Vật giá leo thang, người dân 3 thành phố lớn xoay xở chi tiêu thế nào?

Theo công bố của Cục Thống kê về chỉ số giá sinh hoạt theo không gian (SCOLI) năm 2025, Hà Nội đắt đỏ nhất nước, trong khi TP.HCM xếp thứ 4 và Đà Nẵng xếp thứ 5.

Trên thực tế, theo khảo sát, giá cả tại 3 thành phố cũng tương ứng với kết quả xếp hạng này.

Chỉ số giá sinh hoạt theo không gian của Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng 5 năm gần đây.

Hà Nội: Áp lực chi tiêu quá nặng

Trong bối cảnh kinh tế đô thị phát triển nhanh, người dân Hà Nội phải xoay xở trước áp lực từ việc chi phí sinh hoạt leo thang và luôn thiết lập mặt bằng mới. Từ tiền thuê nhà, thực phẩm cho đến giáo dục, y tế, giải trí... mọi khoản chi tiêu thiết yếu đều tăng, khiến nhiều gia đình rơi vào cảnh “thắt lưng buộc bụng”.

Ước tính, nếu sống một mình tại Hà Nội thì cũng cần khoảng 8 - 12 triệu đồng/tháng để có thể tạm ổn, còn với gia đình 3-4 người, mức tiêu thường vượt 25 triệu đồng. Đáng nói là tiền thu nhập của người dân đa phần chỉ khoảng 8 - 15 triệu đồng/người/tháng. Như vậy, mọi khoản chi đều phải được tính toán rất cẩn thật, chi li thì mới không bị thâm hụt.

Nhà ở là khoản chi phí có sự chênh lệch lớn giữa Hà Nội với TP.HCM và Đà Nẵng. Tại các phường trung tâm Hà Nội như Cầu Giấy, Kim Liên, Văn Miếu hay Nghĩa Đô, phòng trọ khép kín diện tích 20 - 30m² có giá 3,5 - 7 triệu đồng/tháng. Đó là chưa kể nhiều chủ nhà tăng giá 10 - 15% mỗi năm do áp lực cầu vượt cung. Mức giá này ở TP.HCM là 3 - 6 triệu đồng/tháng và tại Đà Nẵng chỉ khoảng 2 - 4 triệu đồng/tháng.

Chi phí ăn uống và sinh hoạt hàng ngày tại Hà Nội cũng cao hơn rõ rệt. Nếu ở một mình và tiết kiệm bằng cách tự nấu cũng mất khoảng 2,5 - 3,5 triệu đồng/tháng, còn nấu ngoài hoặc mua đồ ăn sẵn dễ tốn 4-5 triệu đồng. Một suất cơm bình dân hoặc tô phở tại Hà Nội thường có giá 40.000 - 70.000 đồng, đắt hơn so với mức 40.000 - 60.000 đồng ở TP.HCM và mức 25.000 - 35.000 đồng tại Đà Nẵng.

"Không chỉ riêng phở mà món ăn sáng nào cũng đắt. Một chiếc bánh mì đủ rau, thịt phải tốn ít nhất 20.000 - 25.000 đồng. Một phần xôi có thịt, ruốc cũng có giá 15.000 - 20.000 đồng. Vậy nên tôi thường cố gắng dậy sớm để chuẩn bị bữa sáng cho chồng và các con nhằm tiết kiệm", chị Thanh Lan (phường Hai Bà Trưng) nói.

Chi phí đi lại tại Hà Nội cũng là gánh nặng không nhỏ với mức hàng tháng từ 1,5 - 2 triệu đồng/tháng cho xăng xe máy hoặc Grab. Do mật độ dân số cao và quỹ đất hạn chế, nhiều lao động trẻ phải chọn nhà ở ngoại thành. Việc này giúp giảm tiền thuê nhà nhưng lại tốn chi phí xăng xe và thời gian di chuyển. Áp lực này tại Đà Nẵng đang nhẹ hơn đáng kể.

Giáo dục cũng là khoản “ngốn tiền” đặc biệt nặng tại Hà Nội. Chỉ riêng tiền cho 1 trẻ học mẫu giáo đã có thể lên tới 4 - 5 triệu đồng/tháng nếu tính cả học chính quy và năng khiếu. Chị Phương Yến (phường Văn Miếu) cho biết, chị có 3 con học lớp 6, lớp 3 và mẫu giáo. Chi phí học hành cho các con tốn không dưới 12 triệu đồng mỗi tháng, dù chị đã hạn chế đến mức tối thiểu.

