VCCI kiến nghị sửa cơ chế giá nước, xử lý sự cố cấp bách

Góp ý hồ sơ chính sách của dự án Luật Cấp, thoát nước, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng các chính sách được đề xuất cơ bản toàn diện, song cần tiếp tục hoàn thiện để tháo gỡ vướng mắc, nâng hiệu quả đầu tư, vận hành hệ thống và hài hòa lợi ích các bên.

Theo VCCI, dự thảo đã bao quát những vấn đề cốt lõi của hoạt động cấp, thoát nước, từ quy hoạch, quản lý, vận hành, khai thác hệ thống đến huy động nguồn lực phát triển. Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị bổ sung một số nội dung quan trọng.

Trước hết, cần hoàn thiện cơ chế giá nước sạch và giá dịch vụ thoát nước. VCCI đề nghị sửa nguyên tắc tính giá từ “bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ” thành “bảo đảm tính đúng, tính đủ chi phí thực tế phát sinh hợp lý, hợp lệ và lợi nhuận định mức theo quy định pháp luật”, qua đó tạo nguồn tích lũy để doanh nghiệp tái đầu tư và duy trì dịch vụ ổn định.

Doanh nghiệp cũng đề xuất rà soát giá nước hằng năm và tự động điều chỉnh theo biến động thị trường khi các chi phí đầu vào chính tăng từ 5% trở lên. Trường hợp chính quyền quyết định giữ giá nước thấp hơn phương án tính đúng, tính đủ vì mục tiêu an sinh hoặc kiềm chế lạm phát, cần có cơ chế ngân sách địa phương cấp bù chênh lệch kịp thời.

Ảnh minh họa.

Bên cạnh đó, cần giới hạn mức độ bù chéo giữa giá nước sinh hoạt và giá nước cho các mục đích khác, tránh đẩy chi phí sản xuất lên quá cao đối với doanh nghiệp sử dụng nước và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng giữa các đơn vị cấp nước.

Về ứng phó sự cố và quản lý rủi ro, VCCI kiến nghị cho phép đơn vị cấp nước chủ động xử lý trong tình huống khẩn cấp theo cơ chế “xử lý trước, báo cáo sau”. Theo đó, doanh nghiệp có thể khai thác vượt ngưỡng cấp phép hoặc tăng lưu lượng khai thác ngày từ 10-20% để khắc phục sự cố, đáp ứng nhu cầu tăng đột biến theo mùa, với điều kiện tổng lượng khai thác cả năm không vượt mức được phép.

Để tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau, dự thảo cần định nghĩa rõ các tình huống “khẩn cấp”, “cấp bách” và ban hành bộ tiêu chí kỹ thuật làm căn cứ để địa phương phê duyệt phương án xử lý.

Một vấn đề khác là phân định trách nhiệm về chất lượng nước. Theo kiến nghị của doanh nghiệp, đơn vị cấp nước chịu trách nhiệm bảo đảm chất lượng nước đạt quy chuẩn tại điểm đấu nối hoặc đồng hồ nước. Chất lượng nước tại vòi sử dụng phụ thuộc vào hệ thống đường ống, bể chứa nội bộ của tòa nhà hoặc hộ gia đình và thuộc trách nhiệm kiểm soát của khách hàng.

Về quản lý tài sản và số hóa công trình, VCCI đề nghị quy định chặt chẽ điều kiện bàn giao công trình cấp nước. Công trình phải được nghiệm thu, đáp ứng quy chuẩn và bảo đảm tính đồng bộ với mạng lưới hiện hữu của đơn vị tiếp nhận. Chủ đầu tư ban đầu phải chịu trách nhiệm và chi phí khắc phục nếu công trình không đáp ứng yêu cầu trước khi bàn giao.

Doanh nghiệp cũng kiến nghị liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa hệ thống quản lý của đơn vị cấp nước với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (Đề án 06) nhằm nâng cao hiệu quả quản lý khách hàng. Đồng thời, thông tin điều khiển, vận hành hệ thống SCADA và dữ liệu liên quan đến an ninh, an toàn của các công trình cấp nước sinh hoạt đặc biệt quan trọng cần được bảo mật, xếp vào diện dữ liệu hạn chế truy cập.

Đối với giai đoạn chuyển tiếp, VCCI đề xuất thời gian tối thiểu 36 tháng kể từ khi Luật có hiệu lực dự kiến ngày 1/1/2028 để doanh nghiệp sắp xếp lao động, đào tạo và bổ sung chứng chỉ hành nghề theo khung năng lực mới, hạn chế nguy cơ đứt gãy dịch vụ.

Dự thảo cũng cần quy định rõ việc xử lý các hợp đồng BOO (Xây dựng - Sở hữu - Vận hành/Kinh doanh) đã ký trước thời điểm Luật có hiệu lực nhưng có nội dung khác với quy định mới. Đồng thời, cần thừa nhận thực tế hoạt động của các đơn vị đã cung cấp nước nhưng chưa được giao vùng phục vụ chính thức, đồng thời bổ sung quyết định giao vùng để doanh nghiệp yên tâm hoạt động.

Sau khi Luật Cấp, thoát nước được ban hành, VCCI đề nghị Chính phủ và các bộ, ngành khẩn trương ban hành đồng bộ nghị định, thông tư và văn bản hướng dẫn, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, thống nhất cho quá trình thực thi.