Về lâu dài, Luật Đầu tư cần tập trung điều chỉnh quyền tự do đầu tư kinh doanh

Bảo đảm nguyên tắc “một rủi ro do một cơ quan chịu trách nhiệm chính”

Theo đại biểu Hoàng Minh Hiếu, đây là kỳ họp thứ 3 liên tiếp Quốc hội thảo luận về việc sửa đổi Luật Đầu tư. Tần suất như vậy có thể dẫn đến tình trạng pháp luật thiếu ổn định, làm tăng chi phí tìm hiểu và thích ứng của người dân, doanh nghiệp, từ đó ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, kinh doanh.

ĐBQH Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An) phát biểu

Từ thực tế này, bên cạnh việc sửa đổi các quy định cụ thể, đại biểu đề nghị Chính phủ xem xét, cân nhắc kỹ việc có nên tiếp tục duy trì Luật Đầu tư như một đạo luật vừa điều chỉnh quyền đầu tư kinh doanh, vừa thực hiện chức năng của một đạo luật “cấp phép dự án đầu tư” hay không?

Phân tích những bất cập hiện nay, đại biểu cho biết, theo Luật Đầu tư, thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư vẫn chủ yếu kết hợp việc xem xét điều kiện của nhà đầu tư với các yếu tố về địa điểm, đất đai, quy hoạch, quy mô, tiến độ, môi trường và nhiều nội dung khác.

Sau khi được chấp thuận chủ trương đầu tư, nhà đầu tư lại tiếp tục thực hiện các thủ tục tương ứng theo pháp luật về đất đai, môi trường, xây dựng và pháp luật chuyên ngành. Điều này vừa kéo dài thủ tục, vừa gây khó khăn trong việc phân định phạm vi điều chỉnh giữa Luật Đầu tư và các luật khác, từ đó làm phát sinh nhu cầu sửa đổi Luật Đầu tư mỗi khi luật chuyên ngành thay đổi.

Dẫn chứng ngay tại kỳ họp này, đại biểu Hoàng Minh Hiếu cho biết, ngoài dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi), Chính phủ còn đề xuất sửa đổi một số điều khoản của Luật Đầu tư trong 4 dự thảo Luật khác.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại hội trường sáng 2/11

Để khắc phục tình trạng trên, đại biểu đề nghị về lâu dài cần thu hẹp chức năng của Luật Đầu tư theo hướng tập trung điều chỉnh quyền tự do đầu tư kinh doanh, bảo đảm đầu tư, khuyến khích đầu tư và những trường hợp thực sự cần Nhà nước kiểm soát trước, như các dự án liên quan đến quốc phòng, an ninh, hạ tầng trọng yếu hoặc những lợi ích chiến lược mà một luật chuyên ngành riêng lẻ không thể xử lý đầy đủ.

Đối với các vấn đề khác, đại biểu cho rằng nên để luật chuyên ngành quy định, bảo đảm nguyên tắc “một rủi ro do một cơ quan chịu trách nhiệm chính”.

Theo đại biểu, định hướng này cũng phù hợp với xu hướng hoàn thiện pháp luật đầu tư trên thế giới. Dẫn báo cáo nghiên cứu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) thực hiện tháng 9/2026 về môi trường đầu tư tại các nước ASEAN, đại biểu cho biết, nhiều quốc gia, trong đó có nhiều thành viên OECD, không có một đạo luật đầu tư riêng.

Các ĐBQH tham dự phiên thảo luận tại Hội trường

Báo cáo nghiên cứu này cũng nhận định, việc có hay không có Luật Đầu tư riêng không phải là điều kiện tiên quyết để có một khuôn khổ chính sách đầu tư tốt.

Bảo đảm quyền lợi nhà đầu tư khi chính sách hỗ trợ thay đổi

Góp ý cụ thể vào dự thảo Luật, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đề nghị hoàn thiện nguyên tắc bảo đảm đầu tư đối với cơ chế hỗ trợ chi phí quy định tại khoản 4 Điều 17.

Theo đại biểu, trong bối cảnh thực thi Quy tắc thuế tối thiểu toàn cầu, chính sách thu hút đầu tư nước ngoài chất lượng cao buộc phải chuyển dịch từ hỗ trợ thuế sang hỗ trợ chi phí trực tiếp sau đầu tư, gắn với kết quả thực hiện cam kết.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tại Hội trường

Dự thảo Luật Đầu tư đã có quy định theo hướng này. Tuy nhiên, khoản 4 Điều 17 mới quy định chế tài thu hồi hỗ trợ khi nhà đầu tư vi phạm cam kết, trong khi chưa có quy định tương ứng để bảo vệ nhà đầu tư khi chính sách hỗ trợ bị thay đổi.

"Cơ chế bảo đảm đầu tư tại Điều 12 Luật Đầu tư hiện hành chỉ áp dụng đối với trường hợp thay đổi văn bản quy phạm pháp luật. Trong khi đó, các khoản hỗ trợ chi phí trên thực tế lại được xác lập bằng văn bản quyết định cá biệt", đại biểu Hoàng Minh Hiếu phân tích.

Dẫn kinh nghiệm của Thái Lan và Indonesia, đại biểu cho biết, các gói hỗ trợ chi phí từ Quỹ Nâng cao năng lực cạnh tranh hoặc Thỏa thuận khung đầu tư được cố định theo giấy chứng nhận khuyến khích; đồng thời có cơ chế không điều chỉnh hồi tố theo hướng bất lợi đối với các dự án đã được cấp phép.

Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung vào Điều 12 nguyên tắc: trường hợp ưu đãi, hỗ trợ đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định cho một dự án cụ thể mà chính sách sau đó thay đổi theo hướng bất lợi thì quyền lợi đã phát sinh tương ứng với phần nghĩa vụ, chi phí và cam kết mà nhà đầu tư đã thực hiện hợp pháp phải được bảo đảm... Đối với thời gian còn lại, cần có cơ chế chuyển tiếp phù hợp trên nguyên tắc bảo đảm quyền lợi của nhà đầu tư.

Các ĐBQH dự phiên thảo luận tại hội trường

Liên quan đến Điều 46 dự thảo Luật về Cổng một cửa đầu tư quốc gia, đại biểu Hoàng Minh Hiếu cho biết, nội dung này đã được nhiều đại biểu góp ý tại phiên thảo luận Tổ và Bộ Tài chính đã có giải trình.

Tuy nhiên, dưới góc độ kỹ thuật lập pháp, đại biểu cho rằng, giải trình của cơ quan soạn thảo vẫn chưa làm rõ triệt để một số vấn đề, như việc sử dụng khái niệm “thông tin gốc về dự án đầu tư” hay “dữ liệu gốc” theo Luật Dữ liệu; nguyên tắc bảo vệ nhà đầu tư khi dữ liệu được cập nhật chậm hoặc xảy ra sai sót từ phía cơ quan quản lý hành chính.

Đại biểu cũng lưu ý, khoản 5 Điều 46 dự thảo Luật quy định tổ chức, cá nhân khai thác thông tin tại Cơ sở dữ liệu quốc gia về đầu tư phải nộp phí. Trong khi đó, Điều 38 Luật Dữ liệu quy định tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng dữ liệu của chính mình trong cơ sở dữ liệu do cơ quan nhà nước quản lý thì không phải nộp phí.

Để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đề nghị bổ sung rõ trường hợp nhà đầu tư khai thác dữ liệu của chính mình thì không phải nộp phí.