Trong đó, chi phí cho con gái lớp 6 khoảng 6 triệu gồm cả tiền học và tiền ăn bán trú; chi cho con trai lớp 3 hết khoảng 4 triệu và bé út mầm non công lập hết 2 triệu đồng. "Nếu cắt hết học thêm, chi phí cho 3 con học hành còn khoảng 4 - 5 triệu nhưng con dễ không theo kịp các bạn nên tôi đành cắt các khoản khác để con được học đầy đủ. Đây là đã không cho học các môn năng khiếu, giải trí rồi đó”, chị Yến nói.

Các khoản dịch vụ phát sinh bất ngờ như y tế, hiếu hỉ, sửa chữa tại Hà Nội cũng dễ “đánh úp” vài triệu đồng mỗi tháng. "Chỉ 1 lần con đi khám đã mất đến tiền triệu, nếu nằm viện thì không biết tốn kém như thế nào", chị Yến chia sẻ thêm.

Với những mức chi như thế này nên dù cố gắng tằn tiện, chấp nhận sống trong phòng trọ chật hẹp hay cắt giảm chi tiêu, nhiều gia đình trẻ vẫn rơi vào cảnh cuối tháng cạn tiền, thậm chí phải "vay trước, trả sau".

TP.HCM: Chi tiêu hợp lý để có khoản dư

Tại TP.HCM, áp lực chi tiêu cũng đang hiện hữu trong đời sống của nhiều gia đình. Dù vậy, nếu chủ động thắt chặt chi tiêu, ưu tiên các khoản thiết yếu và duy trì kỷ luật tài chính thì vẫn đủ xoay xở, thậm chí có thể dành dụm một phần nhỏ cho những nhu cầu dài hạn.

Giá một số nhóm hàng ở TP.HCM so với Hà Nội. (Nguồn: Cục Thống kê)

Gia đình vợ chồng anh Lê Phong (44 tuổi, ngụ phường Tam Bình) có tổng thu nhập gần 40 triệu đồng mỗi tháng. Do không phải thuê nhà nên áp lực chi phí của anh giảm đi đáng kể.

Gia đình 3 người duy trì mức chi tiêu tương đối ổn định. Mỗi tháng, khoản chi cho con trai đang học lớp 7 khoảng 7 triệu đồng. Tiền ăn uống của cả nhà khoảng 8 triệu đồng, chủ yếu nấu ăn tại nhà để đảm bảo sức khỏe và tiết kiệm.

Ngoài ra, các chi phí sinh hoạt như điện, nước, xăng xe, cà phê và những khoản phát sinh khác vào khoảng 10 triệu đồng. Tổng chi tiêu duy trì ở mức khoảng 25 triệu đồng, giúp hai vợ chồng vẫn có khoản dư gần 14 triệu đồng.

“Hiện tại vẫn đủ sống và có dư để tiết kiệm, lâu lâu cho gia đình đi ăn ngoài hoặc đi chơi gần cũng không phải đắn đo quá nhiều”, anh chia sẻ.

Nhiều gia đình chọn cách nấu ăn tại nhà, giảm ăn ngoài để tiết kiệm chi phí sinh hoạt. (Ảnh minh họa)

Mỗi ngày từ 6h sáng đến 22h đêm, chị Hồ Ngọc Phượng (ngụ phường Dĩ An, thuộc Bình Dương cũ) rong ruổi trên các tuyến đường với công việc chạy xe ôm công nghệ. 2 năm trước, chị xin nghỉ công nhân để chuyển sang nghề này với hy vọng chủ động hơn về thời gian và thu nhập.

Là mẹ đơn thân suốt 12 năm, chị một mình nuôi hai con ăn học. Con trai lớn hiện là sinh viên năm nhất, còn con gái út đang học lớp 12. Mọi chi tiêu trong gia đình phụ thuộc chủ yếu vào thu nhập của chị, dao động khoảng 9-10 triệu đồng mỗi tháng.

