Về Đất Rồng nơi ngọn lửa hồng tôi luyện bản tình ca của thép

Chuyến hành trình ngắn dịp đầu xuân băng qua Vịnh Gành Rái (Cần Giờ), chuyến phà cao tốc cập bến Đá (Vũng Tàu) chỉ khoảng độ 45 phút.

Bỏ qua những danh thắng, cung đường xô bồ du khách chen chân, hành trình tiếp tục xuôi về vùng đất rồng – Long Đất dầy nắng gió.

Nơi cánh đồng An Nhứt mùa vàng, lúa trĩu cành rạp mình đón chào lãng khách tìm về vùng đất của những nghề truyền thống lâu đời.

Vùng đất của Rồng – Long Đất, lữ khách sẽ bắt gặp những xóm đóng tàu Phước Tỉnh lừng lẫy, nơi những "tỉ phú chân đất" dựng nên những con tàu khổng lồ vượt sóng đại dương. Từng nhát đục, đường cưa của những bậc thầy mộc nề nơi đây đã viết nên bản hùng ca chinh phục biển khơi đầy kiêu hãnh.

Len lỏi qua những cung đường ven biển là những cánh đồng muối An Ngãi trắng tinh khôi lấp lánh dưới nắng gắt như những viên ngọc của đất trời. Nghề làm muối đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể, nơi diêm dân miệt mài kết tinh vị mặn mòi của đại dương thành hạt ngọc trắng ngần.

Không chỉ có muối và tàu, Long Đất còn nồng nàn hương gạo mới từ những làng bánh tráng, bún tại xã An Nhứt, nơi miếng bánh mỏng đều nuôi sống bao thế hệ. Những bàn tay khéo léo của người phụ nữ quê cũng cần mẫn với nghề đan lát, tận dụng tre nứa địa phương để dệt nên những vật dụng thiết yếu.

Nghề rèn không chỉ là công việc lao động, mà là linh hồn kết nối mọi ngành nghề truyền thống tại mảnh đất giàu truyền thống.

Sự nhẫn nại của con người trước thiên nhiên khắc nghiệt ấy chính là nét vẽ thanh tao trong bức tranh lao động đầy chất thơ.

Thế nhưng, trong muôn vàn sắc màu những làng nghề truyền thống ấy, nghề rèn An Nhứt (xã Đất Đỏ) lại hiện lên như một biểu tượng can trường và mạnh mẽ, đóng vai trò là "xương sống" cho toàn vùng. Nếu thiếu đi tiếng búa đe rộn rã, thợ đóng tàu sẽ không có rìu xẻ gỗ, diêm dân thiếu cào muối, và người nông dân chẳng có công cụ khẩn hoang.

Tìm về cội nguồn xưa cũ, nghề rèn nơi đây đã đỏ lửa liên tục hơn một thế kỷ, kể từ khi những người thợ tài hoa miền Trung mang theo kỹ thuật tinh xảo vào Nam lập nghiệp. Họ dừng chân tại mảnh đất An Nhứt, kết hợp vốn liếng kinh nghiệm truyền đời cùng nhu cầu khẩn hoang vùng Đông Nam Bộ để tạo nên những công cụ lao động sắc bén, bền bỉ.

Tiếng búa đe chập chập cheng cheng giai điệu reo vui, vang vọng như bản nhạc không lời viết cho đất, cho người, cho lặng lẽ bền lâu mà rực rỡ.

Hòa cùng tiếng gió dịu nhẹ sượt qua tai là âm vang chan chát quen thuộc của tiếng búa đập mạnh vào sắt thép, tạo nên giai điệu lao động đầy sức sống. Đó là âm thanh của một thời cần lao chưa từng vắng bóng, phát ra từ lò rèn nhỏ của chú Võ Văn Búa – người thợ già đã gắn bó hơn nửa thế kỷ với lửa đỏ.

Chú Búa, cái tên như vận vào nghiệp búa đe, sinh năm 1946, nay đã bước sang tuổi 79 nhưng ánh mắt vẫn rực sáng mỗi khi đứng bên lò than hồng rực lửa. Đôi bàn tay gân guốc mang dáng hình năm tháng của chú vẫn nhịp nhàng điều khiển những nhát búa chuẩn xác, dứt khoát như thể thời gian chưa từng chạm đến sức lực của người thợ già.

Người dân địa phương rất thương quý chú, quý cái lò rèn cũ kỹ nằm nép bên đường dưới bóng cội xoài già nua, nơi lưu giữ ký ức của cả vùng quê. Có khi người lạ dừng xe hỏi đường, vừa chạm tai tiếng đe búa lách cách là biết ngay nơi đây có một người đang giữ nghề, như giữ ngọn lửa hồn quê rực cháy.

Ngọn lửa trong lòng người thợ già ấy có lẽ đã cháy đỏ từ thuở đôi mươi, khi chú lần đầu theo cha học những kỹ thuật sơ khai nhất bên lò rèn cũ. Cái thời đất nước còn bộn bề khói lửa, dao cuốc hư hỏng là phải tự tay sửa chữa, chú đã tự học, tự làm, chấp nhận những vết bỏng để thành nghề như hôm nay.

Cuối buổi chiều, khi nắng nghiêng như sắp trút cạn ngày, tôi chào chú, định bụng mai trở lại; chú nhìn theo, vẫy tay rồi lại cúi xuống, tiếp tục công việc dở dang.

