Vẹn nguyên hồn cốt của làng

EMAGAZINE

Vẹn nguyên

hồn cốt của làng

Có một ngôi làng cổ tuổi đời hơn 600 năm nằm sát chân sóng Biển Đông, chia đôi bởi dòng sông Dinh. Làng mọc lên từ cát, cát bao dung với người, người trung trinh với biển... để vươn mình lớn dậy, đó là làng Nhân Trạch, thuộc xã Nam Trạch, tỉnh Quảng Trị. Qua bao thăng trầm lịch sử, đất và người Nhân Trạch vẫn thủy chung, mặn mòi từ biển, cùng nhau giữ vẹn nguyên hồn cốt của làng.

Ông Hồ Đức Sìa, hậu duệ đời thứ 20 của danh tướng Hồ Cưỡng, người “khai sinh” ra vùng đất Lý-Nhân-Nam và làng Náu xưa, bây giờ là làng biển Nhân Trạch đưa chúng tôi đến thăm Di tích lịch sử văn hóa-Khu lăng mộ danh tướng Hồ Cưỡng. Qua câu chuyện với ông Sìa, dòng chảy lịch sử khai mở làng Lý Hòa như một cuốn phim quay chậm hiện về.

Danh tướng Hồ Cưỡng (tên chữ Hồ Phúc Thiện, tên thường gọi Hồ Hồng, tên húy Hồ Cưỡng) sinh vào khoảng niên hiệu Đại Trị (1358-1369), đời Trần Dụ Tông. Hồ Cưỡng từng giữ chức Giám Quân Tả Thánh Dực và làm Đại Trị châu lộ Diễn Châu.

Cuối thế kỷ XIV, Hồ Cưỡng được phong làm Chánh đội trưởng chỉ huy một đạo quân hơn 2.400 người vượt biển vào đánh Chiêm Thành ở xứ Thuận Hóa. Khi vào trấn giữ vùng đất phía Nam Đại Việt, ông đóng quân tại phủ Tân Bình. Giặc yên, Hồ Cưỡng về quê mời bố mình là ông Hồ Kha vào chiêu dân lập ấp, khai khẩn đất đai, trở thành ông tổ họ Hồ khai canh vùng Lý-Nhân-Nam.

“

Thủa ban đầu, vùng đất này rất hoang sơ, cha con ông Hồ Cưỡng cùng 69 dòng tộc khác nhau kề vai, sát cánh lập làng, mở mang nghề biển, xây đình, lập miếu, tạo nên cuộc sống ấm no cùng những phong tục, tập quán văn hóa, tín ngưỡng đặc trưng miền biển.

Ông HỒ ĐỨC SÌA cho biết

“Đến với Nhân Trạch, ngoài Di tích lịch sử văn hóa-Khu lăng mộ danh tướng Hồ Cưỡng, người dân còn tự hào về ngôi làng cổ của mình qua dấu tích miếu thờ ông Ngư nơi cửa sông Dinh giao nhau với biển. Lòi Nghè, ngày xưa là một rừng cây cổ thụ mọc trên cát trắng chở che cho dân làng qua chiến tranh, thiên tai, địch họa. Đình làng Nhân Trạch mới được phục dựng lại trên nền đất cũ vào năm 2009, đến năm 2012 thì khánh thành. Điều đặc biệt trong đình Nhân Trạch, ngoài thờ tự các vị thành hoàng, những người có công với làng còn là nơi ghi danh 69 dòng họ “chung lưng đấu cật” dựng xây nên làng biển Nhân Trạch”, ông Phạm Huynh, một lão ngư làng Nhân Trạch tự hào.

Ông Nguyễn Văn Nghị, nguyên Chủ tịch UBND xã Nhân Trạch (cũ) nhớ lại: Một thời chưa xa, làng biển Nhân Trạch nghèo lắm. Những ngôi nhà bé nhỏ nằm chen chúc nhau trên cát trắng bỏng rát trưa hè. Trong ký ức cư dân làng biển, hình ảnh những người đàn ông lưng trần trên từng chiếc bơ nan, thuyền thúng đạp bằng sóng dữ mưu sinh trên biển. Những người phụ nữ gánh trên vai thúng mắm, cá khô, băng qua cồn cát dài hun hút, đi hàng chục cây số đổi lấy từng bát gạo, củ sắn, củ khoai. Bước chân người làng biển in hằn trên cát, giọt mồ hôi thấm đẫm áo nâu bạc màu... Dù vậy, bà con vẫn gieo vào cát niềm tin sắt son về một sự đổi thay. Và thực sự Nhân Trạch đã đổi thay”.

