễn Tài Anh - Phó Tổng giám đốc EVN, cũng đề xuất tháo gỡ điểm nghẽn tín dụng và huy động vốn dài hạn cho các dự án năng lượng; mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng xanh, trái phiếu và nguồn vốn quốc tế. Đồng thời, cần có cơ chế giá truyền tải điện hợp lý để thu hút các thành phần kinh tế đầu tư vào lưới điện.

Bên cạnh đầu tư nguồn và lưới điện, EVN đề nghị các địa phương hỗ trợ giải phóng mặt bằng, tháo gỡ thủ tục đầu tư, khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu và thực hiện tiết kiệm điện.

Theo ông Nguyễn Tài Anh, cường độ tiêu thụ điện năng của Việt Nam thuộc nhóm cao trên thế giới, do đó vẫn còn nhiều dư địa để tiết kiệm điện, giảm áp lực đầu tư nguồn và lưới điện.

Chủ động nguồn nhiên liệu, đa dạng hóa nguồn điện

Một trong những yêu cầu quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng là chủ động nguồn nhiên liệu đầu vào cho sản xuất điện. Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) cho biết, nhiệt điện than cung cấp 49,9% sản lượng điện toàn hệ thống trong 9 tháng năm 2026. Đến năm 2030, nhu cầu nhập khẩu than cho sản xuất điện dự kiến đạt 38 - 40 triệu tấn.

Ông Trần Hải Bình - Phó Tổng giám đốc TKV, đề xuất xây dựng lộ trình để tỷ lệ than nhập khẩu phục vụ sản xuất điện được bảo đảm bằng hợp đồng dài hạn đạt tối thiểu 50% vào năm 2030. Tập đoàn cũng kiến nghị thúc đẩy hợp tác với các quốc gia xuất khẩu than lớn, tháo gỡ khó khăn về giá mua, hạ tầng giao thông và chi phí vận tải đối với nguồn than từ Lào.

Ông Trần Hải Bình - Phó Tổng giám đốc TKV.

Kế hoạch huy động điện cần được thông báo đủ sớm để các đơn vị cung cấp than chủ động chuẩn bị nguồn, ký hợp đồng nhập khẩu, bố trí vận chuyển và dự trữ. Theo TKV, lộ trình giảm tỷ trọng điện than phải gắn với tiến độ phát triển các nguồn điện thay thế, bảo đảm cung ứng điện ổn định trong quá trình chuyển dịch năng lượng.

Đối với lĩnh vực dầu khí, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đặt mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030 gia tăng trữ lượng 15 - 20 triệu tấn quy dầu mỗi năm, đưa 20 mỏ và công trình vào khai thác. Tập đoàn đang phối hợp triển khai dự án Lô B, phấn đấu đón dòng khí đầu tiên vào quý III/2027; đồng thời nghiên cứu xây dựng kho dự trữ dầu thô và xăng dầu tại Nghi Sơn, hướng tới mục tiêu dự trữ 90 ngày nhập ròng.

Song song với việc củng cố các nguồn năng lượng truyền thống, phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, cũng được đặt ra như một hướng đi nhằm đa dạng hóa nguồn cung.

Ông Trần Hoài Trang - Phó Cục trưởng Cục Điện lực cho rằng, phát triển điện gió ngoài khơi không chỉ bổ sung nguồn điện mà còn mở ra cơ hội hình thành một ngành công nghiệp năng lượng mới tại Việt Nam.

“Cần có cách tiếp cận đồng bộ: từ hoàn thiện thể chế đến triển khai dự án, từ phát triển dự án đến đầu tư hạ tầng, từ hạ tầng đến hình thành chuỗi cung ứng, hệ sinh thái công nghiệp trong nước”, ông Trang nhấn mạnh.

Theo đó, Nhà nước cần hoàn thiện cơ chế, chính sách và tạo môi trường đầu tư thuận lợi; doanh nghiệp chủ động đầu tư, đổi mới công nghệ, còn các đối tác quốc tế tham gia cung cấp vốn, chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm phát triển chuỗi cung ứng.

Việc Việt Nam nằm trong nhóm 13 quốc gia duy trì ổn định năng lượng cho thấy khả năng ứng phó trước những biến động lớn của thị trường. Tuy nhiên, để duy trì kết quả này và đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao tính tự chủ, tăng năng lực dự trữ, đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn và lưới điện, đồng thời đa dạng hóa nguồn cung năng lượng.