Khi được hỏi sao không nghỉ ngơi ở tuổi xế chiều, chú chỉ cười hiền hậu, nụ cười hằn vết nắng gió, bảo rằng tay chân đã quá quen với mùi lửa khói rồi. Với chú, việc còn người cần đến sản phẩm của mình chính là niềm hạnh phúc giản đơn, là động lực để chú tiếp tục "quai búa", tiếp tục khơi thức những thanh thép nguội lạnh thành công cụ có ích.

Bất chợt cơn mưa trái mùa tưới tắm mát mẻ đầu xuân, khói từ lò rèn bốc lên quyện lấy hơi sương thành làn khói xám lững lờ trôi trên cánh đồng. Chú Búa ngồi nghỉ bên chiếc ghế gỗ cũ, nhấp ngụm trà nguội, kể về những người bạn nghề cùng thời giờ đã khuất núi, đôi mắt chú thoáng hiện lên nỗi buồn hoài niệm mênh mang về một nghề rèn dần mai một.

Qua bao biến thiên thăng trầm của lịch sử, nghề rèn vẫn được gìn giữ theo lối cha truyền con nối như một báu vật thiêng liêng.

Trong tiếng lửa phì phò rền rỉ ấy, Đất Đỏ không chỉ là tên gọi của vùng đất, mà là màu của bền lòng, màu của ngọn lửa nghề như chưa bao giờ tắt.

Đi sâu vào xóm nhỏ, lò rèn Bảy Cảnh cũng là một chứng nhân lịch sử, từng là nơi tấp nập nhất vùng Long Tân (Đất Đỏ) vào những năm trước khi máy móc chiếm ưu thế. Những chiếc dao, rìu mang dấu ấn của ông Bảy Cảnh đã theo người nông dân ra đồng, theo thợ rừng vào núi, góp phần khai phá vùng đất đỏ bazan màu mỡ.

Tiếng búa đập chan chát vẫn đều đặn vang vọng trong sương sớm, minh chứng cho một sức sống mãnh liệt của nghề thủ công trước sự lấn át của công nghiệp hiện đại. Đối với những nghệ nhân già như ông Bảy Cảnh hay chú Búa, nghề rèn không chỉ là kế sinh nhai, mà là sợi dây liên kết thiêng liêng với tổ tiên.

Kết nối tour tuyến đưa khách từ Vũng Tàu, Hồ Tràm về thăm làng nghề truyền thống và ngoạn cảnh đồng lúa An Nhứt, tạo nên sản phẩm liên tuyến hấp dẫn.

Nhìn sang bài học thành công từ làng rèn truyền thống Seki tại Nhật Bản, có thể thấy tương lai đầy hy vọng cho việc bảo tồn và phát triển nghề rèn tại An Nhứt. Người Nhật đã khéo léo biến những kỹ thuật đúc kiếm cổ xưa thành các sản phẩm gia dụng tinh xảo, từ cái kéo tỉa móng, bấm móng tay, cây giũa v.v.. phục vụ du khách mua về làm quà, tạo nên nguồn thu nhập không nhỏ và bền vững cho cộng đồng.

Hành trình ngắn về vùng đất Rồng, như nốt nhạc nhẹ nhàng, ghi lại những khoảnh khắc đẹp đẽ của thép và lửa, của mồ hôi và những tấm lòng son sắt với nghề.

Mong rằng tiếng búa của những nghệ nhân như ông Bảy Cảnh, chú Búa sẽ mãi còn vang vọng, để Long Đất mãi là vùng di sản rực rỡ trong lòng mỗi người dân.

Những sản phẩm từ cái cuốc, lưỡi rìu, bàn cào… được làm nên từ đôi bàn tay những người thợ lành nghề, nằm khiêm tốn trên các quầy sạp chợ.

Nghề rèn Đất Đỏ cũng cần sự chuyển mình mạnh mẽ để những sản phẩm thủ công không chỉ dừng lại ở các chợ quê. Việc xây dựng thương hiệu bài bản, có logo và bao bì chuyên nghiệp sẽ giúp những con dao, cái kéo mang dấu ấn An Nhứt vươn xa đến các thị trường cao cấp và trung tâm thương mại lớn.

Định vị sản phẩm rèn thủ công là một món quà lưu niệm mang đậm dấu ấn văn hóa, chứa đựng tâm hồn của con người Đất Đỏ. Sự kết hợp giữa các làng nghề và cung đường du lịch Hồ Tràm, Bình Châu, Vũng Tàu sẽ tạo ra những điểm dừng chân lý thú, nơi du khách được tận mắt chứng kiến quy trình luyện thép.

Bên Cánh đồng mơn mởn trải dài tới tận đường chân trời, dãy núi Dinh thăm thẳm, du khách gần xa dừng chân trên hành trình thiên lý.

Hãy về với An Nhứt một lần, để nghe lửa kể chuyện, để thấy thép hóa rồng và để yêu thêm những giá trị truyền thống bền bỉ.

Cảm giác được chạm tay vào di sản, được trực tiếp thấy ngọn lửa nung chín thép sẽ khiến khách phương xa thêm trân trọng giá trị của sức lao động thủ công. Đó chính là cách quảng bá hiệu quả nhất để đưa tiếng búa, nhịp đe của An Nhứt vang xa hơn nữa, không chỉ trong nước mà còn ra bạn bè quốc tế.

Nghề rèn nơi đây không chỉ tạo ra vật dụng, mà còn tạo ra bản sắc và niềm tự hào về vùng đất giàu truyền thống cách mạng và văn hóa lâu đời. Ngọn lửa trong lò không chỉ nung chín thép, mà còn nung nấu ý chí giữ gìn hồn cốt của cha ông trong dòng chảy cuồn cuộn của thời đại mới.

Hữu Long