VCCI công bố Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025

Ngày 2/6 tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiêp Việt Nam (VCCI) tổ chức lễ công bố Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh nhằm ghi lại những chuyển động đáng chú ý trong quá trình xây dựng và thực thi pháp luật trong năm 2025. Đây là năm thứ chín liên tiếp, VCCI công bố báo cáo này.

Với chủ đề "Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực trong kỷ nguyên mới", Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2025 phản ánh những chuyển động nổi bật của hệ thống pháp luật kinh doanh trong năm qua, đánh giá tác động tới môi trường đầu tư kinh doanh. Ảnh: Ngọc Quỳnh/bnews/vnanet.vn

Phát biểu khai mạc sự kiện, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cho biết, với chủ đề "Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực trong kỷ nguyên mới", Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2025 phản ánh những chuyển động nổi bật của hệ thống pháp luật kinh doanh trong năm qua, đánh giá tác động tới môi trường đầu tư kinh doanh; đồng thời, ghi nhận các kiến nghị, kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp đối với quá trình cải cách thể chế và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Năm 2025 ghi dấu một giai đoạn chuyển động mạnh mẽ của nền kinh tế và hệ thống thể chế Việt Nam. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục nhiều biến động, Việt Nam vẫn duy trì mức tăng trưởng GDP ấn tượng, đạt khoảng 8,02%, thuộc nhóm cao nhất khu vực. Động lực quan trọng cho kết quả này đến từ các nỗ lực cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân.

Năm 2025 cũng chứng kiến sự ra đời của "bộ tứ nghị quyết chiến lược" do Bộ Chính trị ban hành, gồm: Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; và Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Theo đánh giá của VCCI, các nghị quyết này đã tạo ra chuyển biến rõ nét trong tư duy phát triển: từ "quản lý" sang "kiến tạo", từ tư duy kiểm soát sang thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khơi thông nguồn lực.

Đặc biệt, Nghị quyết 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật được xem là một dấu mốc quan trọng trong hoạt động lập pháp và điều hành. Lần đầu tiên, Chính phủ được trao cơ chế để ban hành các nghị quyết có nội dung khác với quy định của luật hiện hành nhằm xử lý ngay các điểm nghẽn cấp bách.

Chỉ trong chưa đầy 8 tháng, Chính phủ đã ban hành liên tiếp 15 nghị quyết theo cơ chế này, bao phủ nhiều lĩnh vực trọng yếu như quy hoạch, đất đai, khoáng sản, đầu tư, thực phẩm, thủ tục hành chính, đấu giá đất và nhà ở xã hội.

Trong đó, Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu được đánh giá là một trong những đợt cải cách thủ tục hành chính quy mô lớn nhất từ trước tới nay, với hơn 760 thủ tục được đơn giản hóa thành phần hồ sơ trên nguyên tắc "không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin mà Nhà nước đã có, Chủ tịch Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh

Phân tích báo cáo, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng Ban pháp chế VCCI cho biết, một trong những điểm nhấn lớn của báo cáo năm nay là sự bứt phá trong hoạt động xây dựng pháp luật.

Chỉ trong năm 2025, Quốc hội đã thông qua 89 đạo luật, mức cao nhất trong lịch sử lập pháp gần đây, gấp gần 3 lần năm 2024 và gấp hơn 5 lần mức trung bình giai đoạn trước.

Tính gộp giai đoạn 2024 và 2025, tổng cộng đã có 120 đạo luật được ban hành, vượt tổng số luật của cả 8 năm trước đó cộng lại. Tốc độ soạn thảo cũng được rút ngắn đáng kể: khảo sát 33 đạo luật liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh cho thấy thời gian soạn thảo trung bình chỉ còn khoảng 221 ngày, riêng nhiều luật khởi động trong năm 2025 chỉ mất hơn 4 tháng, thậm chí có dự án luật được hoàn thiện trong chưa đầy 2 tháng.

Báo cáo ghi nhận quy trình xây dựng pháp luật mới đã giúp các chính sách tháo gỡ khó khăn và các cơ chế đột phá được chuyển tải nhanh hơn vào thực tiễn. Một xu hướng tích cực khác là các đạo luật ngày càng mang tính nguyên tắc, "khung", trong khi nhiều nội dung chi tiết được giao cho Chính phủ và các bộ, ngành quy định ở cấp dưới luật, qua đó tăng tính linh hoạt trong điều hành.

