VCCI khuyến nghị định hướng lại tăng trưởng kinh tế ĐBSCL

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang đứng trước một ngưỡng phát triển mới. Sau nhiều thập niên đóng vai trò “vựa lúa”, “vựa thủy sản”, “vựa trái cây” của cả nước, mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng sản lượng đã dần chạm tới giới hạn. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, cạnh tranh thương mại toàn cầu và yêu cầu phát triển xanh ngày càng gia tăng, vùng đất cực Nam Tổ quốc được xác định phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao giá trị gia tăng.

Từ lâu ĐBSCL được xem là vựa lúa cả nước. Ảnh: T.L

Thông điệp này được nhấn mạnh trong Báo cáo Thường niên Kinh tế ĐBSCL năm 2025 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố. Báo cáo cho thấy ĐBSCL vẫn đóng góp hơn 50% sản lượng lúa, khoảng 65% sản lượng nuôi trồng thủy sản, khoảng 70% sản lượng trái cây và hơn 90% lượng gạo xuất khẩu của cả nước. Tuy nhiên, mô hình phát triển dựa trên tài nguyên và sản lượng thô đang bộc lộ những giới hạn ngày càng rõ nét.

Không thể tiếp tục chạy theo sản lượng

Theo báo cáo, đột phá của ĐBSCL trong giai đoạn tới sẽ không nằm ở việc sản xuất nhiều lúa, cá hay trái cây hơn mà ở khả năng hình thành một hệ sinh thái doanh nghiệp nông nghiệp - chế biến - logistics - tài chính - công nghệ đủ sức cạnh tranh trong nền kinh tế xanh và số hóa.

PGS. TS. Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, cho rằng ĐBSCL là vùng giàu tiềm năng nhưng đang thiếu một hệ sinh thái doanh nghiệp đủ mạnh để chuyển hóa các lợi thế tự nhiên thành giá trị kinh tế bền vững.

PGS. TS. Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI phát biểu ý kiến. Ảnh: H.B

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, trong nhiều năm qua, vùng phát triển chủ yếu dựa vào sản xuất nguyên liệu và xuất khẩu thô. Mô hình này đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử trong bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, nhưng không còn phù hợp với yêu cầu tăng trưởng chất lượng cao hiện nay.

“ĐBSCL không thể tiếp tục phát triển bằng cách gia tăng sản lượng nông sản. Không gian tăng trưởng mới của vùng nằm ở khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chế biến sâu, logistics hiện đại và phát triển doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải trở thành trung tâm của quá trình tái cấu trúc kinh tế vùng”, ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.

Theo ông, muốn phát triển nhanh và bền vững, ĐBSCL cần hình thành các doanh nghiệp đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ đóng vai trò cung cấp nguyên liệu.

Khoa học công nghệ tạo ra giá trị mới

Thực tế cho thấy phần lớn nông sản ĐBSCL hiện vẫn xuất khẩu dưới dạng sơ chế. Trong khi đó, giá trị gia tăng cao nhất lại nằm ở các khâu chế biến, bảo quản, xây dựng thương hiệu và phân phối.

Nhiều chuyên gia nhận định cùng một đơn vị nguyên liệu nhưng nếu được ứng dụng công nghệ chế biến hiện đại, giá trị kinh tế có thể tăng lên gấp nhiều lần. Các sản phẩm từ gạo, trái cây, tôm, cá không chỉ dừng lại ở thực phẩm thông thường mà còn có thể trở thành nguyên liệu cho ngành dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng và vật liệu sinh học.

Ông Lê Tấn Cận, Thứ trưởng Bộ Tài chính, cho rằng trong bối cảnh Chính phủ xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực tăng trưởng mới của đất nước, ĐBSCL cần tận dụng cơ hội để tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiện đại hơn.

Ông Lê Tấn Cận, Thứ trưởng Bộ Tài chính phát biểu ý kiến. Ảnh: D.T

Theo ông Lê Tấn Cận, chính sách tài chính trong thời gian tới cần tập trung tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu phát triển (R&D), chuyển giao công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.

“Đầu tư cho khoa học công nghệ không còn là chi phí mà phải được xem là đầu tư cho tăng trưởng dài hạn. ĐBSCL muốn nâng cao năng lực cạnh tranh thì phải tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ, xây dựng thương hiệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu”, ông Cận nhận định.

Ông cũng cho rằng cần phát triển mạnh các quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo, các cơ chế tín dụng ưu đãi và chính sách thuế phù hợp nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ mới.

Doanh nghiệp tư nhân phải là động lực chính

Một trong những kết luận quan trọng nhất của Báo cáo Thường niên Kinh tế ĐBSCL năm 2025 là doanh nghiệp phải trở thành động lực chính của mô hình tăng trưởng mới.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, cho rằng ĐBSCL hiện nay không thiếu tài nguyên, không thiếu tiềm năng nhưng lại thiếu những doanh nghiệp đủ quy mô và năng lực để dẫn dắt phát triển.

Theo ông, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải nằm ở sản xuất mà ở năng lực tổ chức chuỗi giá trị. Nhiều doanh nghiệp trong vùng vẫn có quy mô nhỏ, thiếu vốn, thiếu công nghệ và khó tiếp cận các thị trường tiêu chuẩn cao.

ĐBSCL muốn phát triển phải nhờ vào doanh nghiệp và công nghệ mới. Ảnh: Văn Kim khanh

“Muốn ĐBSCL phát triển nhanh hơn, cần đặt doanh nghiệp tư nhân vào vị trí trung tâm của các chính sách phát triển. Mọi chính sách về hạ tầng, tín dụng, đào tạo nhân lực, khoa học công nghệ hay chuyển đổi số đều phải hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, bên cạnh việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, các địa phương cần thúc đẩy mạnh mẽ liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học và các trung tâm đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, cần hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, blockchain trong truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và quản trị chuỗi cung ứng.

Mở không gian tăng trưởng mới cho ĐBSCL

Các chuyên gia nhận định ĐBSCL đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình từ trung tâm sản xuất nông nghiệp truyền thống thành trung tâm kinh tế xanh, công nghiệp chế biến nông sản và đổi mới sáng tạo của cả nước.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, vùng cần một hệ sinh thái doanh nghiệp đủ mạnh, nguồn nhân lực chất lượng cao và các chính sách thúc đẩy khoa học công nghệ đồng bộ. Trong hệ sinh thái ấy, doanh nghiệp tư nhân phải là hạt nhân dẫn dắt, còn Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế và đầu tư hạ tầng chiến lược.

Con đường phát triển của ĐBSCL trong tương lai sẽ không còn là cuộc đua về sản lượng. Đó sẽ là cuộc đua về tri thức, công nghệ, năng suất và giá trị gia tăng. Khi khoa học công nghệ trở thành nền tảng và doanh nghiệp trở thành trung tâm của quá trình đổi mới sáng tạo, ĐBSCL sẽ có cơ hội mở ra một mô hình tăng trưởng mới, bền vững hơn và có sức cạnh tranh cao hơn trên thị trường toàn cầu.