Để đảm bảo cuộc sống, chị duy trì thói quen chi tiêu chặt chẽ. Tiền thuê trọ, điện nước chỉ khoảng 2 triệu đồng mỗi tháng nhờ chọn phòng giá rẻ và ở lâu dài nên chủ nhà không tăng giá. Con trai lớn đi học bằng xe buýt, con gái út đi bộ đến trường để tiết kiệm chi phí đi lại, còn bản thân chị tính toán kỹ từng cuốc xe để hạn chế hao xăng.

Khoản chi lớn nhất là tiền học của các con. Mỗi học kỳ, học phí của con trai lên tới khoảng 9 triệu đồng, con gái học trường công nên học phí và các khoản lặt vặt tầm 1,2 triệu đồng. Để san sẻ gánh nặng, con trai tranh thủ đi làm thêm, kiếm khoảng 2-3 triệu đồng mỗi tháng.

“Hai con lớn nên có thể tự nấu ăn, khi chạy xe tôi tiện ghé mua thực phẩm ở những chỗ quen, giá mềm lại tươi nên chi phí ăn uống của cả 3 mẹ con chỉ khoảng 3 triệu đồng”, chị Phượng nói.

Thu nhập không cao nhưng chị vẫn cố gắng duy trì một khoản dư nhỏ mỗi tháng, dù chỉ vài trăm nghìn đồng. Số tiền này được chị tích góp để phòng khi ốm đau hoặc đóng các khoản học phí cho con. Trong căn phòng trọ giản đơn, cuộc sống của ba mẹ con không dư dả, nhưng được vun vén bằng sự tính toán và tiết kiệm từng khoản nhỏ.

Người dân lựa chọn thực phẩm tại chợ, cân nhắc giá cả trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng cao.

Tại một khu trọ ở phường Bình Trưng, TP.HCM cuộc sống của chị Trần Thị Thanh Thúy (37 tuổi) lại xoay quanh câu chuyện mưu sinh từng ngày. Công việc bán đồ ăn sáng ven đường từng giúp chị có nguồn thu nhập ổn định, nhưng thời gian gần đây, lượng khách giảm đáng kể.

Trung bình mỗi tháng, thu nhập của chị khoảng 15 triệu đồng. Chồng chị làm tài xế, thu nhập khoảng 13 triệu đồng. Tổng thu nhập 28 triệu đồng mỗi tháng phải gánh toàn bộ chi phí sinh hoạt của gia đình 4 người.

Trong đó, chi phí học tập cho hai con đang học tiểu học là khoản chi đáng kể. Dù học trường công, nhưng tiền học thêm và các lớp kỹ năng khiến tổng chi phí lên tới khoảng 10 triệu đồng/tháng.

Chi phí ăn uống của gia đình khoảng 8-9 triệu đồng, chủ yếu là tự nấu ăn để tiết kiệm. Tiền thuê trọ hiện ở mức 3 triệu đồng mỗi tháng, tăng 500.000 đồng/tháng so với trước, tiền điện nước khoảng 1 triệu đồng.

Sau khi trừ các khoản chi thiết yếu, số tiền còn lại không đáng kể. Điều này khiến gia đình luôn trong trạng thái phải cân nhắc từng khoản chi nhỏ. “Thu nhập không tăng mà chi phí thì cái gì cũng lên, nên phải tính toán rất kỹ”, chị Thúy chia sẻ.

Để thích nghi, gia đình buộc phải cắt giảm các chi tiêu không cần thiết, hạn chế mua sắm và ưu tiên các nhu cầu cơ bản. Tuy nhiên, việc tiết kiệm cũng có giới hạn khi phần lớn chi phí đã là thiết yếu.

Đà Nẵng: Dễ "thở", dễ tích góp

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tại các đô thị lớn ngày càng tăng, nhiều người dân tại Đà Nẵng cho biết mức chi tiêu hàng tháng của họ vẫn “dễ thở” hơn đáng kể so với TP Hà Nội và TP.HCM. Sự khác biệt này đến từ nhiều yếu tố như giá thuê nhà, chi phí ăn uống, đi lại và nhịp sống tổng thể.

Một trong những yếu tố quan trọng giúp người dân Đà Nẵng tiết kiệm được chi phí là giá nhà ở tương đối “mềm” hơn so với Thủ đô. Ngoài ra, khoảng cách địa lý trong thành phố không quá lớn, giúp giảm chi phí xăng xe và thời gian di chuyển. Nhiều người cho rằng chỉ mất 10 - 15 phút là có thể đi từ nhà đến nơi làm việc, trong khi ở Hà Nội, thời gian này có thể kéo dài gấp đôi hoặc hơn.

