Về bản Mạ nhớ vó ngựa xưa

Tự hào nơi nuôi ngựa cho Nghĩa quân Lam Sơn

Nằm nép mình bên bờ sông Chu thơ mộng, có một bản làng của người Thái vốn nghèo khó, cách biệt với thế giới bên ngoài, nay đã trở thành một điểm du lịch nổi tiếng xứ Thanh đó là bản Mạ. Theo tiếng thái Mạ có nghĩa là Ngựa. Cái tên bản Mạ cũng ra đời theo tích ấy - vùng đất nuôi ngựa. Nay dù đã được đổi tên thành khu phố Thanh Xuân, xã Thường Xuân nhưng người dân nơi đây vẫn quen và thích dùng từ bản Mạ.

Bản Mạ - từ vùng đất nuôi ngựa cho nghĩa quân Lam Sơn nay đã trở thành điểm du lịch cộng đồng nổi tiếng xứ Thanh.

Ông Hà Văn Duyên, 65 tuổi, trú tại bản Mạ cho biết, từ khi lớn lên ông đã được nghe các cụ, già làng kể lại, ngày xưa đây là vùng đất nuôi ngựa phục vụ cho nghĩa quân Lam Sơn đánh giặc.

Vào giai đoạn đầu, lực lượng của Nghĩa quân Lam Sơn còn mỏng, chủ tướng Lê Lợi phải dẫn quân ngược lên vùng thượng nguồn sông Chu, mượn địa thế hiểm trở của rừng núi để chiêu binh mãi mã đánh giặc. Dân bản đã tự nguyện hiến ngựa và cử người thay phiên nhau cắt cỏ nuôi chiến mã của Nghĩa quân Lam Sơn. Từ đó, vùng đất này có tên là bản Mạ. Dù nay ở bản Mạ không còn ai nuôi ngựa những đồng bào nơi đây vẫn tự hào về cái tên và truyền thống văn hóa của mảnh đất này.

Đang chỉnh trang lại nhà văn hóa để đón Tết, nghỉ tay uống nước, trưởng bản Lữ Xuân Thắng chia sẻ, bản Mạ có 55 hộ dân với gần 300 khẩu, gần 100% là người Thái bản địa. Ngày xưa do nép mình bên bờ sông Chu, không có cầu đi qua, sống chủ yếu dựa vào rừng nên đời sống người dân rất khó khăn. Bản Mạ gần như sống nép mình, cô lập với bên ngoài.

Anh Lữ Xuân Thắng, Trưởng bản Mạ chia sẻ với PV về lịch sử hình thành và quá trình phát triển của vùng đất này.

Từ khi lớn lên, anh Thắng đã nghe các già làng kể lại, đây là nơi chăn nuôi ngựa phục vụ cho Nghĩa quân Lam Sơn đánh giặc nên vùng đất này được đặt tên là bản Mạ. Dù hiện này không còn ai nuôi ngựa, nhưng đồng bào nơi đây vẫn tự hào về truyền thống của ông cha mình.

Anh Lữ Xuân Thắng nhớ lại, do ở cách biệt bên kia sông Chu, xưa chưa có cầu thì bè mảng làm phương tiện đi lại, giao tiếp giữa bản Mạ với bên ngoài. Tuy nhiên, vào mùa lũ, nước lên cao, bản Mạ lại bị cô lập, học sinh phải nghỉ học nhiều ngày.

Theo trưởng bản Lữ Xuân Thắng, có lẽ xuất phát từ câu ca "Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ" nên đồng bào Thái ở bản Mạ có tính cộng đồng rất cao. Khi mỗi gia đình trong bản có việc hiếu, hỉ, mọi người tập trung lại chung vui, chia sẻ nỗi buồn.

"Mỗi khi trong bản nhà ai có đám cưới hoặc người mất thì người dân trong bản tập trung xúm tay lại giúp đỡ. Đây là nét văn hóa, phong tục đẹp của người Thái", anh Thắng chia sẻ.

Đến điểm du lịch nổi tiếng Thanh Hóa

Hình ảnh con ngựa tại một khu du lịch cộng đồng ở bản Mạ.

Theo anh Thắng, năm 2016, nhà nước đầu tư xây dựng một cây cầu treo nối bản Mạ với thế giới bên ngoài. Kể từ đây, bản Mạ bắt đầu thay da đổi thịt. Được thiên nhiên ưu đãi với vẻ hoang sơ của những nếp nhà sàn nép mình bên bờ sông Chu, cùng với giá trị lịch sử và văn hóa, người dân bản Mạ đã bắt đầu làm du lịch cộng đồng.

Khách đến với bản Mạ, bên cạnh tham quan, trải nghiệm phong tục tập quán còn được thưởng thức những món ăn truyền thống của dân bản địa. Hiện tại, bản Mạ đã có 4 hộ dân xây dựng nhà sàn, bugalow để phục vụ đón khách du lịch và lưu trú. Mùa hè, thời tiết mát mẻ, du khách đến với bản Mạ rất đông. Ngoài tham quan, du khách sẽ được trải nghiệm dịch vụ nấu ăn, đốt lửa trại giao lưu văn nghệ, đạp xe, đi bè mảng trên sông.

Từ khi có cây cầu treo bắc qua sông, du lịch cộng đồng phát triển, bản Mạ đã thay da đổi thịt.

Với sự giúp đỡ từ chính quyền và sự nỗ lực của người dân, bản Mạ đã thành lập đội văn nghệ để biểu diễn các điệu khặp thái, nhảy sạp, khua luống... Người dân còn xây dựng từng nhóm hộ trồng rau, nuôi gà, lợn, bắt cá suối và tổ chức nấu ăn phục vụ du lịch khi có khách đến tham quan, nghỉ dưỡng.

Biết đến bản Mạ trên các nền tảng mạng xã hội, đây là lần đầu tiên chị Hường (Nghệ An) cùng với gia đình đến với mảnh đất này. Chị cho hay, bản thân rất bất ngờ khi cách trung tâm xã không xa, nằm cạnh quốc lộ, nép mình bên bờ sông Chu lại có một bản làng hoang sơ và thơ mộng như vậy. Đến đây, chị và gia đình ngoài được hít thở không khí trong lành của núi rừng, còn được thưởng thức những món ăn ngon, sạch của người dân bản địa.

Phạm Xuân Chinh