Từ bao giờ, ở làng Nhân Trạch, những khu đô thị mới được mọi người gọi bằng cái tên “Phố Sê-un”. Chủ nhân của các ngôi nhà cao tầng, hiện đại, nằm san sát nhau là người Nhân Trạch. Thời kỳ đổi mới, với bản tính năng động, cần cù, chịu thương, chịu khó, họ “bung” ra, đi “xuất khẩu” lao động tại Đức, Anh, Nhật Bản và phần lớn sang Hàn Quốc. Có tiền, con em làng biển gửi về nước, làm nhà, dựng phố, tạo lập nên những khu đô thị hiện đại, văn minh.

Nhân Trạch bây giờ thành phố... Kỳ lạ một điều, phố vẫn ở trong làng và làng lại ở giữa phố. Những con đường tráng nhựa rộng thoáng chạy sâu vào từng khu dân cư. Những nếp nhà cổ rêu phong vẫn nằm cạnh các biệt thự cao tầng tạo nên một bức tranh làng biển đầy đủ gam màu và cung bậc cảm xúc. Bây giờ, làng biển Nhân Trạch thực sự no ấm, “thay da, thắm thịt”, nhưng trong tâm hồn mỗi người dân, biển vẫn là hơi thở, là mạch nguồn nuôi dưỡng bao thế hệ gắn liền những phong tục sinh hoạt xa xưa, tín ngưỡng thờ cúng các vị thần biển, cầu mong mưa thuận gió hòa; các lễ hội truyền thống như lễ hội rằm tháng giêng, lễ hội cầu ngư...

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Tiến Phiệu kể: “Từ khi khai mở làng cho đến tận bây giờ, Nhân Trạch mỗi năm có 5 lễ hội lớn. Để phục vụ cho các lễ hội này, nhiều thế hệ nghệ nhân của làng đã cùng nhau sáng tác, sưu tầm, biên soạn, phục dựng, tạo mới nhiều câu hò, điệu múa mang đặc trưng riêng của làng. Năm 1999, Câu lạc bộ văn hóa dân gian làng Nhân Trạch được thành lập. Cho đến nay, câu lạc bộ vẫn duy trì được 50 thành viên, nhiều thành viên tuổi đời ngoài 85 như cụ Nguyễn Bá Mạng, nguyên Chủ tịch UBND xã Nhân Trạch trước đây”.

Muốn biết hồn cốt người dân làng biển Nhân Trạch ra sao, hãy một lần đến với phiên chợ cá Nhân Trạch vào mỗi buổi sớm mai.

Buổi sáng tinh khôi, khi màn đêm chưa kịp tan, từng đoàn thuyền đánh cá trở về, chở cá tôm tươi rói đầy khoang, buông neo phía ngoài chân sóng. Trong bờ hàng chục chiếc thuyền thúng len lỏi theo con sóng cặp mạn thuyền, chuyển vào bờ những sọt cá, sọt mực đầy ăm ắp. Không hẹn trước... thế mà hình thành nên một chợ cá “riêng có”, ngay bên bờ biển.

Chợ cá Nhân Trạch chỉ diễn ra vỏn vẹn hai đến ba tiếng đồng hồ mỗi sáng mai, nhưng đã trở thành một nét đẹp đặc trưng của người dân miền biển, những năm trở lại đây đã hút một lượng khách du lịch trong và ngoài nước đến thăm và trải nghiệm. Hơi thở biển tràn ngập không gian, mùi mặn mòi nước biển, mùi tanh của cá, mực quyện vào làn gió sớm miên man, tiếng sóng vỗ, tiếng nói cười, tiếng trả giá hòa vào nhau, lan tỏa khắp làng chài, tạo nên một bản giao hưởng đặc trưng.

Nhân Trạch... làng mọc lên từ cát, thăng trầm với cát, pha trộn giữa vẻ đẹp hoài cổ và văn minh trong một không gian giao hòa đất-trời, rừng-biển cùng hình ảnh những con người làng biển can trường.

“Người dân làng biển Nhân Trạch dù đi đâu, làm gì suốt trong Nam, ngoài Bắc hay khắp năm châu, bốn biển, mỗi khi nhớ về quê hương mình là nhớ đến một miền ký ức diệu vợi, về một thời khốn khó, bão giông như bao làng quê biển khác... nhưng đầy ắp tình người mặn mòi từ biển. Và từ mặn mòi hương vị tình người ấy giúp Nhân Trạch vươn mình trở thành làng quê biển khang trang, to đẹp, văn minh như ngày hôm nay”, ông Nguyễn Văn Nghị chân tình.

Nội dung: NGÔ THANH LONG     Thiết kế: HẢI PHƯỢNG