Giá nhà ở Đà Nẵng rẻ hơn rõ rệt so với Hà Nội và TP.HCM.

Chị Trần Thị Oanh (39 tuổi, trú phường Cẩm Lệ) chia sẻ tổng thu nhập của hai vợ chồng chị khoảng 35 triệu đồng/tháng. Với khoản thu nhập này, gia đình chị vẫn có thể tiết kiệm được một số tiền kha khá khi sinh sống tại khu vực trung tâm Đà Nẵng.

Vợ chồng chị Oanh đang nuôi 2 con nhỏ (cháu lớn học lớp 4, còn cháu nhỏ 3 tuổi). "Tranh thủ ngày nghỉ cuối tuần, tôi ghé siêu thị và mua thức ăn phục vụ cho cả tuần với chi phí khoảng 1,2 triệu đồng. Hằng tháng, tiền ăn học ở trường và học thêm của các con khoảng 7 triệu đồng. Điện, nước tầm 2 triệu đồng.

Do cả hai vợ chồng làm việc gần nhà nên chi phí xăng xe không đáng là bao. Tôi mua đất xây nhà ở thành phố gần 10 năm nay nên không phải tốn tiền ở nhà thuê" - chị Oanh nhẩm tính và chốt con số tổng chi tiêu hằng tháng của gia đình chưa khi nào vượt mức 20 triệu. Vì vậy, khoản dư còn lại, hai vợ chồng mang gửi tiết kiệm để lấy lãi.

Một trong những yếu tố quan trọng giúp người dân Đà Nẵng tiết kiệm chi phí là giá nhà ở tương đối “mềm” hơn so với Hà Nội và TP.HCM.

Khi so sánh với mức sống ở Hà Nội, chị Oanh cho hay vì yêu cầu công việc nên thỉnh thoảng chị cũng ra Thủ đô và ở lại vài ngày. "Rõ ràng chi phí ăn uống ở Hà Nội đắt đỏ hơn rất nhiều so với Đà Nẵng. Đơn cử 1 tô phở lớn với đầy đủ tái, nạm ở ngay khu vực trung tâm Đà Nẵng có giá không quá 35.000 đồng thì ở Hà Nội mức giá chạm ngưỡng 60.000 đồng. Hay 1 đĩa cơm bình dân ở Đà Nẵng dao động 25.000 - 30.000 đồng thì ở Hà Nội ít nhất cũng 40.000 đồng" - chị Oanh nói thêm.

Còn với những người dân ở vùng ven thành phố như anh Nguyễn Khánh (trú phường Điện Bàn Đông) thì mức sống thậm chí còn thấp hơn nữa. Vợ chồng anh Khánh thuê căn phòng trọ gần sát Khu công nghiệp Điện Nam - Điện Ngọc và thuê thêm mặt bằng để mở tiệm sửa xe máy.

Nhiều người dân tại Đà Nẵng cho biết mức chi tiêu hàng tháng của họ vẫn “dễ thở” hơn đáng kể so với ở Hà Nội và TP.HCM.

"Giá thuê phòng trọ bao năm vẫn không thay đổi khi chủ nhà thu 500 nghìn đồng/tháng, còn tiệm sửa xe do nằm ven tỉnh lộ nên giá thuê mỗi tháng hơn 3 triệu đồng. Tổng tiền lương công nhân của vợ cộng với nghề sửa xe của tôi khoảng 25 triệu đồng. Đây là mức thu nhập tương đối khá, giúp hai vợ chồng đủ khả năng trang trải chi phí hằng tháng và nuôi thêm 1 con đang học lớp 3.

Ở đây, trung bình 1 tháng, cháu chỉ tốn khoảng 900.000 tiền ăn bán trú, còn lại học phí được miễn giảm nên vợ chồng tôi cũng nhẹ gánh" - anh Khánh cho biết và vui vẻ khoe, cũng nhờ mức chi tiêu "dễ thở" nên sau 15 năm tích góp, hai vợ chồng mới mua được lô đất có giá 800 triệu đồng. Dự kiến trong năm nay, hai vợ chồng sẽ vay thêm tiền để cất nhà, chấm dứt cảnh sống trọ suốt nhiều năm qua.