Bên cạnh kết quả đáng ghi nhận này, Báo cáo cũng gợi mở dư địa cải cách tiếp theo, đó là cân bằng giữa tốc độ và chất lượng chính sách, đồng thời mở rộng hơn nữa không gian tham vấn, phản biện của các đối tượng chịu tác động, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp, nhằm bảo đảm tính ổn định, khả thi của hệ thống văn bản hướng dẫn.

Một nội dung quan trọng khác của Báo cáo là bức tranh về việc tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý trong hoạt động đầu tư kinh doanh. Từ kết quả rà soát hơn 2.088 phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc, các bộ, ngành và địa phương đã tiếp nhận, phân loại và xử lý với tinh thần lắng nghe, cầu thị chưa từng có; trong đó, khoảng 38% (tương đương 787 phản ánh) được công nhận là vướng mắc thực sự cần xử lý, các phản ánh còn lại được trả lời, giải thích minh bạch trên cổng thông tin điện tử, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.

Báo cáo cho rằng quá trình này đã giúp thu hẹp dần khoảng cách giữa "logic pháp lý" và "logic thực tiễn", đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận chính sách gần hơn với trải nghiệm vận hành thực tế của doanh nghiệp.

Báo cáo dẫn trường hợp Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) đề nghị sửa đổi quy định liên quan đến cải tạo xe tải hạng nặng chuyên dụng hoạt động trong mỏ như một minh họa: việc giải quyết bế tắc của doanh nghiệp cần đi xa hơn câu chữ của thông tư, hướng tới điều chỉnh ở tầng luật để gỡ vướng tận gốc.

Phân tích 787 vướng mắc được công nhận, Báo cáo nhận diện ba nhóm rào cản chính: 42% là các quy định thiếu rõ ràng, có nhiều cách hiểu hoặc thiếu tính khả thi; 36% là các quy định làm phát sinh chi phí tuân thủ chưa cần thiết hoặc chưa theo kịp các mô hình kinh doanh mới và hoạt động đổi mới sáng tạo; 22% xuất phát từ sự chồng chéo, thiếu thống nhất giữa các văn bản pháp luật.

Đáng chú ý, phần lớn vướng mắc lại nằm ở cấp luật (323 vướng mắc) và nghị định (277 vướng mắc), tức là ngay ở tầng cao nhất của hệ thống pháp luật, cho thấy dư địa cải cách thể chế trong giai đoạn tới là rất rộng mở.

Báo cáo minh họa bằng các ví dụ điển hình như vòng lặp thủ tục "con gà, quả trứng" trong giao khu vực biển cho dự án điện gió ngoài khơi, tình huống "không thể tuân thủ" trong kinh doanh xăng dầu khi chứng chỉ đào tạo bảo vệ môi trường không còn cơ chế cấp, hay sự thiếu thống nhất giữa Luật Điện lực 2025 và nghị định hướng dẫn Luật Đấu thầu trong lựa chọn nhà đầu tư điện gió ngoài khơi.

Từ góc độ chi phí tuân thủ, việc tháo gỡ các rào cản này được nhìn nhận như một yêu cầu cấp thiết và đầy triển vọng để khơi thông nguồn lực đầu tư, giải phóng sức sản xuất và củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp trong giai đoạn phát triển mới.

Điểm mới đáng chú ý của Báo cáo năm nay là lần đầu tiên đề cập đến vấn đề "kinh tế tầm thấp", một xu hướng phát triển đang được nhiều quốc gia quan tâm trong bối cảnh công nghệ số, logistics thông minh và các mô hình kinh doanh mới phát triển nhanh chóng. Báo cáo nhận định đây có thể trở thành một không gian tăng trưởng mới đầy tiềm năng của nền kinh tế Việt Nam.

Để khai phá lĩnh vực này, Việt Nam cần sớm xây dựng các khung khổ pháp lý phù hợp, tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, thử nghiệm công nghệ và phát triển các mô hình kinh doanh mới.